Οι λαοί υφίστανται τα λάθη των πολιτικών, και δυστυχώς αυτό έγινε και στην ελληνική περίπτωση.
Μαρία Νεγρεπόντη Δελιβάνη
Ο παροξυσμός πανικού, που κυριάρχησε σε ορισμένα ΜΜΕ, απέναντι στη Μαρία Καρυστιανού, και στο δικαίωμα του κάθε πολίτη να απαιτεί από τον Πρωθυπουργό διευκρινίσεις για καίρια εθνικά θέματα, άγγιξε και το εθνικό μας νόμισμα.
Ελπίζοντας να αποφευχθούν ανάλογες ασυναρτησίες, σε μελλοντική κρίση, αναφέρω τα ακόλουθα συνοπτικά για το ευρώ, που «αγιοποιείται», από μερικούς αδαείς.
Ι. Περί του ευρώ
- *Νομπελίστας Πωλ Κρούγκμαν: «Το ευρώ αποτελεί το αμάρτημα της ΕΕ από αλαζονεία».
- *Νομπελίστας Αμάρτυα Σεν: «Η δημιουργία του ευρώ υπήρξε ένα σοβαρό λάθος».
- *Ζακ Ντελορ: «Η οικονομική και νομισματική ένωση υπήρξε θύμα του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, και είχε μια ήττα που προκλήθηκε από την ανευθυνότητα των ηγετών μας, οι οποίοι θέλησαν να κάνουν νομισματική ένωση, πριν προχωρήσουν σε οικονομική ένωση».
- *Ν. Καλντορ: Η δημιουργία του ευρώ αποτελεί μνημείο φανατικού νεοφιλελευθερισμού. Βασίζεται σε αναπόδεικτες υποθέσεις, δε διαθέτει ιστορικό προηγούμενο και ο καταποντισμός του ευρωπαϊκού Νότου αποτελεί απτή απόδειξη της αρνητικής συμβολής του στην εξέλιξη των λιγότερο προηγμένων οικονομιών του ευρωπαϊκού Νότου.
ΙΙ. Μνημόνια και εθνικό νόμισμα
Σε πείσμα της επικινδυνότητας του ευρώ, ειδικά για τον ευρωπαϊκό Νότο, αφότου η Ελλάδα έγινε μέλος της Ευρωζώνης ήταν, καταρχήν, αδιανόητη η αντιμετώπιση εξόδου απ’ αυτήν.
Εκτός, κατά τη δραματική εποχή των Μνημονίων, κατά την οποίαν η έξοδος από το ευρώ, κυρίως όμως η απειλή εξόδου, αποτελούσε δυνητικό διαπραγματευτικό χαρτί, το οποίο δυστυχώς δεν χρησιμοποιήθηκε. Ο Ομπάμα, στα απομνημονεύματά του, αποκάλυψε ότι ο Σόιμπλε έτρεμε μήπως οι Έλληνες σκεφτούν την έξοδο από το ευρώ, που σύμφωνα με τους τότε υπολογισμούς, θα στοίχιζε στην ΕΕ 3 τρισεκατομμύρια ευρώ.
Οι λαοί υφίστανται τα λάθη των πολιτικών, και δυστυχώς αυτό έγινε και στην ελληνική περίπτωση. Η οικονομική καταστροφή της πατρίδας μας, όπως προκύπτει από τα ψυχρά στατιστικά δεδομένα, θα μπορούσε ίσως να είχε αποφευχθεί. Και αν όχι, να είχε περιοριστεί.
Εξυπακούεται, ότι ουδείς σοβαρός οικονομολόγος, Έλληνας ή ξένος, θα έσπευδε να διαβεβαιώσει σήμερα, ότι θα είχε αποφευχθεί η εξόντωση της χώρας μας, αν το είχαμε τολμήσει τότε. Διότι, το κεφάλαιο των νομισματικών προβλημάτων αποτελεί το βαρύ πυροβολικό της οικονομικής επιστήμης, και οι λύσεις που εκάστοτε μπορεί να προσφέρει διόλου δεδομένες.
Θα απαιτούσε, λοιπόν, όπως υποστηρίξαμε Έλληνες οικονομολόγοι, αλλά και ξένοι, και όπως αυτοί οι προβληματισμοί αποτυπώθηκαν σε εισηγήσεις συνεδρίων, να εξεταστούν ενδελεχώς οι ευκαιρίες, όπως και οι κίνδυνοι μιας εξόδου από το ευρώ, τότε. Και οπωσδήποτε να χρησιμοποιηθεί ως απειλή, για την εξασφάλιση λιγότερο οδυνηρής αντιμετώπισης μας, της παρούσας, από την ΕΕ.
Όπως είναι γνωστό, δεν έλαβε δυστυχώς χώρα καμία αποτελεσματική και σοβαρή προσπάθεια βελτίωσης των καταδικαστικών εδαφίων των Μνημονίων. Αντιθέτως, έσπευσαν οι τότε αρμόδιοι να τα υπογράψουν, πολλοί και χωρίς να τα έχουν διαβάσει!
