Κοσμάς Μαρινάκης
Ο τουρισμός έχει μόνο τη φήμη ότι πληρώνει καλά.
Την κυρίαρχη πολιτική ρητορική γύρω από τις επιδόσεις του τουριστικού τομέα και τις εξαγγελίες περί ιστορικών ρεκόρ αφίξεων αποδομεί με τεκμηριωμένα οικονομικά στοιχεία ο οικονομολόγος Κοσμάς Μαρινάκης, διδάκτωρ Οικονομικών Επιστημών, κύριος λέκτορας στο Singapore Management University και δημιουργός του vidcast Greekonomics. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ
Μέσα από ανάλυση των επίσημων δεδομένων της Eurostat, ο κ. Μαρινάκης επισημαίνει ότι η υπερβολική εξάρτηση της χώρας από τη μονοκαλλιέργεια των τουριστικών υπηρεσιών —χωρίς ένα ευρύτερο εθνικό παραγωγικό σχέδιο— δεν συνιστά αναπτυξιακό επίτευγμα, αλλά ενέχει τον κίνδυνο οικονομικής οπισθοδρόμησης.
Όπως υπογραμμίζει, η δέσμευση τεράστιου ποσοστού του ανθρώπινου δυναμικού σε δραστηριότητες χαμηλής προστιθέμενης αξίας, οι μισθολογικές υστερήσεις και η υπέρμετρη επιβάρυνση των δημόσιων υποδομών συνθέτουν μια δομική στρέβλωση που καθηλώνει την οικονομία σε χαμηλά εισοδήματα.
Διαβάστε τι αναφέρει:
Ένα από τα αφηγήματα που ακούμε κάθε χρόνο τέτοια εποχή από κάθε κυβέρνηση που έχει περάσει από τον τόπο είναι το πόσο καλά πήγε φέτος ο τουρισμός: ότι αυξήθηκαν οι αφίξεις, ότι σπάσαμε κάθε ρεκόρ… και το παρουσιάζουν αυτό σαν το μέγιστο οικονομικό επίτευγμα.
Ο τουρισμός είναι δυνατόν να φέρει υγιή και δίκαιη ανάπτυξη σε μια χώρα. Όταν όμως δεν υπάρχει ευρύτερο οικονομικό σχέδιο, είναι πιο πιθανό να προκαλέσει οπισθοδρόμηση. Κοίτα, λοιπόν, να δεις πώς αυτό που σου παρουσιάζουν ως επίτευγμα, στην πραγματικότητα μπορεί να είναι παθογένεια της οικονομίας μας.
Σύμφωνα με τη Eurostat, η Ελλάδα απασχολεί στον τουρισμό πάνω από το 25% των υπαλλήλων του μη χρηματοπιστωτικού τομέα. Αυτό το ποσοστό είναι εξοφρενικό — μακράν το μεγαλύτερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με χαώδη διαφορά από τη δεύτερη Κύπρο. Ξεπερνάμε ακόμα και την Ταϊλάνδη, τον Άγιο Δομίνικο, την Αίγυπτο, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο οι μόνες χώρες που αφιερώνουν περισσότερο ανθρώπινο κεφάλαιο στον τουρισμό είναι κάποια νησιωτικά μικροκρατίδια: Σεϋχέλλες, Μπαχάμες και τέτοια.
Γιατί τώρα αυτό είναι παθογένεια; Από τη φύση του, ο τουρισμός είναι ένας κλάδος ακραίας έντασης εργασίας, με μία από τις χειρότερες αναλογίες στελεχών και προσωπικού βάσης, που συχνά φτάνει μέχρι και ένα στέλεχος για κάθε 15 υπαλλήλους βάσης. Αυτό σημαίνει ότι η συντριπτική πλειοψηφία του εργατικού δυναμικού παράγει —και θα συνεχίσει στην καριέρα του να παράγει— σχετικά χαμηλή αξία για την οικονομία. Συνεπώς, και οι απολαβές του θα μείνουν εκ των πραγμάτων χαμηλά.
Ο τουρισμός έχει μόνο τη φήμη ότι πληρώνει καλά. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο μέσος ετήσιος μισθός στον ευρύτερο τουριστικό τομέα υπολείπεται κατά περίπου 20% σε σχέση με τους υπόλοιπους τομείς. Οι περισσότεροι υπάλληλοι είναι προσωρινοί —ούτε καν εποχικοί, προσωρινοί— και οι προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης είναι από τις χειρότερες στην οικονομία.
