Αντώνης Ανδρουλιδάκης
Στο «πρόσωπο» του Ιράν βάλλεται σήμερα κάτι περισσότερο από ένα συγκεκριμένο κράτος. Από αυτή την οπτική, το Ιράν δεν εμφανίζεται μόνο ως γεωπολιτικός αντίπαλος, αλλά και ως σύμβολο ενός διαφορετικού τρόπου κατανόησης της πολιτικής και της κοινωνίας.
Η σύγκρουση δηλαδή δεν αφορά μόνο στρατηγικά συμφέροντα ή περιφερειακές ισορροπίες ισχύος. Αφορά και δύο διαφορετικές ανθρωπολογικές και πολιτικές αντιλήψεις για το τι είναι κοινωνία. Από τη μία πλευρά βρίσκεται ένα μοντέλο που δίνει μεγάλη έμφαση στο άτομο, στα ατομικά δικαιώματα και στις πολλαπλές προσωπικές ταυτότητες. Από την άλλη, κοινωνίες που συνεχίζουν να οργανώνονται γύρω από ισχυρές έννοιες όπως το έθνος, η συλλογική μνήμη, το ιερό και η πολιτισμική συνέχεια. Από αυτή τη σκοπιά, το Ιράν εμφανίζεται ως ένα από τα τελευταία εθνικά οχυρά ενός κόσμου που αντιλαμβάνεται την πολιτική κοινότητα όχι απλώς ως σύνολο ατόμων, αλλά ως ιστορικό σώμα.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στον πυρήνα της ιρανικής πολιτισμικής ταυτότητας βρίσκεται ένα βαθύ ήθος αντίστασης. Από την αρχαία περσική ιστορία μέχρι τη σύγχρονη εποχή, η ιδέα της ανεξαρτησίας απέναντι σε εξωτερικές δυνάμεις αποτελεί κεντρικό στοιχείο της συλλογικής μνήμης του ιρανικού λαού. Η αντίσταση δεν βιώνεται απλώς ως στρατηγική επιλογή, αλλά ως μορφή ιστορικής αξιοπρέπειας και πολιτισμικής αυτοσυνείδησης. Μέσα σε αυτή την παράδοση, η υπεράσπιση της κυριαρχίας, της πίστης και της συλλογικής ταυτότητας συνδέεται με μια βαθύτερη αίσθηση ιστορικής συνέχειας. Γι’ αυτό και για πολλούς Ιρανούς η σημερινή αντιπαράθεση δεν εκλαμβάνεται μόνο ως πολιτική σύγκρουση, αλλά ως συνέχεια μιας μακράς ιστορικής στάσης απέναντι στην εξωτερική επιβολή.
Δεν είναι τυχαίο ότι η δυτική πολιτική κουλτούρα των τελευταίων δεκαετιών έχει μετακινηθεί προς μια όλο και πιο ατομοκεντρική κατανόηση της κοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η συλλογική ταυτότητα αντιμετωπίζεται συχνά με καχυποψία ή ακόμη με "αλλεργία" και απέχθεια - είτε πρόκειται για το έθνος είτε για την όποια λαϊκή, ταξική ή θρησκευτική κοινότητα. Η κοινωνία παρουσιάζεται όλο και περισσότερο ως άθροισμα ατόμων και δικαιωμάτων, ενώ έννοιες όπως η κοινή ιστορική μνήμη, η παράδοση ή το ιερό θεωρούνται συχνά προβληματικές ή ακόμη και επικίνδυνες.
Από αυτή τη σκοπιά, η έντονη αντιπαράθεση με χώρες όπως το Ιράν μπορεί να ερμηνευθεί και ως σύγκρουση ανάμεσα σε διαφορετικά πολιτισμικά παραδείγματα, σε δυο διαφορετικές οντολογίες. Το Ιράν, ανεξάρτητα από τις εσωτερικές αντιφάσεις ή τα προβλήματα του πολιτικού του συστήματος, εμφανίζεται σε αυτή τη συζήτηση ως κοινωνία που εξακολουθεί να θεμελιώνει την πολιτική της ταυτότητα σε ισχυρές έννοιες συλλογικής ιστορίας, παράδοσης και εθνικής κυριαρχίας.