Εν όψει των τραγικών συνεπειών, που υφίσταται και θα υφίσταται (όσο ακόμη υπάρχει) ο ελληνικός λαός, οι τεράστιες ευθύνες που βαρύνουν τους τότε υπευθύνους, είναι πλέον ή ξεκάθαρες.
ΙΙΙ. Το εθνικό νόμισμα σήμερα
Είναι περιττό να υπογραμμίσω το αυταπόδεικτο. Ότι, δηλαδή, η τότε ευκαιρία του εθνικού μας νομίσματος, αν τελικά ήταν ευκαιρία, κάτι που δεν θα μάθουμε ποτέ, ή ακόμη και η δυνατότητά του να χρησιμοποιηθεί ως μέσο πίεσης, για την εξασφάλιση λιγότερο επαχθών μνημονιακών όρων, ανήκει δια παντός στο παρελθόν.
Συνεπώς, όποιος προβληματισμός, σήμερα, σχετικά με την συνέχιση ύπαρξης του ευρώ, αναφέρεται στο ολοένα πιο απειλητικό και ασταθές περιβάλλον, μέσα στο οποίο αιωρείται η ΕΕ. Αν δεν καταφέρει να εξασφαλίσει σταθερό βηματισμό και αξιοπρεπή υπόσταση στη νέα διεθνή σκηνή, το μέλλον της διαγράφεται ζοφερό, και μαζί μ’αυτήν και το ευρώ.
==================
-----------------------------------------
Εθνικό Νόμισμα και Εθνική Ενέργεια:
Η Διπλή Απελευθέρωση ή η Νέα Μικρασιατική Καταστροφή;
Σπυρίδων Στάλιας, Οικονομολόγος Ph.D
Εθνικό Νόμισμα και Εθνική Ενέργεια:
Η Διπλή Απελευθέρωση ή η Νέα Μικρασιατική Καταστροφή;
Σπυρίδων Στάλιας, Οικονομολόγος Ph.D
Στην αυγή του 21ου αιώνα, η Αθήνα έλαβε δύο αποφάσεις που καθόρισαν τη μοίρα του Ελληνισμού για τις επόμενες δεκαετίες. Με μια κίνηση που θυμίζει τη στρατηγική υπερέκταση της Μικρασιατικής Εκστρατείας, η χώρα απεμπόλησε οικειοθελώς τα δύο βασικά εργαλεία της κυριαρχίας της: το Νόμισμα και την Ενέργεια. Σήμερα, το 2026, την ώρα που η χώρα εξοπλίζεται με φρεγάτες Belharra και μαχητικά Rafale kai F35 οφείλουμε να αναρωτηθούμε: Μπορεί ένα κράτος να είναι ελεύθερο όταν το «κλειδί» της οικονομίας του και της πρίζας του βρίσκεται σε ξένα χέρια;
Το Τριπλό Βάρος: Τόκοι, Καύσιμα και Ελλείμματα
Η τραγωδία της σύγχρονης Ελλάδας δεν εξαντλείται στην ενέργεια. Στον εφιαλτικό «λογαριασμό» της εξάρτησης, προστίθενται άλλα δύο δομικά βάρη που πνίγουν την εθνική προοπτική:
1. Ενεργειακή Αιμορραγία: 7-9 δις ευρώ ετησίως για εισαγωγές φυσικού αερίου και άλλων ενεργειακών πόρων σε νομισμα που δεν εκδίδουμε,
2. Φόρος Υποτελείας: 7-10 δις ευρώ ετησίως για αποπληρωμή τόκων του δημόσιου χρέους σε ένα νόμισμα που δεν εκδίδουμε.
3. Το Έλλειμμα του Ισοζυγίου Πληρωμών: Η χαριστική βολή. Το διαρκές έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αποδεικνύει ότι η Ελλάδα αιμορραγεί πλούτο προς το εξωτερικό για να καλύψει τις βασικές της ανάγκες, από τα καύσιμα μέχρι τον αμυντικό εξοπλισμό.
Όταν μια χώρα πληρώνει τόκους σε ξένο νόμισμα και ταυτόχρονα αγοράζει την ενέργειά της από τρίτους, δημιουργείται μια μακροοικονομική μέγγενη. Η Ελλάδα λειτουργεί ως ‘χρήστης νομίσματος’, γεγονός που την καθιστά όμηρο των διεθνών αγορών. Αυτά τα συνολικά 20+ δισεκατομμύρια ευρώ που δραπετεύουν ετησίως από την εγχώρια οικονομία, είναι ο λόγος που η χώρα παραμένει σε κατάσταση μόνιμης αναιμίας.