Πότε μπορεί μια οικονομία να επωφεληθεί πραγματικά από τον τουρισμό; Όταν προσελκύει υψηλού οικονομικού επιπέδου επισκέπτες που αφήνουν σημαντικό οικονομικό όφελος, χωρίς να χρειάζεται να πάει ολόκληρη η νεολαία της χώρας να τους σερβίρει και χωρίς να υπερφορτώνονται οι τοπικές υποδομές: οι δρόμοι, οι συγκοινωνίες, το σύστημα υγείας, η δημόσια τάξη και οι υπηρεσίες.
Αν όμως η χώρα κυνηγάει τη μαζικότητα των αφίξεων, τότε όλα αυτά στρεβλώνουν ολόκληρο το παραγωγικό της μοντέλο: οι τιμές για τους ντόπιους αυξάνονται γρηγορότερα από τις απολαβές τους, και το εργατικό της δυναμικό χάνει την ευκαιρία να εξειδικευτεί και να αποκτήσει εμπειρία σε άλλους, πιο παραγωγικούς κλάδους, που θα έφερναν στην οικονομία υψηλότερη και πιο δίκαια κατανεμημένη ανάπτυξη.
Γιατί, στην εποχή της τεχνολογίας, της πληροφορίας και της βιομηχανίας, αυτός που επιλέγει να γίνει το γκαρσόνι δεν θα ‘ναι πάντα ο φτωχότερος;
=======================
Σε πολλές χώρες, ιδίως της Νότιας Ευρώπης, ο τουρισμός έχει αναλάβει τον ρόλο της «βαριάς βιομηχανίας», που στηρίζει την ανάπτυξη.
Όμως, όπως εξηγεί ο Marko Jukic, senior analyst της Bismarck Analysis στο Palladium, η πραγματικότητα είναι αμείλικτη: καμία χώρα στην ιστορία δεν έγινε πλούσια από τον τουρισμό — και δεν πρόκειται να γίνει.
Το 2019, λίγο πριν την πανδημία, τα έσοδα από διεθνή τουρισμό αντιστοιχούσαν στο 53% των εξαγωγών του Μαυροβουνίου, 51% της Αλβανίας, 38% της Κροατίας, 28% της Ελλάδας, 23% της Πορτογαλίας και 19% της Ισπανίας. Όπως εξηγεί ο Jukic, ορισμένες χώρες εξαρτώνται από τον τουρισμό περισσότερο απ’ όσο το Ντουμπάι από το πετρέλαιο.
Κι όμως, χώρες που εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τον τουρισμό – όπως η Τζαμάικα, οι Μαλδίβες ή το Μπαλί – παραμένουν φτωχές. Το ίδιο ισχύει και για ορισμένα κρατίδια που φαίνονται ως «εξαιρέσεις», όπως το Μονακό ή η Ανδόρα: η οικονομική τους επιτυχία δεν οφείλεται στον τουρισμό αλλά σε ειδικές φορολογικές ή χρηματοπιστωτικές συνθήκες και στον εξαιρετικά μικρό τους πληθυσμό.
Η Κροατία δεν πρόκειται να γίνει Ελβετία. Και δεν φταίνε οι παραλίες
Ο Jukic χρησιμοποιεί την Κροατία ως χαρακτηριστικό παράδειγμα: για να φτάσει το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελβετίας (100.000 δολάρια), η Κροατία θα έπρεπε να φιλοξενεί 1,93 δισ. διανυκτερεύσεις τουριστών τον χρόνο. Το 2024 κατέγραψε 85 εκατ.—μόλις το 4% του απαραίτητου στόχου.
Ακόμα και για να φτάσει τη Γερμανία, με ΑΕΠ ανά κάτοικο στα 56.000 δολάρια, η Κροατία θα έπρεπε να πενταπλασιάσει τη σημερινή της τουριστική κίνηση, με τους τουρίστες να ξοδεύουν τα διπλάσια ανά ημέρα. Όπως υπογραμμίζει ο Jukic, αυτό δεν είναι απλώς απίθανο. Είναι τεχνικά αδύνατο.
