του Κ. Ν. Σταμπολή
Σαβ, 24 Οκτωβρίου 2026 - 13:3
H κατοχύρωση του Τούρκο-Λιβυκού μνημονίου για την χάραξη ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης από την Βουλή των Αντιπροσώπων στην Βεγγάζη την περασμένη Τρίτη 20/10) ήτο λίγο πολύ αναμενόμενη, και άρα δεν πρέπει να μας εκπλήσσει. Και αυτό γιατί ήταν θέμα χρόνου η αλλαγή ισορροπιών μεταξύ των Αντιπροσώπων και η δημιουργία πλειοψηφικού ρεύματος υπέρ των θέσεων της Άγκυρας και της κατοχύρωσης. Και θα ήταν παράλογο η εν λόγω Βουλή να απείχε έτει περαιτέρω από την διαδικασία επικύρωσης όταν η Λιβύη ως κρατικό μόρφωμα ,τα τελευταία χρόνια, έχει καταστεί υποχείριο της Τουρκίας, και με τις δύο κυβερνήσεις (Τρίπολης και Λιβύης) να έχουν αποδεχθεί την Τουρκική επικυριαρχία και την χώρα να έχει μετατραπεί σε κανονικό προτεκτοράτο της Άγκυρας. Παρά την αλλαγή του πολιτικού περιβάλλοντος στην Λιβύη και την επικράτηση της φίλο Τουρκικής φράξιας χρειάστηκαν εξ ολόκληρα χρόνια για να γίνει πράξη η επικύρωση του ανυπόστατου και παράνομου Μνημονίου -αφού δεν λαμβάνει στο ελάχιστο ύποψη του τα προβλεπόμενα από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) αλλά και από το διεθνές εθιμικό δίκαιο. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ
Ένα διάστημα κατά το οποίο η κυβέρνηση, με εξαίρεση την κολοβή συμφωνία με την Αίγυπτο για οριοθέτηση «τμηματικής» ΑΟΖ τον Αύγουστο 2020, δεν έπραξε τίποτε το ουσιαστικό για να ενισχύσει τις θέσεις της χώρας αναφορικά με τα κυριαρχικά της δικαιώματα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ναι μεν το 2025 προχώρησε στην παραχώρηση θαλάσσιων τεμαχίων νότια της Πελοποννήσου και νότια της Κρήτης (βλέπε Γράφημα 1) σε διεθνείς κοινοπραξίες για έρευνες υδρογονανθράκων, με πρώτο στάδιο την διεξαγωγή σεισμικών ερευνών. Πλην όμως λόγω της καθυστερημένης επαναπροκηρυξης του διαγωνισμού για τις νέες παραχωρήσεις, οι ερευνητικές γεωτρήσεις στην περιοχή από την κοινοπραξία Chevron- Helleniq Energy δεν πρόκειται να διεξαχθούν πριν το 2029 το ενωριτερο.
Γράφημα 1 - Ενεργές παραχωρήσεις για έρευνες υδρογονανθράκων στον Ελλαδικό χώρο (2025)
Με τις οι ερευνητικές γεωτρήσεις να αποτελούν το μόνο απτό στοιχείο που επιβεβαιώνει τα κυριαρχικά μας δικαιώματα. Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι τον Ιανουάριο του 2025 - οπότε και ανέλαβε την προεδρία των ΗΠΑ ο Ντόναλντ Τραμπ- η επίσημη θέση της Ελληνικής κυβέρνησης ήτο εναντίον των ερευνών υδρογονανθράκων στο πλαίσιο της ενεργειακής «μετάβασης» και της λεγόμενης «πράσινης» ατζέντας. Γεγονός που σήμανε την απώλεια πολύτιμου χρόνου στο ερευνητικό πεδίο αλλά και την αποχώρηση παραχωρησιουχων εταιρειών που είχαν πιστέψει ότι η Ελλάδα είχε σοβαρές προθέσεις και στόχους για έρευνες.(Βλέπε αποχώρηση Total, Repsol και Energean από την παραχώρηση των Ιωαννίνων ενώ σύντομα έπεται αυτή της ExxonMobil από ΝΔ της Κρήτης).