Το Παράδοξο της Άμυνας
Η τραγική ειρωνεία είναι εμφανής: Επενδύουμε δισεκατομμύρια για να θωρακίσουμε τα σύνορά μας, ενώ έχουμε αφήσει την ενεργειακή μας βάση εκτεθειμένη. Μια Belharra στο Αιγαίο είναι ένα ψηφιακό φρούριο, αλλά χωρίς την υποστήριξη μιας αυτόνομης ενεργειακά χώρας, παραμένει ευάλωτη σε έναν απλό ενεργειακό εκβιασμό. Ο λιγνίτης, με αποθέματα 3,2 δισεκατομμυρίων τόνων στα σπλάχνα της Μακεδονίας, δεν είναι ‘βρώμικο καύσιμο’, είναι το στρατηγικό καύσιμο της ελευθερίας.
Η Σύγκριση με το 1922
Η κατάσταση θυμίζει τη Μικρασιατική Καταστροφή, όπου η οικονομική κατάρρευση προηγήθηκε της στρατιωτικής. Τότε, ο Στρατός μας βρέθηκε βαθιά στην Ανατολία, εξαρτημένος από τις διαθέσεις των ‘Συμμάχων’ για ανεφοδιασμό. Σήμερα, η Αθήνα ‘εκστρατεύει’ στις διεθνείς αγορές χωρίς δικά της εφόδια. Εξοπλιζόμαστε με τα κορυφαία όπλα της Δύσης, αλλά την ίδια στιγμή παραδίδουμε τα κλειδιά του θησαυροφυλακίου μας (τόκοι) και του εργοστασίου μας (ενέργεια) σε εκείνους που μας ‘προστατεύουν’.
Ο Δρόμος της Απελευθέρωσης
Η απελευθέρωση της Ελλάδας περνά μέσα από την ανάκτηση της αυτονομίας της. Η χρήση του λιγνίτη ως Εθνικής Ενεργειακής Εφεδρείας και η σύνδεσή του με μια ισχυρή Εγχώρια Αμυντική Βιομηχανία είναι ο μόνος δρόμος για να κλείσει η μαύρη τρύπα του ισοζυγίου πληρωμών.
Η ιστορία διδάσκει ότι τα έθνη που παραδίδουν τις μηχανές τους, αργότερα παραδίδουν και το έδαφός τους.
Το παράδειγμα του Ισραήλ είναι η ζωντανή απόδειξη ότι η εθνική επιβίωση απαιτεί την πλήρη ταύτιση της ενέργειας με την άμυνα. Το Ισραήλ δεν αντιμετώπισε ποτέ το φυσικό αέριο ή το νόμισμά του (Σέκελ) ως απλά εμπορεύματα, αλλά ως στρατηγικά όπλα, θωρακίζοντας τις ενεργειακές του υποδομές με το Πολεμικό του Ναυτικό και διατηρώντας μια ανεξάρτητη νομισματική πολιτική που του επιτρέπει να χρηματοδοτεί μια παγκόσμιας κλάσης αμυντική βιομηχανία, χωρίς να περιμένει την έγκριση καμίας ξένης κεντρικής τράπεζας.
Είναι ώρα να ξαναπάρουμε το τιμόνι στα χέρια μας.
Εθνικό Νόμισμα και Εθνική Ενέργεια: Ο μόνος δρόμος για την ανάπτυξη και την ελευθερία.
spyridonstalias@outlook.com
New York 1/2/2026
===========
Ελληνικά μνημόνια και Επσταιν.
Και τα αρχεία του Επσταιν επιβεβαιώνουν με λεπτομέρειες ότι η Ελλάδα εντάχθηκε στα μνημόνια για να σωθούν οι Γαλλικές και οι Γερμανικές Τράπεζες από τα αμερικανικά παλιόχαρτα της κατάρρευσης Leeman Brothers και σια. Ο διάλογος Επσταιν και Τσόμσκι είναι άκρως διαφωτιστικός.
==========
Blogger:
Στο Blogg θα βρείτε τα πάντα σχετικά με το έγκλημα της πρόωρης απολιγνιτοποίησης.
Παραθέτω ενδεικτικά δυο links.
...την προσοχή σας στις ουρές...
Η ελλάδα είναι τόπος εγκλήματος..
==================
===================
Πολωνια ...θαυμα ! '' Οι χωρες με εξυπνους Πολιτικους,δεν μπαινουν στο ΦασιστοΕυρω'' ! Ομως θυμηθειτε τι εκανε ο Πολωνος Τουσκ, εναντιον της Ελλαδος. Αν ειχαμε σοβαρες κυβερνησεις, θα εκαναν αγωγη 1ΤΡΙΣ στην Ε.Κ.Τ για λανθασμενα προγραμματα που εφηρμοσθησαν !
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Χωρίς ευρώ η Πολωνία πέτυχε οικονομικό θαύμα 1 τρισ. δολ. ενώ η Ελλάδα ζει μία χρεοκοπημένη «κανονικότητα» !!
Το επίτευγμα μιας χώρας που βγήκε κατεστραμμένη από το Ανατολικό Μπλοκ και ο ελληνικός εγκλωβισμός σε ένα οικονομικό μοντέλο χαμηλής παραγωγικότητας
Ας θέσουμε ένα αιρετικό πλέον ερώτημα: Πόσο ωφέλησε την Ελλάδα το ευρώ;
Αυτό είναι εύκολο να απαντηθεί εάν αναλογιστούμε το θρίαμβο μιας οικονομίας που κατέστη πρότυπο διατηρώντας το τοπικό της νόμισμα: Πρόκειται για το οικονομικό θαύμα της Πολωνίας.