Αντίθετα, ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης Δύσης φαίνεται να κινείται όλο και πιο πολύ προς μια μορφή αποϊεροποίησης της κοινωνίας. Η κοινότητα, οι τελετουργίες και οι συλλογικές αφηγήσεις υποχωρούν μπροστά σε μια πιο ρευστή και κατακερματισμένη εικόνα της ταυτότητας. Πολλοί στοχαστές, όπως ο B.T. Han, έχουν συνδέσει αυτή την εξέλιξη με μια βαθύτερη υπαρξιακή κρίση των δυτικών κοινωνιών, καθώς όταν εξαφανίζονται οι κοινές μορφές νοήματος, τα σύμβολα και οι τελετουργίες που συγκροτούν τη συλλογική ζωή, η κοινωνία κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα σύνολο απομονωμένων ατόμων χωρίς κοινό συμβολικό ορίζοντα.
Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι το σύμβολο αυτής της αποϊεροποιημένης εξουσίας εμφανίζεται σε σκοτεινές υποθέσεις τύπου Epstein - εικόνες ενός κόσμου όπου η ισχύς έχει αποσυνδεθεί πλήρως από κάθε έννοια ιερού ή ηθικού ορίου. "Αυτοί δεν έχουν ιερό και όσιο", όπως σωστά μνημονεύει η λαϊκή μας παράδοση.
Υπό αυτό το πρίσμα, η αντιπαράθεση γύρω από το Ιράν δεν είναι μόνο γεωπολιτική. Είναι και ένα σύμπτωμα μιας βαθύτερης έντασης ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς τρόπους κατανόησης της ανθρώπινης κοινότητας:
τον κόσμο των ισχυρών συλλογικών ταυτοτήτων, της ιστορικής συνέχειας, της νοηματοδότησης και του ιερού, και έναν απονοηματοδοτημένο κόσμο που τείνει να οργανώνεται όλο και περισσότερο γύρω από ρευστές ατομικές ταυτότητες και αποσυνδεδεμένα άτομα.
Από αυτή την οπτική, η υπεράσπιση της ιρανικής αντίστασης δεν εμφανίζεται μόνο ως γεωπολιτική επιλογή. Μπορεί να ιδωθεί και ως υπεράσπιση του Κοινού και του Ιερού.
Της ιδέας, δηλαδή ότι οι κοινωνίες δεν είναι απλώς σύνολα ατόμων αλλά φορείς -και γεννήτριες- ιστορίας, νοήματος και πολιτισμού.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, το ερώτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Η ελληνική κοινωνία κουβαλά μια εξαιρετικά πυκνή ιστορική και πολιτισμική μνήμη: από την αρχαία πολιτική σκέψη και την έννοια της πόλης-κοινότητας μέχρι τη βυζαντινή πνευματική παράδοση που διαμόρφωσε για αιώνες την συλλογική της ταυτότητα. Σήμερα όμως βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα. Είτε θα αποδεχθεί πλήρως τη διάλυση της ιστορικής της συνέχειας μέσα σε έναν παγκοσμιοποιημένο πολιτισμικό χυλό, είτε θα προσπαθήσει να επανερμηνεύσει δημιουργικά την πολιτισμική της κληρονομιά ως πηγή συλλογικού νοήματος με οικομενικό ενδιαφέρον για τον σύγχρονο κόσμο.
Με άλλα λόγια, για κοινωνίες με τόσο βαθιά ιστορική μνήμη, το ζήτημα δεν είναι απλώς πολιτικό, γεωπολιτικό ή οικονομικό. Είναι το αν μπορούμε να παραμείνουμε φορείς ενός ζωντανού πολιτισμού και μιας κοινότητας νοήματος μέσα σε έναν κόσμο που τείνει όλο και περισσότερο προς την πολιτισμική ομογενοποίηση και την αποϊεροποίηση.
Ίσως λοιπόν το πραγματικό διακύβευμα του πολέμου να μην είναι απλώς η ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Είναι αν θα επιβιώσει στον κόσμο η ιδέα ότι οι κοινωνίες έχουν ψυχή, μνήμη και ιερότητα ή αν η ανθρωπότητα θα καταλήξει σε έναν ομογενοποιημένο χυλό αγορών, καταναλωτών και απομονωμένων ατόμων που η ζωή τους δεν έχει κανένα απολύτως νόημα.