Η κυβέρνηση πίστεψε αφελώς ότι με τη παραχώρηση θαλάσσιων τεμαχίων νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης και μάλιστα σε κοινοπραξίες στις οποίες μετέχουν οι μεγαλύτερες Αμερικανικές πετρελαϊκές, και την ανάρτηση σχετικών χαρτών ( με το σταγονόμετρο βέβαια) κατοχυρωνόταν τα κυριαρχικά της δικαιώματα και έτσι θα υποχρεούτο η Λιβύη να σεβαστεί τις θέσεις της Ελλάδας που είναι σύννομες με τα προβλεπόμενα από την UNCLOS. Οποία η πλάνη καθότι όπως απεδείχθη στην πράξη η κυβέρνηση καθεύδει κυριολεκτικά αδυνατώντας να καταλάβει την μακροπρόθεσμη πολιτική της Άγκυρας που στόχο έχει την σταδιακή και σιωπηλή περικύκλωση της χώρας μέσα από διάτρητα νομικά κατασκευάσματα ( Τούρκο-Λιβυκό μνημόνιο, θαλάσσια πάρκα, Γαλάζια Πατρίδα) που όμως δημιουργούν εντυπώσεις και τετελεσμένα ενώ ενσωματώνονται στο εσωτερικό δίκαιο της γείτονος.
Εδώ που έφθασαν τα πράγματα η Ελλάδα θα πρέπει να κάνει αυτό που δεν έπραξε τον Νοέμβριο του 2019 όταν συνειφθη το Τουρκο-Λιβυκό μνημόνιο και εν συνεχεία κατατέθηκε στην ειδική γραμματεία στα Ηνωμένα Έθνη. Τότε, η κυβέρνηση θα έπρεπε την επόμενη κιόλας ημέρα να είχε ανακηρύξει ΑΟΖ βάσει των προβλέψεων της UNCLOS, δηλ. σε όλο το μήκος και πλάτος της επικράτειας. Αν´αυτού η κυβέρνηση ακολούθησε πολιτική σαλαμοποίησης επιχειρώντας τον καθορισμό ΑΟΖ με ξεχωριστές διαπραγματεύσεις με κάθε κράτος ( Αίγυπτος,Ιταλία) Οι διαπραγματεύσεις για καθορισμό ΑΟΖ επιβάλλονται έτσι και αλλιώς από το Διεθνές Δίκαιο πλην όμως διευκολύνονται, προς όφελος του επισπεύδοντος κράτους,εφόσον το εν λόγω κράτος έχει με σαφήνεια καθορίσει τις θέσεις του πριν την διαπραγμάτευση ( περίπτωση Κύπρου στις οριοθετήσεις ΑΟΖ με Αίγυπτο, Ισραήλ,Λίβανο)
Σήμερα η απάντηση της Ελλάδας στην νέα αυτή ποταπή πρόκληση της Τουρκίας δεν μπορεί να είναι άλλη παρά η ανακήρυξη ΑΟΖ σε όλο το μήκος και πλάτος των Ελληνικών θαλασσών, αφού η συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης αναφέρεται σε ΑΟΖ και θίγει βάναυσα τα συμφέροντα της χώρας μας με Τουρκία και Λιβύη να οικειοποιούνται με το έτσι θέλω μια τεράστια έκταση της Ελληνικής ΑΟΖ
Πολλοί ομιλούν για επέκταση των χωρικών μας υδάτων στα 12 νμ ως άμεση αντίδραση στην τελευταία πρόκληση της Άγκυρας ξεχνώντας ότι το επίμαχο θέμα είναι ΑΟΖ η οποία και αποτελεί το κλειδί για την θαλάσσια πολιτική της χώρας μας.Με άλλα λόγια εάν έχουμε καθορίσει και ανακοινώσει, μέσω χαρτών και συντεταγμένων, την ΑΟΖ μας τότε η επέκταση των χωρικών μας υδάτων, καθολικά ή επιλεκτικά,μπορεί να ακολουθήσει. Ασφαλώς και μπορούμε ανά πάσα στιγμή να προχωρήσουμε στην επέκταση χωρικών υδάτων σε ορισμένες περιοχές της χώρας ( λχ κατά μήκος όλης της ακτογραμμής της ηπειρωτικής Ελλάδας από το Ακρωτήρι Ταιναρο μέχρι τις εκβολές του ποταμού Νέστου στα Ελληνο-Τουρκία σύνορα, περιμετρικά της Κρήτης και της Ρόδου κ.α.) κατοχυρώνοντας έτσι εθνική κυριαρχία.