Η οικονομία της Πολωνίας ξεπέρασε το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια πέρυσι, επισφραγίζοντας δεκαετίες δυναμικής ανάπτυξης, η οποία αντιπαραβάλλεται έντονα με τις ευάλωτες οικονομίες των πολύ μεγαλύτερων ευρωπαϊκών γειτόνων της, όπως η Γερμανία ή η Γαλλία ενώ αναδεικνύει πώς η υιοθέτηση του ευρώ για χώρες όπως η Ελλάδα υπήρξε καταστροφική όσον αφορά το ελληνικό παραγωνικό μοντέλο.
Η οικονομία μας παρεμένει μια οικονομία που στηριίζεται στην κατανάλωση.
Και τούτο γιατί την εγκλώβισε σε ένα οικονομικό υπόδειγμα χαμηλής παραγωγικότητας.
Το ορόσημο αυτό, επιβεβαιωμένο από τα στοιχεία που δημοσίευσε την Παρασκευή (30 Ιανουαρίου) η στατιστική υπηρεσία της χώρας, πιθανότατα ανέβασε την Πολωνία στις 20 κορυφαίες οικονομίες του κόσμου για το 2025.
Η διατήρηση του τοπικού νομίσματος του ζλότι αποτέλεσε το όχημα για το οικονομικό θαύμα: την εκτόξευση των άμεσων ή έμμεσων ξένων επενδύσεων (κυρίως από τη Γερμανία), τη διατήρηση εμπορικών πλεονασμάτων και την αύξηση της παραγωγικότητας σε μια οικονομία με καθημαγμένο εργατικό δυναμικό – όλοι θυμόμαστε το φόβητρο του «Πολωνού υδραυλικού», της φθηνής εργασίας που θα κατέκλυσε τις αναπτυγμένες οικονομίες από το τέλος της δεκαετίας της 1990.
Αναμένεται να ξεπεράσει την Ελβετία, η οποία δεν έχει ακόμη δημοσιοποιήσει τα στοιχεία της για το τέλος της χρονιάς.
Η Πολωνία βρίσκεται τώρα ακριβώς πίσω από τη 19η οικονομία του κόσμου, τη Σαουδική Αραβία, με ΑΕΠ 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) αυξήθηκε 3,6% πέρυσι, σε σύγκριση με 3,0% το 2024, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε την Παρασκευή (30/1) η εγχώρια στατιστική υπηρεσία.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, η οικονομική παραγωγή αυξάνεται με μέσο ρυθμό περίπου 4% ετησίως, καθιστώντας την Πολωνία μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρώπης.
Πώς έγινε το πολωνικό θαύμα
Ο κινητήριος μοχλός αυτής της μεταμόρφωσης είναι ο συνδυασμός ισχυρής ιδιωτικής κατανάλωσης και σταθερών δημόσιων επενδύσεων.
Τα εισοδήματα αυξάνονται σταθερά, στηριζόμενα σε μια ισχυρή αγορά εργασίας.
Παράλληλα, οι δημόσιες δαπάνες — μερικώς χρηματοδοτούμενες από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και στην περίπτωση της Ελλάδας — έχουν βοηθήσει στην εκσυγχρονισμό της πολωνικής βιομηχανίας και στην ανάπτυξη ενός ολοένα και πιο ψηφιοποιημένου τομέα υπηρεσιών.
Το ελληνικό αντι- παράδειγμα και η «οικονομία των cafes»
Όσον αφορά την Ελλάδα – χωρίς να μπορεί να γίνει ευθεία σύγκριση των δύο οικονομιών για λόγους διαρθωσης και μεγέθους – οι μεταρρυθμίσεις που επιβλήθηκαν από τα τρία μνημόνια το 2010, το 2012 και το 2015 όχι μόνο δεν εκσυγχρόνισαν την ελληνική οικονομία, αλλά την εγκλώβισαν σε ένα υπόδειγμα χαμηλής παραγωγικότητας που συνδέεται με ό,τι αποκαλείται «οικονομία των cafés», όπως επισημαίνουν σε μελέτη τους οι οικονομολόγοι Μιχάλης Νικηφόρος, Βλάσης Μίσσος, Χρήστος Πιέρρος και Νικόλαος Ροδουσάκης, στο πλαίσιο των working papers του LSE.
Αυτή η «οικονομία των cafes» αποτελεί το ορατό μέρος μιας ευρύτερης μεταβολής της ελληνικής οικονομίας κατά την ίδια περίοδο προς τις «Δραστηριότητες Διαμονής και Εστίασης» (ΔΔΕ, υπηρεσίες ψυχαγωγίας/φιλοξενίας), όπως είναι η επίσημη ονομασία του τομέα, η οποία περιλαμβάνει επίσης εστιατόρια, μπαρ, ξενοδοχεία και άλλες δραστηριότητες συναφείς με τον τουρισμό.