=================
Blogger:
...μια άλλη χώρα οδηγήθηκε μεθοδικά - με απανωτές προδοσίες - στην αυτοκατάργηση και στην ...ασφάλεια του ιστορικού νεκτροταφείου, κατέστη προτεκτοράτο εκχωρώντας τα πάντα στον εξωτερικό παράγοντα. Διάλεξε αυτήν την κατάσταση αφού διαπραγματεύτηκε μόνο για τα προνόμια της ελίτ και γι' αυτά τα κατάφερε: οι κοτζαμπάσηδες διατήρησαν την εξουσία τους και επεκτείνουν τα προνόμια και τον πλούτο τους.
==================
===================
================
Blogger:
Πολύ καλός παρατηρητής ο κ. Καραποστόλης, όπως πάντα. Σαν καλός ανατόμος με ενάργεια περιγράφει την "αρρώστια", το πρόβλημα.
Ας
τολμήσουμε να διαγνώσουμε τις αιτίες αυτής της έκπτωσης. Χρειάζεται
τεράστια διανοητική προσπάθεια για να περιγράψει κανείς αυτή την
τραγωδία και να ντύσει με λέξεις, ένα χείμαρο κοινωνικών φαινομένων. Ίσως πρέπει να επινοηθούν νέες λέξεις, αφού οι λέξεις από μόνες τους θέτουν όρια στην περιγραφή...
Πριν απ' όλα στο λαό με τη βοήθεια ενσωματωμένων δημοσιογράφων, διανοουμένων, με την μεθοδική συνέργεια φυσικά της τηλεόρασης δημιουργήθηκε ένας νέος "μοντέρνος" ανθρωπότυπος, που ως μοντέρνος έπρεπε να ξεχάσει βασικές αρχές που συγκροτούν μια κοινωνία πολιτών. Το ότι είμαστε κάτοικοι ενός τόπου με Ιστορία, έχουμε κοινή γλώσσα, κοινές παραδόσεις. (Τώρα καταλαβαίνεις τη λύσσα με την οποία πολεμήθηκε και πολεμιέται η ιστορία, γιατί είναι αυτή που δημιουργεί την κοινωνική συλλογικότητα! Έτσι λοιπόν με τις παρεμβάσεις του κλίματος Ρεπούση και όλης της "προοδευτικής διανόησης" -εδώ κάνουμε την χαρακτηριστική κίνηση - και των ομοίων της, ήθελαν απλά να σβήσουν την ιστορία, για να μην αποτελεί κοινή αναφορά, κτήμα των ατόμων. Για τον ίδιο λόγο αποκαθηλώθηκαν οι ήρωες της Επανάστασης από τους Δημόσιους χώρους, αφού μας θύμιζαν ενοχλητικά τις υποχρεώσεις μας για το αίμα κάποιων... όλα αυτά κατηγορήθηκαν ως αντιδραστικά, εθνικιστικά!)
Καλλιεργώντας λοιπόν την ατομικότητα, τον ναρκισσισμό για την ακρίβεια, τονίζοντας την ιδιαιτερότητα και τις όποιες υποομάδες που πάντα συμβίωναν μέσα στη κοινωνία, τα άτομα, περισσότεροι οι νέοι, νοιώθουν ότι σαν "ξεχωριστά" όντα που έτυχε να γεννηθούν σ' αυτόν τον τόπο - εξ' άλλου κανείς δεν τους ρώτησε να τους φέρει στον κόσμο και εν τέλει, αφού που τους έφεραν οφείλουν να τον ταΐζουν...-- δεν οφείλουν σε κανένα και τίποτα. Έχουν μόνο δικαιώματα.
Υπερασπίζονται
μόνο το ατομικό τους συμφέρον και δεν μπορούν να δουν τον εαυτό τους
μέλος μια κοινότητας, μιας αδερφότητας. "Σιγά μην κατέβω εγώ με την
πλέμπα στο πεζοδρόμιο, ξέρεις ρε ποιος είμαι εγώ!"
Συν το χρόνω καταστράφηκαν νήματα, συμπεριφορές, συνήθειες (όπως γιορτές, πανηγύρια. Οι γάμοι είναι ακριβό γεγονός, αφού η υπάρχει το δημαρχείο όπου κανείς μπορεί να παντρευτεί, χωρίς κόστος χρηματικό, αλλά κύρια χωρίς κόστος κοινωνικό, υπό την έννοια ότι αυτή η δέσμευση μπορεί εύκολα ν' αρθεί, αφού ποιος να ξέρει ότι εσύ έχεις αναλάβει δεσμεύσεις, για τις οποίες έχεις και κάποιες αμφιβολίες).
