Η τοκενικοποίηση περιουσιακών στοιχείων παρουσιάζεται ως τεχνολογική καινοτομία, ως μια ουδέτερη αναβάθμιση της λειτουργίας των αγορών. Στην ουσία της πρόκειται για τη μετατροπή στοιχείων του πραγματικού κόσμου –ακίνητα, μετοχές, ομόλογα, πολύτιμα μέταλλα, έργα τέχνης– σε προγραμματιζόμενα ψηφιακά δικαιώματα εγγεγραμμένα σε αλυσίδες μπλοκ. Η διαδικασία αυτή επεκτείνεται πλέον σε πεδία που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν εκτός οικονομικής μηχανοποίησης: βιομετρικά δεδομένα, πληροφορίες υγείας, πρότυπα συμπεριφοράς, ακόμη και πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης. Κάθε τι μετατρέπεται σε ψηφιακό κουπόνι, κλασματοποιείται, τεμαχίζεται και καθίσταται άμεσα εμπορεύσιμο, διαχειρίσιμο και περιορίσιμο σε πραγματικό χρόνο. Αυτό που προβάλλεται ως τεχνολογική αποδοτικότητα συγκροτεί το θεμέλιο ενός συστήματος όπου τα πάντα ψηφιοποιούνται, παρακολουθούνται και υπάγονται σε μηχανισμούς ελέγχου.
Η ρητορική της τοκενικοποίησης υπόσχεται εκδημοκρατισμό της πρόσβασης και εξορθολογισμό των αγορών. Κορυφαίοι εκπρόσωποι της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής ελίτ τη διαφημίζουν ως το επόμενο στάδιο εξέλιξης του καπιταλισμού, ως μια διαδικασία που μειώνει το κόστος, επιταχύνει τον διακανονισμό και επιτρέπει σε ευρύτερα στρώματα να συμμετέχουν σε επενδύσεις που άλλοτε ήταν απρόσιτες. Πίσω από αυτή την αφήγηση, η πραγματικότητα παραμένει αυστηρά ιεραρχημένη. Ο έλεγχος των υποκείμενων περιουσιακών στοιχείων παραμένει στα χέρια των εκδοτών και των θεματοφυλάκων, ενώ το κοινό περιορίζεται στην κατοχή ανακλητών ψηφιακών δικαιωμάτων. Η ένταξη που διαφημίζεται μεταφράζεται σε πλήρη απορρόφηση της ανθρώπινης δραστηριότητας σε μια μόνιμα ενεργή, παιχνιδοποιημένη αγορά, όπου η συμμετοχή μετατρέπεται σε προϋπόθεση επιβίωσης και η συμπεριφορά υπόκειται σε συνεχή καθοδήγηση.
Στο παρόν, η παραδοσιακή έννοια της ιδιοκτησίας διατηρεί ακόμη στοιχεία υλικής κυριαρχίας. Η κατοχή ενός ακινήτου, ακόμη και επιβαρυμένου με υποθήκη, προϋποθέτει συγκεκριμένες νομικές διαδικασίες για τη δέσμευση ή την αφαίρεσή του. Η ύπαρξη φόρων και υποχρεώσεων δεν αναιρεί πλήρως το γεγονός ότι η ιδιοκτησία συνδέεται με δικαιώματα που δεν μπορούν να απενεργοποιηθούν στιγμιαία. Το μοντέλο που διαμορφώνεται ανατρέπει αυτή τη σχέση. Κάθε περιουσιακό στοιχείο μετατρέπεται σε ψηφιακή εγγραφή. Η κατοικία, το όχημα, οι αποταμιεύσεις, οι βασικοί πόροι ζωής, ακόμη και τα δεδομένα του σώματος, ενσωματώνονται σε ένα ενιαίο, προγραμματιζόμενο λογιστικό σύστημα. Η ζωή οργανώνεται ως σύνολο συμβολαιοποιημένων δικαιωμάτων πρόσβασης.
Η μετάβαση αυτή δεν περιορίζεται στον χρηματοοικονομικό τομέα. Συνιστά την πλήρη διαμεσολάβηση της καθημερινότητας, όπου τα βασικά στοιχεία ύπαρξης καταγράφονται ως όροι συμμετοχής σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον. Η υποδομή αυτού του συστήματος έχει ήδη θεσμοθετηθεί. Νομοθετικά πλαίσια που αφορούν τα σταθερά ψηφιακά νομίσματα εγκαθιδρύουν αυστηρά καθεστώτα εποπτείας, πλήρη ιχνηλασιμότητα συναλλαγών και υποχρεωτική ταυτοποίηση. Τα ψηφιακά μέσα πληρωμής ενσωματώνονται στο τραπεζικό σύστημα, μετατρέπονται σε εργαλεία προγραμματιζόμενης συμμόρφωσης και απαλλάσσονται από κάθε έννοια ανώνυμης χρήσης. Η ψηφιοποίηση κεφαλαίων, κρατικών ομολόγων και επενδυτικών προϊόντων πραγματοποιείται εντός ρυθμιζόμενων ορίων που προτάσσουν την εποπτεία έναντι της αυτονομίας.