Μετά το 2009 καταγράφεται απότομη αύξηση του μεριδίου αυτού του τομέα στην προστιθέμενη αξία και ιδίως στην απασχόληση.
Αυτή η δομική μεταβολή είναι προβληματική, επειδή οι εν λόγω δραστηριότητες είναι ένας τομέας χαμηλής παραγωγικότητας.
Στην Ελλάδα η παραγωγικότητά του ήταν μία από τις χαμηλότερες μεταξύ των διαφορετικών τομέων της οικονομίας πριν από την κρίση, αλλά έχει επίσης μειωθεί περίπου κατά 40% από το 2009, επιτρέποντας στον εν λόγω τομέα να απορροφήσει μεγάλος μέρος της απασχόλησης.
Το 2024, η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα ήταν 16% χαμηλότερη από τα επίπεδα του 2009 —χαμηλότερη σε σύγκριση με το επίπεδο κατά το βάθος της κρίσης το 2015.
Η μείωση της παραγωγικότητας της εργασίας στην Ελλάδα αντικατοπτρίζει τη συρρίκνωση της παραγωγής που προκλήθηκε από τα μέτρα λιτότητας, καθώς και την κατάρρευση των πραγματικών μισθών λόγω της εκτόξευσης της ανεργίας και της απελευθέρωσης των αγορών εργασίας.
Η Ελλάδα αποτελεί έτσι μια ενδιαφέρουσα περίπτωση μελέτης για το πώς μια τυφλή οριζόντια εφαρμογή των δομικών μεταρρυθμίσεων—χωρίς επαρκή προσοχή στο θεσμικό πλαίσιο, την ικανότητα εφαρμογής και τις δυναμικές των τομέων—μπορεί να οδηγήσει σε αντιπαραγωγικά αποτελέσματα.
Η αποτυχία των μνημονίων
Τα «διπλά ελλείμματα» και η παρουσία πολλών δομικών ακαμψιών αναγνωρίστηκαν ως οι κύριοι υπεύθυνοι για την κρίση.
Ως αποτέλεσμα, και τα τρία προγράμματα είχαν δύο κύριες διαστάσεις.
Από τη μία πλευρά, θα υπήρχε μια έντονη δημοσιονομική προσαρμογή, η οποία θα μείωνε το έλλειμμα της κεντρικής κυβέρνησης και, κατά συνέπεια, και το εξωτερικό έλλειμμα.
Από την άλλη πλευρά, μια σειρά δομικών μεταρρυθμίσεων που θα επέλυσαν τις δομικές ακαμψίες, θα βελτίωναν την κατανομή των πόρων, θα αύξαναν την ανταγωνιστικότητα και θα προωθούσαν την παραγωγή και την ανάπτυξη της παραγωγικότητας σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.
Η μείωση της παραγωγικότητας καταστρέφει τον αναπτυξιακό προσανατολισμό
Πώς αυτό το πείραμα απύτυχε; Ένα ζήτημα στο οποίο δεν έχει δοθεί αρκετή προσοχή στη βιβλιογραφία που έχει αναλύσει τις επιπτώσεις των προγραμμάτων προσαρμογής είναι η παραγωγικότητα, επισημαίνουν οι οικονομολόγοι.
Η παραγωγή μειώθηκε πολύ περισσότερο σε σχέση με την απασχόληση κατά τη διάρκεια της κρίσης, ενώ η απασχόληση ανακάμπτει πολύ ταχύτερα από την παραγωγή μετά το 2016 .
Αυτή η απόκλιση οδήγησε σε σημαντική πτώση της παραγωγικότητας της εργασίας κατά τη διάρκεια της κρίσης — περίπου 20% κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα.
Σε αντίθεση με την παραγωγή, η οποία έχει παρουσιάσει κάποια, έστω αργή, ανάκαμψη τα τελευταία χρόνια, η παραγωγικότητα έχει παραμείνει στάσιμη ναρκοθετώντας τις αναπτυξιακές προοπτικές.
Το 2023, η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει στο ίδιο επίπεδο που βρισκόταν επτά χρόνια νωρίτερα, στην αρχή της ανάκαμψης.
Η αύξηση της παραγωγικότητας – αυτό δηλαδή που πέτυχε η Πολωνία – αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης κάθε οικονομίας και, για αυτόν τον λόγο, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ήταν ο κύριος στόχος της φιλόδοξης ατζέντας μεταρρυθμίσεων που υιοθετήθηκε στα τρία προγράμματα προσαρμογής.
Η διπλή οικονομία και η απο-ανάπτυξη
Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια η ελληνική οικονομία έχει βιώσει μια διαδικασία «αποανάπτυξης» και δυαδικοποίησης (dualization) σύμφωνα με τα πλαίσια ενός συμβατικού μοντέλου διπλής οικονομίας. Όταν η οικονομία αναπτύσσεται, ο σύγχρονος καπιταλιστικός τομέας αναπτύσσεται και αντλεί εργατικά αποθέματα από τον παραδοσιακό τομέα. Όταν η οικονομία συρρικνώνεται, ο καπιταλιστικός τομέας συρρικνώνεται και το πλεονάζον εργατικό δυναμικό απορροφάται από τον παραδοσιακό τομέα.