Έφυγε λοιπόν η ιστορικότητα από την αφήγηση της ζωής του, αλλά ξέχασαν να του πουν κάτι!
Όταν χάνεις το παρελθόν σου - αφού δεν το χρειάζεσαι, είναι και βαρύ, δημιουργεί υποχρεώσεις και δεσμεύσεις - χάνεις και συνάμα το μέλλον! Είσαι αερόφυτο, φυτό με ...ρίζες στον αέρα....
Είσαι άθυρμα της όποιας εξουσίας. Είσαι πια χωρίς οπισθέλκουσα για να κινηθείς ελεύθερος! Το προς τα που δεν στο έχουν πει! Δεν χρειάζεται! Γιατί ήδη είσαι δούλος και δεν το έχεις πάρει χαμπάρι. Πούλησες τα χρυσαφικά σου (τις πολιτικές σου παραδόσεις, τις πολιτιστικές σου παραδόσεις, την ιστορία σου, τους ομοίους σου - ποιούς ομοίους;) για να πάρεις ένα κινητό!
Τώρα είσαι όμως είσαι ελεύθερος!
Με μόνο το κινητό, μπορείς να δουλεύεις- όταν υπάρχει δουλειά - και μόνον όταν έχει τέτοια να σου προσφέρει το αφεντικό! Ετοιμάσου να υπογράψεις ελεύθερα πάντα, σύμφωνα εργασίας 3 ωρών, αν δεν το έχεις κάνει ήδη. Στο λιμάνι υπάρχουν εργάτες που προσλαμβάνονται για μέρα!
Περίμενε
μήνυμα στο κινητό σου που είναι η επόμενη 2ωρη -3ωρη απασχόλιση για να
μπορέσεις να αγοράσεις το σημερινό σου σιτιρέσιο. Δεν κατάλαβες καλά!
Γι' αυτή την ελαστικότητα των εργασιακών σχέσεων σου μίλαγε ο Σημίτης
και οι εκσυγχρονιστάδες, αλλά εσύ επέμενες να μην καταλαβαίνεις. Είσαι
πια ελεύθερος με το ...κινητό στο χέρι.
Αύριο θα δούμε...
....
Έτσι λοιπόν σε μια κοινωνία που περισσεύουν οι ναρκισσιστικές ατομικότητες, απουσιάζουν τα κοινά που μας συνδέουν και η κοινωνία περνάει στην επόμενη φάση: Τη φάση της διάλυσης. Η κοινωνία παύει να είναι συνεκτική. Ο καθένας κοιτάζει να σώσει ότι δεν σώζεται, αφού δεν υπάρχει κάποια συλλογικότητα από την οποία να κρατηθεί.
Αν
προσθέσει κανείς τις διαρκείς προδοσίες που βιώνει ο εξατομικευμένος
πολίτης, χωρίς ενημέρωση, αλλά με χειραγώγηση, από κρατικά, αλλά και
ιδιωτικά ΜΜΕ, προδοσίες από κομματικούς μηχανισμούς που εμφανίζονται να
κάνουν τ' αντίθετα, απ΄αυτά που υπόσχονται για να πάρουν την ψήφο, ο
πολίτης ως άμυνα επιστρέφει στον εαυτό του, αυτή τη φορά όχι
ναρκισσιστικά, αλλά ηττημένος. Δεν έχει από να κρατηθεί από πουθενά αφού
οι εντεταλμένοι θεσμοί εμφανίζονται να τον προδίδουν (αλήθεια ή
ψέμματα, αλλά ο ίδιος το βιώνει έτσι). (Ας θυμηθούμε την προδοσία το
ξεπούλημα της χώρας για 99 χρόνια, το δημοψήφισμα του ,..15).
Είμαστε στη φάση που έχει εμπεδωθεί η δουλική συνείδηση, που είναι μια τρύπα, ένα πηγάδι, που έτσι και πέσει κανείς μέσα, δεν βγαίνει εύκολα (για να μην πούμε δεν βγαίνει ποτέ!)
Αλλά τι σας τα λέω, αφού τα λέει καλύτερα ο δάσκαλος:. Γιάννης Παπαμιχαήλ. Ακούστε τον, θα φωτίσει πολλές πτυχές του προβλήματος.===================
Σχόλια