Ομως με αυτόν τον τρόπο δεν επιλύουμε το ουσιώδες θέμα που είναι ο καθορισμός περιοχών όπου η Ελλάδα μπορεί να εξασκεί κατά αποκλειστικότητα κυριαρχικά δικαιώματα. Και εάν δεν λυθεί αυτό το κεφαλαιώδεις θέμα, τρίτες χώρες θα μπορούν κατά το δοκούν να υπεισέρχονται στις περιοχές της ΑΟΖ μας και να υφαρπάζουν ότι τους αρέσει, όπως συμβαίνει τώρα με Λιβύη και Τουρκία και πολύ πιθανώς αύριο με Αίγυπτο και Αλβανία.
Σε κάθε περίπτωση η κυβέρνηση καλείται να εγκαταλείψει άμεσα την έως τώρα απόλυτα παθητική στάση της, και να υιοθετήσει μια ενεργητική και προ δραστική πολιτική. Στο πλαίσιο αυτό η Ελλάδα θα πρέπει να αρχίσει να ξεδιπλώνει με μεθοδικότητα μια βεντάλια νόμιμων διεκδικήσεων που έως τώρα κρατούσε επιμελώς κρυμμένες στα συρτάρια διαφόρων υπουργείων.
Σε πρώτη φάση θα πρέπει να δωθεί προτεραιότητα στην «παγωμένη» συμφωνία με την Λευκωσία για την οριοθέτηση της Ελληνικής και Κυπριακής ΑΟΖ που στην πράξη εφάπτονται. Κάτι που έπρεπε να είχε γίνει εδώ και πολλά χρόνια αφού η οριοθέτηση διευκολύνεται από το γεγονός ότι και οι δύο χώρες είναι μέλη της ΕΕ. Ο δε καθορισμός ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου είναι κομβικής σημασίας για τον ευρύτερο σχεδιασμό των εξωτερικών ορίων της Ελληνικής ΑΟΖ. Με το που θα καθοριστεί η οριογραμμή μεταξύ Ελληνικής και Κυπριακής ΑΟΖ γίνεται επέκταση προς τα ανατολικά της τμηματικής οριοθέτησης μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδος. Εδώ θα φανεί και η σημαντική υποχώρηση που έκανε η Ελλάδα στην οριοθέτηση προς όφελος της Αιγύπτου στην συμφωνία του 2020.
Αμέσως μετά την σύναψη και ανακοίνωση της εν λόγω συμφωνίας η Αθήνα θα πρέπει, βάσει Προεδρικού Διατάγματος, να ανακηρύξει ΑΟΖ σε όλο το εύρος των θαλάσσιων περιοχών που συνορεύουν με Λιβύη, Αίγυπτο, Τουρκία και Αλβανία ( βάσει των προβλεπόμενων στην συμφωνία του 2009) με την ταυτόχρονη ανακοίνωση συντεταγμένων και ανάρτηση χάρτη.( βλέπε Γράφημα 2) και ταυτόχρονα να απευθύνει πρόσκληση σε διαπραγματεύσεις σε κάθε μια από τις ανωτέρω χώρες ξεχωριστά. Αυτό θα θέσει τέρμα στις όποιες ύπουλες κατά καιρό προτάσεις έχουν διατυπωθεί περί σύγκλισης διεθνούς συνάντησης μεταξύ των κρατών της περιοχής για τον καθορισμό των θαλασσίων συνόρων τους.