Όπως εξηγεί, ο τουρισμός είναι εντάσεως εργασίας και κεφαλαίου, με χαμηλό ταβάνι στην παραγωγικότητα. Το να σερβίρεις ποτά, να καθαρίζεις δωμάτια ή να οδηγείς τουρίστες σε αξιοθέατα δεν μπορεί να αυτοματοποιηθεί, ούτε να αναβαθμιστεί τεχνολογικά με ουσιαστικό όφελος. Είναι μια βιομηχανία που παραμένει στο ίδιο επίπεδο παραγωγικότητας εδώ και αιώνες.
Σε αντίθεση με τη μεταποίηση ή τα χρηματοοικονομικά, όπου μια εταιρεία ή μια χώρα μπορεί να διαχειριστεί κεφάλαια ή να εξάγει προϊόντα παγκόσμιας κλίμακας, ο τουρισμός απαιτεί φυσικούς πόρους που δεν επεκτείνονται: παραλίες, πόλεις, προσωπικό. Και όσο αυξάνεται η τουριστική κίνηση, τόσο φθείρονται οι πόροι αυτοί — από το real estate μέχρι την κοινωνική συνοχή.
Ο τουρισμός δεν προστατεύει ούτε από τις κρίσεις
Όπως τονίζει ο Jukic, ο τουρισμός είναι εξαιρετικά ευάλωτος στις διεθνείς κρίσεις: από πολέμους και πανδημίες μέχρι οικονομικές υφέσεις. Αντίθετα, η βιομηχανία και η τεχνολογία είναι σε θέση να απορροφήσουν και να ξεπεράσουν τέτοιες διαταραχές, δημιουργώντας παράλληλα καινοτομία και αυξάνοντας την αξία της εργασίας.
Αυτός είναι και ο λόγος, κατά τον αναλυτή, που χώρες όπως η Ταϊβάν (στηρίζεται σε ημιαγωγούς), η Δανία (στηρίζεται σε καινοτόμα φαρμακευτικά προϊόντα) ή το Κατάρ (στηρίζεται στο φυσικό αέριο) έγιναν πλούσιες. Παράγουν και εξάγουν προϊόντα ή υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Η τουριστική οικονομία, όπως υπογραμμίζει ο Jukic, οδηγεί στο ακόλουθο μοντέλο: μια μικρή ελίτ που εκμεταλλεύεται την ακίνητη περιουσία και μια μεγάλη τάξη εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης, σερβιτόρων, καθαριστών και οδηγών.
Αυτό το μοντέλο δεν χτίζει παραγωγικό κεφάλαιο, ούτε εκπαιδεύει ένα ανθρώπινο δυναμικό ικανό να προσαρμοστεί σε νέες τεχνολογίες ή να φέρει καινοτομία. «Το να είσαι σερβιτόρος ή ιδιοκτήτης ενοικιαζόμενων δωματίων δεν είναι το μέλλον που αξίζει σε μια χώρα», γράφει χαρακτηριστικά.
Η λύση; Στροφή στη βιομηχανία
Όπως καταλήγει ο Marko Jukic, η πραγματική διέξοδος για τις χώρες του Νότου δεν είναι η ενίσχυση του τουρισμού με επιδοτήσεις, χαμηλόμισθη μετανάστευση ή νέες υποδομές. Είναι η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, η στροφή στη βιομηχανία, η ενθάρρυνση νέων επιχειρηματιών, η μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης για τους νέους και η επαναπατρισμός των μορφωμένων Ελλήνων, Ιταλών, Ισπανών που έφυγαν.
Η επιστροφή στην παραγωγή και την καινοτομία είναι το μόνο μονοπάτι για να ξαναγίνει ο Νότος πρωταγωνιστής — και όχι απλώς προορισμός διακοπών.
naftemporiki.gr
================
===========
==================
Η TUI κατασπαράσσει τον ελληνικό τουρισμό;
Ας μιλήσουμε για ανάπτυξη
Ο αφελληνισμός του παραγωγικού ιστού ή τα γκαρσόνια της Ευρώπης
Πειρατές της Δευτέρας (3/11/2014)
Πόσους τουρίστες χωράει η Ελλάδα;
“Η Fraport εισέπραξε κέρδη στην Ελλάδα ίσα με το 1/8 των συνολικών κερδών της σε όλο τον κόσμο
McKinsey: Η Ελλάδα κινδυνεύει από τον μαζικό τουρισμό
-----------------------------------
=============
Σχόλια