Σημαντικό είναι ότι η παραγωγή του παραδοσιακού τομέα είναι σχεδόν σταθερή (quasi-fixed), πράγμα που σημαίνει ότι οι αλλαγές στην απασχόληση αντιμετωπίζονται κυρίως μέσω αλλαγών στην παραγωγικότητα.
Οι παραλληλισμοί με την ελληνική εμπειρία είναι σαφείς.
Η κρίση οδήγησε σε απότομη πτώση της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης.
Ο τομέας ΔΔΕ λειτούργησε ως ο παραδοσιακός τομέας σε ένα μοντέλο διπλής οικονομίας, απορροφώντας μεγάλο μέρος του πλεονάζοντος εργατικού δυναμικού μέσω σημαντικών προσαρμογών στην παραγωγικότητα.
Αυτή η διαδικασία συνοδεύτηκε επίσης από μείωση των μισθών, αύξηση της μερικής απασχόλησης και μεγαλύτερη επισφάλεια των θέσεων εργασίας.
Μετά το 2010, η έναρξη της κρίσης και η εφαρμογή μέτρων λιτότητας στο πλαίσιο των προγραμμάτων προσαρμογής άσκησαν σημαντική καθοδική πίεση τόσο στη δημόσια όσο και στην ιδιωτική δαπάνη.
Παρά το γεγονός ότι οι καθαρές εξαγωγές βελτιώθηκαν κατά την περίοδο αυτή, αυτό οφείλεται κυρίως στη δραστική συρρίκνωση των εισαγωγών λόγω της εγχώριας ύφεσης, με την αύξηση των εξαγωγών να παίζει πιο περιορισμένο ρόλο.
Το ευάλωτο τουριστικό προϊόν
Ο τομέας ψυχαγωγίας/διασκέδασης ήταν ένας από τους λίγους τομείς που σε μεγάλο βαθμό διέφυγε της ευρείας κατάρρευσης της ζήτησης κατά την περίοδο της κρίσης. Αυτή η ανθεκτικότητα μπορεί να αποδοθεί σε δομικά χαρακτηριστικά τόσο της ελληνικής όσο και της παγκόσμιας οικονομίας.
Η Ελλάδα παρέμεινε σημαντικός διεθνής τουριστικός προορισμός, επωφελούμενη από τη συνεχιζόμενη παγκόσμια ανάπτυξη του τουριστικού τομέα. Επιπλέον, η εγχώρια ζήτηση για υπηρεσίες όπως ο καφές παρέμεινε σχετικά ανελαστική, αντανακλώντας τη βαθιά πολιτιστική σημασία της
Η ανάπτυξη μιας οικονομίας, όπως έχει γίνει εμφανής στην Ελλάδα και σε άλλους δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς τα τελευταία χρόνια, συνοδεύεται από ορισμένες προκλήσεις. Αρχικά, μια επέκταση του τουρισμού είναι αναπόφευκτο ότι θα συναντήσει, νωρίτερα ή αργότερα, σημαντικές φθίνουσες αποδόσεις κλίμακας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το φυσικό και πολιτιστικό «κεφάλαιο» πάνω στο οποίο βασίζεται ο τουρισμός είναι σχεδόν σταθερό και δεν μπορεί να επεκταθεί.
Βλέπουμε ότι η επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών πριν από την κρίση οφειλόταν σε αύξηση του ελλείμματος στο εμπόριο αγαθών καθώς και σε επιδείνωση του ελλείμματος εισοδημάτων. Κατά την ίδια περίοδο, το ισοζύγιο υπηρεσιών παρέμεινε σταθερό, ενώ το ισοζύγιο ταξιδιών (υποκατηγορία του ισοζυγίου υπηρεσιών) μειώθηκε ελαφρά καθώς η οικονομία αναπτυσσόταν ταχύτερα από τον διεθνή τουρισμό.
Η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει αυτό το θεμελιώδες δίλημμα.
Από τη μία πλευρά, αυτές οι δραστηριότητες χαρακτηρίζονται από χαμηλή (και μειούμενη) παραγωγικότητα και δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως μακροχρόνιος μοχλός ανάπτυξης, ενώ ταυτόχρονα επιφέρουν σειρά άλλων προβλημάτων (πολιτιστική και περιβαλλοντική υποβάθμιση, επιδείνωση της κρίσης κόστους διαβίωσης κ.ά.).
Από την άλλη πλευρά, η οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτές ως πηγή δημιουργίας συνολικής ζήτησης και εισοδήματος από το εξωτερικό.
