Η «μάχη» του λιγνίτη και η ύποπτη εμμονή της κυβέρνησης- Θάκης Δαγρές

Στην Ελλάδα, η συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση έχει επιφέρει ανυπολόγιστες συνέπειες στην ανάπτυξη, στην Οικονομία και στην κοινωνία. Η αλματώδης αύξηση του πληθωρισμού, που ξεκίνησε από την εκτίναξη των λογαριασμών της ενέργειας και η ακρίβεια σε υλικά, αγαθά και υπηρεσίες έχουν επιβαρύνει με απρόβλεπτο τρόπο τους προϋπολογισμούς στον τομέα της Βιομηχανίας, στον κλάδο των κατασκευών και στα νοικοκυριά. Αν και η κρίση στην αγορά ενέργειας έχει διεθνή χαρακτήρα, με ιδιαίτερη μάλιστα ένταση στην Ευρώπη, εντούτοις το γεγονός αυτό δεν εξηγεί τις ακραίες συνέπειες που συναντάμε στη χώρα μας, Σύμφωνα με τις επίσημες κυβερνητικές ανακοινώσεις η κρίση στην Ουκρανίας μας κόστισε επιπλέον 7 δις, λόγω των τιμών του Φ.αερίου, που άγγιξαν και τα επίπεδα των 340 €/MWh.

Στο χρονικό διάστημα από τα μέσα του 2021 έως και το 2023, η Ελλάδα είχε την ακριβότερη MWh στην Ε.Ε.-27. Το 2025, στη λιανική αγορά ήταν από τις ακριβότερες χώρες στην Ευρώπη.

Στην παρούσα φάση βιώνουμε και την παράλληλη κρίση του Κόλπου και όλες οι Ευρωπαικές χώρες, ήδη από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, έχουν μετακυλήσει τους χρόνους της απανθρακοποίσης, επανεκκινώντας ή κτίζοντας και νέες ανθρακικές κ λιγνιτικές μονάδες. Ολες πλην της χώρας μας που από το 2019 κήρυξε τη πλήρη απολιγνιτοποίηση. Παρότι μέχρι πρόσφατα οι λιγνιτικές μονάδες στήριξαν την ηλεκτρική επάρκεια της χώρας σε περιόδους κλιματικών κρίσεων με έντονη ζήτηση ενέργειας, σήμερα βρισκόμαστε στη δυσμενή θέση να μείνουμε με μηδενική συμμετοχή , κλείνοντας και την τελευταία υπερσύγχρονη μονάδα της ΠΤΟΛ5. Στην αρχή ως αιτία ήταν ο..ρυπογόνος λιγνίτης και τώρα ότι είναι ακριβός και ασύμφορος.

Συνεπώς, μαζί με την επιβαλλόμενη συμβολή της χώρας στην επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας και τη συμμόρφωση, χωρίς απόκλιση από τις σχετικές πολιτικές και στόχους της Ε.Ε, επιβάλλεται η εξάντληση των περιθωρίων αξιοποίησης του εγχώριου πόρου, του λιγνίτη, με μελέτη και λήψη μέτρων (όπως αν χρειασθεί κατακράτηση του CO2),για παραγωγή από τις πλέον σύγχρονες λιγνιτικές μονάδες, με ανταγωνιστικό κόστος και σε κατάλληλη ποσότητα, για την τήρηση των περιβαλλοντικών στόχων, αλλά επαρκή για την αποφυγή των προβλημάτων από την αποκλειστική και μονομερή χρήση και εξάρτηση από το Φ.αέριο.

Ενεργειακή εικόνα στον κόσμο και στην Ελλάδα

Ακολουθεί ο πίνακας από τον Ember (Global Electricity Review)/(Δ1) που παρουσιάζει την εξέλιξη των ποσοστών (%) της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ανά πηγή, της τελευταίας δεκαετίας, με το τελευταίο διαθέσιμο πλήρες έτος (2025).

*Σημείωση 1: Η κατηγορία «Αιολικά & Ηλιακά» περιλαμβάνει τη χερσαία και υπεράκτια αιολική ενέργεια, καθώς και τα φωτοβολταϊκά (PV) και την ηλιοθερμική ενέργεια. Η ανάπτυξή τους ήταν αμελητέα έως τις αρχές του 2000.

**Σημείωση 2: Η κατηγορία «Πετρέλαιο & Λοιπά» περιλαμβάνει την ηλεκτροπαραγωγή από πετρέλαιο, βιομάζα, γεωθερμία, απόβλητα και άλλες μικρότερες πηγές.