Η Ελλάδα προχωρώντας στην μονομερή ενέργεια ανακήρυξης ΑΟΖ (που όμως δεν αντίκειται στην UNCLOS και στο εθιμικό διεθνές δίκαιο) θα βασιστεί σε μια ολόκληρη σειρά νομικών δεδομένων και τετελεσμένων που είναι απόλυτα ενισχυτικά των θέσεων της. Υπάρχει μια νομική φαρέτρα σχεδόν πλήρης που αποτελεί μια ισχυρή βάση για την διεκδίκηση των θέσεων μας.
Κατ´αρχάς υπάρχει ο νόμος Μανιάτη του 2011 όπου η Ελληνική ΑΟΖ ορίζεται ξεκάθαρα στο Άρθρο 156 του Ν 4001/2011 βασει των προβλέψεων της Μέσης Γραμμής όπως αυτή ορίζεται στην UNCLOS. Να υπενθυμίσουμε ότι βάσει του εν λόγω νόμου δόθηκαν οι παραχωρήσεις για έρευνες νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης σε διεθνείς κοινοπραξίες ( 2014, 2019,2025,2026)
Εξ ίσου σημαντικό στοιχείο είναι η ανακοίνωση από την Ελληνική κυβέρνηση τόν Απρίλιο 2025 του Εθνικού Θαλασσίου Χωροταξικού Σχεδιασμού που αποτελούσε υποχρέωση της Ελλάδας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού χωροταξικού σχεδιασμού με ανάρτηση χάρτη και συντεταγμένων (βλέπε Γράφημα 3) Έχει ενδιαφέρον ότι τα εξωτερικά όρια του ΕΘΧΣ συμπίπτουν με αυτά της υπαρκτής αλλά μη ανακοινωθείσας ακόμα Ελληνικής ΑΟΖ.
Γράφημα 3 - Ο Ελληνικός Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΥΠΕΞ - ΥΠΕΝ, Απρίλιος 2025)
Με την ανακοίνωση και ανάρτηση χάρτη να αποτελεί στοιχειώδη υποχρέωση της Ελλάδος προς την διεθνή κοινότητα ώστε να γνωρίζει όλος ο κόσμος - urbi et orbit- τι εννοούμε όταν κατά καιρούς υποστηρίζουμε ότι απειλείται ή καταπατείται η ΑΟΖ μας. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ούτε ένας επίσημος χάρτης που να δείχνει τι εννοούμε όταν αναφερόμαστε στην ΑΟΖ μας. Τέλος,υπάρχει το Κοινοτικό Δίκαιο βάσει του οποίου η Ελληνική ΑΟΖ αποτελεί ταυτόχρονα μέρος της Ευρωπαϊκής ΑΟΖ.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ανακήρυξη ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου και η εν συνεχεία ανακήρυξη ΑΟΖ για όλο το εύρος και πλάτος των Ελληνικών θαλασσών θα ενοχλήσει βαθύτατα την Τουρκία η οποία θα υποχρεωθεί να ανατρέξει στα νομικά επιχειρήματα βάσει των οποίων προωθεί τα θαλάσσια πάρκα της και την Γαλάζια Πατρίδα. Κατά την εκτίμηση μας θα υπάρξει μεγάλη περισυλλογή στην Άγκυρα για το πώς θα αντιδράσει χωρίς να είναι βέβαιο ότι θα προβεί άμεσα σε κάποια επιθετική ενέργεια κατά της Ελλάδας.
Με την Τουρκία να αυτό προβάλλεται ως μεγάλη περιφερειακή δύναμη επιδιώκοντας ταυτόχρονα αναβάθμιση των σχέσεων της με την ΕΕ, θα είναι πολύ δύσκολο να δημιουργήσει θέμα με την Κομισιόν για το αναφαίρετο δικαίωμα δύο κρατών μελών να ορίζουν όπως αυτά επιθυμούν τα θαλάσσια σύνορα τους. Παράλληλα, η Αγκυρα θα βρεθεί πραγματικά σε δύσκολη θέση να αντιδράσει στην πρόσκληση της Αθήνας σε διμερείς διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό ΑΟΖ. Μια άρνηση θα δείξει ότι δεν επιθυμεί τον διάλογο και τις διμερείς επαφές και αυτό είναι ό,τι χειρότερο για το διεθνές προφίλ της.
==================
Σχόλια