Οι πολιτικοί και τεχνοκρατικοί φορείς που προωθούν αυτή τη μετάβαση την παρουσιάζουν ως μέσο καταπολέμησης του εγκλήματος και ενίσχυσης της διαφάνειας. Στην πράξη, συγκροτείται ένα πλέγμα όπου η τεχνητή νοημοσύνη και οι αλγοριθμικοί μηχανισμοί επιτρέπουν την άμεση παρακολούθηση, τον αποκλεισμό και το πάγωμα συναλλαγών. Η ιδιοκτησία επαναπροσδιορίζεται ως πρόσβαση υπό όρους. Τα ψηφιακά κεφάλαια ενσωματώνουν πύλες ταυτοποίησης, μαύρες λίστες και αυτοματοποιημένους κανόνες συμμόρφωσης που καθιστούν κάθε δικαίωμα ανακλητό.
Το όραμα αυτό εναρμονίζεται πλήρως με τη λογική της πλήρους συγχώνευσης ψηφιακού, φυσικού και βιολογικού πεδίου. Η κλασματοποίηση και η μίσθωση σε πραγματικό χρόνο επεκτείνονται από τα χρηματοοικονομικά προϊόντα στις υποδομές ζωής, στις συσκευές και στις υπηρεσίες. Η πρόσβαση μπορεί να ανασταλεί βάσει αλγοριθμικών αξιολογήσεων κινδύνου ή παραβίασης κανόνων. Παράλληλα, ενισχύεται η τεχνοκρατική διακυβέρνηση. Οι ρυθμιστικές αρχές και οι αυτοματοποιημένοι μηχανισμοί καθορίζουν πρότυπα, επιβάλλουν περιορισμούς και συλλέγουν δεδομένα για προληπτικό έλεγχο. Η λήψη αποφάσεων απομακρύνεται από τις δημοκρατικές διαδικασίες και μεταφέρεται σε κώδικα και ειδικούς, με αντάλλαγμα την υποτιθέμενη αποτελεσματικότητα.
Ο πυρήνας του κινδύνου βρίσκεται στην προγραμματισιμότητα. Τα ψηφιακά κουπόνια δεν αποτελούν παθητικές αναπαραστάσεις αξίας. Είναι κώδικας που μπορεί να λήξει, να παγώσει ή να περιοριστεί βάσει δεικτών συμμόρφωσης και αλγοριθμικών κανόνων. Η πρόσβαση σε κατοικία, μετακίνηση ή βασικές υπηρεσίες μπορεί να απενεργοποιηθεί αυτόματα. Οι δυνατότητες αυτές δεν ανήκουν στη σφαίρα της θεωρίας. Αποτελούν ενσωματωμένες λειτουργίες των έξυπνων συμβολαίων σε ένα πλήρως ρυθμιζόμενο τραπεζικό περιβάλλον.
Η ίδια λογική επεκτείνεται στο βιολογικό επίπεδο. Η ψηφιοποίηση βιομετρικών δεδομένων, γενετικών πληροφοριών και μετρήσεων υγείας εντάσσεται σε προγράμματα και χρηματοδοτικές πρωτοβουλίες που παρουσιάζονται ως κοινωνική καινοτομία. Η ανθρώπινη συμπεριφορά μετατρέπεται σε μετρήσιμη και εμπορεύσιμη μεταβλητή. Η συμμόρφωση ανταμείβεται, η απόκλιση τιμωρείται, οι πληθυσμοί κατευθύνονται προς προκαθορισμένα πρότυπα μέσω κινήτρων και περιορισμών ενσωματωμένων στην ψηφιακή υποδομή. Η προσοχή, οι επιλογές και η βιολογία τροφοδοτούν συστήματα πρόβλεψης και χειραγώγησης. Η ελεύθερη βούληση υποχωρεί καθώς οι κανόνες εγγράφονται απευθείας στα μέσα πρόσβασης της καθημερινότητας.
Το αποτέλεσμα συγκροτεί μια κοινωνία συνδρομών. Τα διαρκή δικαιώματα αντικαθίστανται από άδειες χρήσης που ανακαλούνται. Τα ιδρύματα αποκομίζουν συνεχή έσοδα από την εμπορευματοποίηση της πρόσβασης, ενώ τα άτομα περιορίζονται στη διαχείριση προσωρινών δικαιωμάτων. Η υποσχόμενη ρυθμιστική σαφήνεια λειτουργεί ως σκελετός ενός τεχνοκρατικού συστήματος όπου η πολιτική επιβάλλεται σε επίπεδο πρωτοκόλλου. Η μη συμμόρφωση μεταφράζεται άμεσα σε υλικές συνέπειες, χωρίς μεσολάβηση κοινωνικής ή πολιτικής διαδικασίας.
Η τοκενικοποίηση συνιστά το λειτουργικό σύστημα ενός μετα-ανθρώπινου μοντέλου οργάνωσης, όπου η κυριαρχία αντικαθίσταται από διαχειριζόμενη συμμετοχή και η ανθρώπινη δράση περιορίζεται από αλγοριθμική διακυβέρνηση. Η σύγκλιση αλυσίδων μπλοκ, τεχνητής νοημοσύνης και βιολογίας δεν αποτελεί ουδέτερη εξέλιξη. Συνιστά σχεδιασμένη μετάβαση προς ένα καθεστώς απόλυτου ελέγχου, προωθούμενο ως ευκολία και πρόοδος. Η συνέχειά του οδηγεί σε ψηφιοποιημένη φεουδαρχία, όπου η ύπαρξη εγγράφεται και ρυθμίζεται σε ένα μόνιμο λογιστικό βιβλίο. Η υπεράσπιση της ατομικής κυριαρχίας προβάλλει ως το τελευταίο ανάχωμα πριν από την οριστική κωδικοποίηση της ανθρώπινης ζωής.
Σχόλια