Ορυκτά καύσιμα 57%
Ενέργεια απο ΑΠΕ, (Φ/Β, αιολικά, Υδροηλεκτρικά) πηγές χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα καλύπτουν πλέον το 34% της παγκόσμιας ζήτησης. Δεν υπολογίζονται τα πυρηνικά.

Βασικά συμπεράσματα

Η Επέκταση των Ανανεώσιμων: Το πιο αξιοσημείωτο γεγονός είναι η εκρηκτική άνοδος των αιολικών και ηλιακών τα τελευταία 15-20 χρόνια. Από το <1% το 2005, έφτασαν να καλύπτουν πάνω από το 17% της παγκόσμιας παραγωγής το 2025.
Η Ανθεκτικότητα του Άνθρακα: Αν και το μερίδιό του μειώνεται, ο άνθρακας παραμένει η μεγαλύτερη πηγή ηλεκτρισμού στον κόσμο. Σε απόλυτους αριθμούς, η παραγωγή από άνθρακα έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 1985 λόγω της τεράστιας αύξησης της ζήτησης, κυρίως στην Ασία (Κίνα, Ινδία).
Η Άνοδος του Φυσικού Αερίου: Το φυσικό αέριο αύξησε σταθερά το μερίδιό του, διπλασιάζοντας την παρουσία του από τη δεκαετία του ’80, καθώς θεωρήθηκε «καύσιμο-γέφυρα» για τη μετάβαση από τον άνθρακα.
Η Στασιμότητα της Πυρηνικής: Μετά από μια περίοδο ταχείας ανάπτυξης τις δεκαετίες του ’70 και ’80, η πυρηνική ενέργεια είδε το μερίδιό της να μειώνεται σταδιακά, κυρίως μετά το ατύχημα της Φουκουσίμα, αν και παραμένει κρίσιμη πηγή σταθερής ενέργειας χαμηλών ρύπων.

Η παγκόσμια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ανέρχεται ετησίως σε περίπου 31.700 TWh.

Γεωγραφικές Αποκλίσεις: Παρά την παγκόσμια στροφή, χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και οι ΗΠΑ εξακολουθούν να στηρίζονται σημαντικά στον άνθρακα και το φυσικό αέριο για να καλύψουν τη ραγδαία αυξανόμενη ζήτηση (π.χ. από Data Centers, Τεχνητή Νοημοσύνη και Ηλεκτροκίνηση).

Ελλάδα

Η Ελλάδα κατέχει πλέον πρωτεύουσα θέση Ευρωπαικά (1^η-3^η ) και Παγκοσμίως (3^η) , σε ότι αφορά την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ(Φ/Β + Αιολικά), που φθάνουν το 48.1 % στο μείγμα και μαζί με τα Υδροηλεκτρικά έφθασαν τα 54,3%.
Συγκριτικά όμως, το 2025 στην Ελλάδα παρήχθη μόλις το 5,0% της Η.Ε. από λιγνίτη (Δ2). Μεταξύ των ετών 2018 και 2025 μειώθηκε δραματικά (-81,7%) η συμμετοχή του λιγνίτη στο Η.Ι. από 14.907 σε 2.728 GWh, ενώ στις χώρες της Ε.Ε. που αξιοποιούν δικούς τους γαιάνθρακες, παρήχθησαν αντίστοιχα το 2025, Πολωνία 51%,Τσεχία 34%, Βουλγαρία 22%, Γερμανία 21% και Ρουμανία 14%.

Ενεργειακός προγραμματισμός με μερική λιγνιτοπαραγωγή στην Ελλάδα

Μετά τα παραπάνω θα πρέπει να επανασχεδιασθεί η ηλεκτροπαραγωγή στη χώρα μας με συμμετοχή του λιγνίτη, (που εκτοπίζει μέρος του Φ,αερίου και όχι ΑΠΕ). Η υπερσύγχρονης τεχνολογίας λιγνιτική μονάδα Πτολ/δα 5, κόστους αρχικής επένδυσης 1,5 δις ευρώ, και ονομαστικής ισχύος 660 MW, είναι σε θέση να παρέχει σταθερή ισχύ 616 MW στο δίκτυο μεταφοράς Η.Ε. καθ’ όλο το 24ωρο και για περίπου 7500 ώρες ανά έτος λειτουργώντας ως μονάδα βάσης, όπως γίνεται τούτο στη Γερμανία, Πολωνία, Τσεχία κ.α., εξασφαλίζοντας συγκριτικά χαμηλή και σταθερή τιμή Η.Ε. Αποτελεί επομένως μονάδα βάσης για την εύρυθμη λειτουργία των στοχαστικών ΑΠΕ αλλά και εργαλείο συγκράτησης των τιμών στο χρηματιστήριο ενέργειας. Αυτές είναι συνδεδεμένες κατά 90% με τις τιμές TTF του φ.αερίου. Δεδομένων των τεράστιων γεωστρατηγικών κ ενεργειακών αναταράξεων και μάλιστα με μια μόνιμη Εθνική απειλή, αποτελεί κλειδί και αναγκαιότητα για την οικονομικότητα και την επάρκεια και την ασφάλεια της ηλεκτρικής τροφοδοσίας της χώρας, πεδίο που δεν ελέγχεται με το εισαγόμενο , πολύ μεταβλητό και ακριβό συνήθως φ.αέριο.