Οι προκλήσεις για την Πολωνία
«Πρόκειται για μια ιστορία ανείπωτης οικονομικής επιτυχίας», δήλωσε ο Marcin Piatkowski, καθηγητής Οικονομικών στο Kozminski University της Βαρσοβίας. «Η Πολωνία θα έπρεπε να είναι το πρότυπο της ευρωπαϊκής μηχανής σύγκλισης», πρόσθεσε, αναφερόμενος στις προσπάθειες της ΕΕ να βοηθήσει τις αναπτυσσόμενες οικονομίες να φτάσουν στα επίπεδα των πιο πλούσιων χωρών.
Μετά την πτώση του κομμουνισμού, η χώρα ανέπτυξε γρήγορα έναν δυναμικό ιδιωτικό τομέα, καθώς και έναν ιδιαίτερα διαφοροποιημένο βιομηχανικό και εξαγωγικό τομέα, σημείωσε.
Αυτό κατέστησε την Πολωνία ιδιαίτερα ευέλικτη σε οικονομικά σοκ. Με εξαίρεση την πανδημία Covid-19, η Πολωνία είναι η μόνη οικονομία στην ΕΕ που απέφυγε την ύφεση από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.
«Δεν πρόκειται πραγματικά για τα κονδύλια της ΕΕ. Πρόκειται για ανοιχτές αγορές, για θεσμούς, για τους κανόνες του παιχνιδιού που η Πολωνία έχει απορροφήσει και έχει μετατρέψει σε βιώσιμη ανάπτυξη», δήλωσε ο Piatkowski.
Το μήνυμα αυτό έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για τους αξιωματούχους της ΕΕ.
Εν μέσω της διάσπασης της παγκόσμιας οικονομικής τάξης και της στασιμότητας στην ανάπτυξη σε ολόκληρο τον μπλοκ, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ζητούν βαθύτερη ενοποίηση και αυξημένες επενδύσεις —πολιτικές που προωθήθηκαν σε μια έκθεση του Mario Draghi, πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η άνοδος της Πολωνίας —που πλέον εισάγει περισσότερα αγαθά από τη Γερμανία παρά από την Κίνα— προσφέρει απόδειξη για το μοντέλο αυτό.
Ωστόσο, μετά από δεκαετίες «εκπαιδευτικής» ανάπτυξης, η Πολωνία πρέπει πλέον να προσαρμοστεί στη ζωή στις «μεγάλες κατηγορίες». Τα επόμενα χρόνια, η οικονομία της θα πρέπει να αντιμετωπίσει υψηλότερο κόστος εργασίας, χαμηλότερες αποδόσεις επενδύσεων και μειωμένη χρηματοδότηση από την ΕΕ, σύμφωνα με τον Matthias Schupeta, οικονομολόγο στην DZ Bank.
Η Πολωνία πρέπει επίσης να αντιμετωπίσει την αύξηση του δημόσιου χρέους.
Με περίπου 6,8% του ΑΕΠ το 2025, το δημοσιονομικό έλλειμμα της χώρας είναι σημαντικά υψηλότερο από το όριο 3% για τα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD), η πολωνική κυβέρνηση θα χρειαστεί να περιορίσει τις δαπάνες και να αυξήσει τους φόρους για να μειώσει τα χρέη τα επόμενα χρόνια.
Εκτός από τη μειωμένη χρηματοδότηση από την ΕΕ —που αναμένεται να κορυφωθεί το 2026— τέτοια μέτρα πιθανότατα θα επιβραδύνουν την ανάπτυξη μεσοπρόθεσμα, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.
Παρά ταύτα, το χρέος του ιδιωτικού τομέα στην Πολωνία παραμένει χαμηλό κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα, περιορίζοντας τους κινδύνους ισολογισμού και την ευπάθεια σε οικονομικά σοκ —ενώ αυξάνει τις δυνατότητες ιδιωτικών επενδύσεων, σημείωσε ο Piatkowski.
«Όταν συνδυάζεις δημόσιο και ιδιωτικό χρέος, η Πολωνία είναι σχετικά υποχρεωμένη», είπε.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα της Πολωνίας θα μειωθεί στο 6,3% του ΑΕΠ το 2026.
Η Πολωνία αντιμετωπίζει επίσης βαθιές δημογραφικές αλλαγές. Όπως και η υπόλοιπη Ευρώπη, έχει ταχέως γηράσκοντα πληθυσμό, επιβαρυμένο από τη μακροχρόνια φυγή εγκεφάλων, καθώς πολλοί πολίτες παραγωγικής ηλικίας έχουν φύγει στο εξωτερικό για ευκαιρίες εργασίας.
«Το ποιοτικό και φθηνό εργατικό δυναμικό της Πολωνίας εξαντλείται σταδιακά», δήλωσε ο Adam Antoniak, ανώτερος οικονομολόγος για την Πολωνία στην ING.
Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων θα είναι καθοριστική για την επίτευξη του επόμενου μεγάλου στόχου της Πολωνίας: την ένταξη στην ομάδα των G20. Η χώρα έχει προσκληθεί ως προσκεκλημένη στη μελλοντική σύνοδο κορυφής των G20 τον Δεκέμβριο, αλλά η μόνιμη συμμετοχή θα της έδινε ισχυρότερη φωνή στο διεθνές επίπεδο.
Οι προκλήσεις για την Ελλάδα – Χωρίς βάθος ανάπτυξη
Σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύθηκε από τον αναλυτή Mathias Gnevoch στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM) την Πέμπτη 29 Ιανουαρίου, οι αγορές κρατικών ομολόγων της Ευρώπης έχουν σε μεγάλο βαθμό επανενοποιηθεί από το 2019, μετά από χρόνια κατακερματισμού που ακολούθησαν την κρίση χρέους της ευρωζώνης.
Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε σαφή βελτίωση των συνθηκών χρηματοδότησης.
Το εκπληκτικό με αυτές της αναλύσεις – που «ταΐζουν» το κυβερνητικό αφήγημα περί ισχυρής οικονομίας είναι ότι αγνοούν το ζήτημα της παραγωγικότητας της εργασίας.
Η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζει τη δυναμική ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια, με ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης, βιώσιμα δημοσιονομικά πλεονάσματα και σταθερή μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ από το 2021.
Τον Μάιο του 2025, το spread του ελληνικού 10ετούς κρατικού ομολόγου έναντι του γερμανικού Bund υποχώρησε κάτω από τις 80 μονάδες βάσης για πρώτη φορά από το 2007. Τα επίπεδα αυτά παραπέμπουν στην προ κρίσης περίοδο, όταν τα κρατικά ομόλογα της ευρωζώνης θεωρούνταν από τις αγορές σχεδόν ισοδύναμα.
Παράλληλα με το χαμηλότερο κόστος δανεισμού, η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια δεύτερη σημαντική εξέλιξη, την ένταξή της στην κατηγορία των Ανεπτυγμένων Αγορών.
Νέοι κίνδυνοι σε ένα πιο «ενοποιημένο» περιβάλλον – Ποια κανονικότητα
Ωστόσο, τόσο ο αναλυτής του ESM όσο και άλλοι θεσμοί επισημαίνουν ότι η επανένταξη στον ευρωπαϊκό οικονομικό «κορμό» δεν συνεπάγεται μόνο οφέλη. Οι πιο ενοποιημένες αγορές σημαίνουν επίσης ισχυρότερες διασυνοριακές επιδράσεις μεταξύ των χωρών.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων επηρεάζονται πλέον πολύ περισσότερο από τις εξελίξεις στις μεγάλες οικονομίες της ευρωζώνης.
Για παράδειγμα, μια σημαντική δημοσιονομική επέκταση που ανακοινώθηκε στη Γερμανία τον Μάρτιο του 2025 οδήγησε σε αύξηση περίπου 35 μονάδων βάσης στην απόδοση του γερμανικού 10ετούς ομολόγου, με τις ελληνικές αποδόσεις να ακολουθούν σχεδόν την ίδια πορεία.
Αν και αυτή η συσχέτιση αποτελεί ένδειξη επιστροφής στην ευρωπαϊκή κανονικότητα, αυξάνει παράλληλα την έκθεση της Ελλάδας σε εξωτερικούς κινδύνους που δεν σχετίζονται άμεσα με την εγχώρια οικονομική επίδοση.
Συνεπώς αυτό σημαίνει ότι στην πραγματικότητα η ελληνική οικονομία παρεμένει αθωράκιστη.
Ο αναλυτής του ESM προειδοποιεί ότι, παρά τη σημαντική συρρίκνωση των spreads, ο κίνδυνος εκ νέου διεύρυνσής τους παραμένει, ιδιαίτερα αν επιδεινωθούν οι οικονομικές συνθήκες στην ευρωζώνη ή προκύψουν απρόβλεπτες διεθνείς εξελίξεις. Εμπορικές εντάσεις ή απροσδόκητες δημοσιονομικές αποφάσεις σε μεγάλες οικονομίες μπορούν να επηρεάσουν άμεσα το κόστος δανεισμού της Ελλάδας.
Σε αυτό το περιβάλλον, η πρόοδος που έχει επιτευχθεί είναι σημαντική, αλλά δεν είναι δεδομένη. Η διατήρηση συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, η περαιτέρω μείωση του χρέους και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της οικονομίας παραμένουν κρίσιμες προϋποθέσεις ώστε τα οφέλη της επιστροφής στην ευρωπαϊκή «κανονικότητα» να έχουν διάρκεια.
Η χαμηλή παραγωγικότητα δεν προοιωνίζεται πάντως θετικές εξελίξεις για την ελληνική οικονομία εν μέσω γεωπολιτικών αναταράξεων.
=================
Πόσες φορές θα χρειαστεί ακόμη να τα πούμε, να τα δείξουμε κ να τα αποδείξουμε, όταν πλέον σήμερα τα φωνάζουν δημόσια σε όλον τον κόσμο ?
Τεράστιε mark Twain ….
“Είναι εύκολο να κοροϊδέψεις τον άνθρωπο, αλλά είναι σχεδόν αδύνατον να τον πείσεις ότι τον κοροϊδεύουν»
https://www.facebook.com/reel/886561444228928
Σχόλια