Υπολογισμός μεταβλητού κόστους θερμικών μονάδων

Πτολ 5.Το κόστος διαμορφώνεται ως εξής: – Κόστος λιγνίτη 18,0 €/tn . – Συντελεστής Ειδικής Κατανάλωσης 1,4 tn/MWH. Προκύπτει κόστος καυσίμου 25,2 €/MWH.[1] – Συντελεστής Ειδικών Εκπομπών 1,1 tn/MWH. Μεταβλητό κόστος Λειτουργίας κ συντήρησης (Ο+Μ)=6 €/MWH [2] . Με τιμές διακύμανσης δικαιωμάτων CO2 (70-85)x1,1 €/tn [3] προκύπτει : .

-Μεταβλητό κόστος Πτολεμαΐδας 5, = [1]+[2]+[3]= 116 €/MWH) (108,2-124,7)

Λήφθηκε μέση τιμή CO2=77 €/t

Φυσικό αέριο. Κόστος ΤΤF 35-66 €/MWh , Συντελεστής κατανάλωσης 2. Συντελεστής Ειδικών Εκπομπών 0,4 tn/MWH. Κόστος καυσίμου 70-132 €/MWh [1]. Μεταβλητό κόστος Λειτουργίας κ συντήρησης (Ο+Μ)=4,0 €/MWH [2] . Με τιμή δικαιωμάτων CO2 (70-85)x0,4 €/tn [3] προκύπτει: .

-Μεταβλητό κόστος Φ.αερίου = [1]+[2]+[3]= 137 €/MWH (104,0-168,0)

Λήφθηκε μέση τιμή ΤΤF=50 €/MWh και μέση τιμή CO2 = 77 €/t

Mε την τιμή των δικαιωμάτων CO2 στα 82 €/tn: η Πτολ5 έχει μετβ.κόστος 122 €/ΜWh, ενώ οι μονάδες Φ.αερίου (με τιμή TTF στα 70 €/MWh) , έχουν μετβ.κόστος 177 €/MWh.

Οι προβλέψεις βάσει του ICE Endex (Intercontinental Exchange) στα τρέχοντα προθεσμιακά συμβόλαια TTF futures έχουν ως εξής: Q3 2026 50-65 € /MWh. Q4 2026 60-67€/ΜWh. Q1 2027 58-65 €/ΜWh. Επίσης να σημειωθεί ότι το LNG (ναύλοι, αεριοποίηση, απώλειες) επιβαρύνει την τιμή του κατά περίπου 3 €/MWh , που σημαίνει ότι το κόστος καυσίμου μιας μονάδας Φ.αερίου επιβαρύνεται Χ2 ,ήτοι κατά 6 €/MWh. Στην Ελλάδα, στις Μονάδες Ηλεκτροπαραγωγής CCGTs το ποσοστό χρήσης LNG φτάνει το 50 με 60%, ενώ το υπόλοιπο 40-50% καλύπτεται από αέριο αγωγών.

[Η υποθετική λειτουργία της νέας Λιγνιτικής μονάδας Πτολ/δα 5 κατά το α΄ 6μηνο 2022 θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση κατά 25-30%, της μέσης τιμής κλεισίματος στην ημερήσια αγορά Η.Ε. (DAM), αξίας ~€1,13 – 1,35 δις, όπως περιγράφεται στη δημοσίευση :“Η συμβολή της μονάδας “Πτολεμαΐδα V” στην ενεργειακή ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας και στην οικονομικότητα λειτουργίας του συστήματος, energypress. gr, 26/ 07/2022” (από τους Ν. Χατζηαργυρίου, καθηγητή ΕΜΠ, πρώην αντιπρόεδρο της ΔΕΗ ΑΕ και Άρη Δημέα Δρ. ΕΜΠ, Κύριο Ερευνητή Smart Rue)].

Είναι λοιπόν πρόδηλο και στο μη ειδικό γιατί πρέπει να λειτουργήσει η νέα μονάδα Πτολ/δα 5 μέχρι το 2050 ως μονάδα βάσης σύμφωνα με το πρότυπο κι άλλων χωρών της Ε.Ε.

...όλα έχουν την ουρά τους...

Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου