Το νεότερο επίσημο ευρωπαϊκό στοιχείο είναι πλέον αδιαμφισβήτητο. Η αναφορά του ADIS που δημιουργήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου, με δεδομένα έως τις 23 Σεπτεμβρίου, καταγράφει 200 εστίες αφθώδους πυρετού SAT1 στην Ελλάδα, με τελευταία ημερομηνία εστίας την 21η Σεπτεμβρίου. Οι ελληνικές καταγραφές της συγκεκριμένης επιζωοτίας αφορούν τη Λέσβο.
Το ADIS είναι, πολύ απλά, το επίσημο Animal Disease Information System της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο οποίο τα κράτη κοινοποιούν τις επιβεβαιωμένες εστίες σοβαρών ζωονόσων. Είναι η βάση πάνω στην οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί την επιδημιολογική εικόνα και διαμορφώνει τα περιοριστικά μέτρα. Tο 200 δεν είναι εκτίμηση, πληροφορία ή δημοσιογραφικός υπολογισμός. Είναι ο επίσημος ευρωπαϊκός αριθμός.
Στις 24 Μαρτίου, εννέα ημέρες μετά την έναρξη της επιζωοτίας, το ΥΠΑΑΤ ανακοίνωνε μόλις 5 κρούσματα σε 7 εκτροφές. Στις 18 Απριλίου είχαν φτάσει τα 43 κρούσματα σε 54 εκτροφές, ενώ στις 21 Απριλίου το Υπουργείο μιλούσε για 60 θετικές εκτροφές. Σήμερα το επίσημο ευρωπαϊκό σύστημα καταγράφει 200 εστίες.
Αυτό είναι το πρώτο στοιχείο που δικαιολογεί το ερώτημα για το σχέδιο. Έξι μήνες εφαρμογής μέτρων δεν οδήγησαν ακόμη σε μηδενισμό της μετάδοσης.
Το δεύτερο είναι ακόμη πιο κρίσιμο. Στις 15 Σεπτεμβρίου, έξι μήνες μετά την εμφάνιση του αφθώδους, το ίδιο το ΥΠΑΑΤ ανακοίνωσε ότι είχε ιχνηλατηθεί πάνω από το 80% των εκτροφών, αλλά απέμεναν ακόμη περίπου 300 εκτροφές. Στο νησί είχαν κινητοποιηθεί πάνω από 40 κτηνίατροι και γεωπόνοι και λειτουργούσαν 23 συνεργεία δειγματοληψιών. Ο δημόσια διατυπωμένος στόχος ήταν τότε η επίτευξη 100% ιχνηλάτησης.
Με άλλα λόγια, μετά από μισό χρόνο κρίσης η Πολιτεία εξακολουθούσε να κυνηγά ένα βασικό επιχειρησιακό ζητούμενο που, σε μια ασθένεια τόσο μεταδοτική όσο ο αφθώδης, αποτελεί προϋπόθεση για να γνωρίζεις πού πραγματικά βρίσκεται ο ιός.
Υπήρξε μάλιστα και σοβαρότερο επιχειρησιακό κενό. Στις 10 Σεπτεμβρίου, το ίδιο το Υπουργείο μιλούσε δημόσια για 13 θετικές εκτροφές στις οποίες δεν είχαν πραγματοποιηθεί οι προβλεπόμενες θανατώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες μάλιστα «υγειονομική βόμβα».
Λίγες ημέρες αργότερα χρειάστηκε αλλαγή του θεσμικού πλαισίου. Με υπουργική απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου, οι αποφάσεις θανάτωσης ζώων στις θετικές εκτροφές πέρασαν πλέον απευθείας στις τοπικές κτηνιατρικές αρχές, τις ΔΑΟΚ, αντί να υπογράφονται από τον Περιφερειάρχη. Το ΥΠΑΑΤ αιτιολόγησε την αλλαγή με την ανάγκη άμεσης εφαρμογής των μέτρων χωρίς καθυστερήσεις. Από χθες μάλιστα ξεκίνησαν εκ νέου οι θανατώσεις. Χάθηκε βέβαια ο πολύτιμος χρόνος... σχεδόν 1 μήνας! Παράλληλα η ιχνηλάτηση έχει φθάσει σχεδόν στο 100% και γίνεται εκκαθάριση με μερικά "αγνοούμενα μητρώα"
Είχε προηγηθεί ακόμη μία πολύ μεγάλη αλλαγή: από τις 2 Σεπτεμβρίου το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανέλαβε τον επιχειρησιακό συντονισμό στο πεδίο, με το ΥΠΑΑΤ να διατηρεί την επιστημονική, στρατηγική και κανονιστική ευθύνη.
Και κάπου εδώ βρίσκεται το πραγματικό νόημα του τίτλου. “Σχέδιο μηδέν” δεν σημαίνει ότι δεν έγιναν ενέργειες. Έγιναν θανατώσεις, δειγματοληψίες, περιορισμοί μετακινήσεων, απολυμάνσεις, οικονομικά μέτρα, κινητοποιήθηκαν δεκάδες στελέχη, ζητήθηκε ευρωπαϊκή συνδρομή, μπήκε το ΥΠΕΘΑ στον επιχειρησιακό συντονισμό και τροποποιήθηκε ακόμη και το θεσμικό πλαίσιο.
Αλλά αυτά αποτελούν κυρίως εργαλεία διαχείρισης της κρίσης.
Έξι μήνες μετά, δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια ένα ολοκληρωμένο σχέδιο με συγκεκριμένα ορόσημα του τύπου: πότε αρχίζει η σταδιακή αποκλιμάκωση, και πότε αν συνεχιστούν νέες εστίες ενεργοποιείται εναλλακτική στρατηγική. Τι θα γίνει με την ανασύσταση;
Αυτό είναι το κενό που πλέον γίνεται πολιτικά και επιστημονικά δύσκολο να αγνοηθεί. Διότι την ίδια στιγμή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν αντιμετωπίζει τη Λέσβο ως περιοχή που βρίσκεται στην τελική έξοδο από την κρίση. Στη νεότερη Εκτελεστική Απόφαση 2026/2148 αναφέρει ότι καταγράφηκαν περαιτέρω εστίες στο νησί και διατηρεί τις ζώνες προστασίας και επιτήρησης για μεγάλο αριθμό εστιών μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Η ημερομηνία της 31ης Δεκεμβρίου δεν είναι ημερομηνία λήξης της επιζωοτίας. Σημαίνει ότι η ΕΕ έχει ήδη περάσει τον χρονικό ορίζοντα των περιορισμών έως το τέλος του χρόνου. Οι ζώνες προστασίας των 3 χιλιομέτρων και οι ζώνες επιτήρησης των 10 χιλιομέτρων εξακολουθούν να υφίστανται γύρω από τις καταγεγραμμένες εστίες, ενώ η υπόλοιπη περιοχή υπάγεται στο ειδικό καθεστώς της περαιτέρω απαγορευμένης ζώνης.
Και υπάρχει μια λεπτομέρεια που είναι ίσως σημαντικότερη από την ίδια την ημερομηνία: εάν εμφανιστούν νέες εστίες τον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο, τίποτε δεν εγγυάται ότι οι περιορισμοί τελειώνουν στις 31 Δεκεμβρίου. Η Επιτροπή μπορεί να τροποποιήσει ξανά το καθεστώς και η Λέσβος να περάσει στο 2027 με μέτρα.
Αυτό ακριβώς θα κριθεί τις επόμενες εβδομάδες. Υπάρχει πάντως ένα πρώτο θετικό στοιχείο: η ταχύτητα εμφάνισης νέων εστιών φαίνεται να έχει μειωθεί σε σχέση με προηγούμενες φάσεις της επιζωοτίας. Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί ακόμη με εκρίζωση. Όσο η ιχνηλάτηση δεν έχει κλείσει πλήρως και όσο εμφανίζονται νέες θετικές μονάδες, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι υπάρχουν ακόμη αλυσίδες μετάδοσης που δεν έχουν αποτυπωθεί.
Η σύγκριση με την Κύπρο γίνεται αναπόφευκτη, χωρίς όμως να επιτρέπει εύκολα συμπεράσματα. Στην ίδια αναφορά του ADIS η Κύπρος βρίσκεται στις 121 εστίες, με τελευταία ημερομηνία εστίας την 9η Ιουνίου, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται στις 200 με τελευταία ημερομηνία την 21η Σεπτεμβρίου.
Η Κύπρος χρησιμοποίησε και το εργαλείο του εμβολιασμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε συνολικά 1.029.000 δόσεις εμβολίου SAT1 από την ευρωπαϊκή τράπεζα εμβολίων, 500.000 στις 13 Φεβρουαρίου και άλλες 529.000 στις 28 Φεβρουαρίου. Η ίδια η Κομισιόν αναφέρει ότι ο εμβολιασμός αποτελεί ένα από τα αποτελεσματικότερα εργαλεία περιορισμού της εξάπλωσης όταν εφαρμόζεται μαζί με τα υπόλοιπα μέτρα.
Δεν μπορεί επιστημονικά να υποστηριχθεί ότι η διαφορά Κύπρου και Λέσβου οφείλεται αποκλειστικά στον εμβολιασμό. Διαφορετικές συνθήκες, χρόνος εντοπισμού, πληθυσμός ζώων, γεωγραφία, δίκτυα εκτροφών και βιοασφάλεια επηρεάζουν την πορεία μιας επιζωοτίας.
Όμως υπάρχει ένα αναμφισβήτητο δεδομένο: στην Κύπρο η τελευταία καταγεγραμμένη εστία SAT1 είναι του Ιουνίου. Στη Λέσβο είναι της 21ης Σεπτεμβρίου.
Και ο SAT1 δεν αποτελεί απομονωμένο πρόβλημα του Αιγαίου. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων προειδοποίησε τον Αύγουστο για τη μεγάλη γεωγραφική επέκταση του συγκεκριμένου οροτύπου. Ο SAT1 επανεμφανίστηκε μετά από περίπου έξι δεκαετίες σε Ελλάδα, Τουρκία και Λίβανο, ενώ εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε σειρά άλλων χωρών της Μέσης Ανατολής και της Ασίας. Ο WOAH περιλαμβάνει στα διαθέσιμα εργαλεία αντιμετώπισης τη βιοασφάλεια, τον έλεγχο των μετακινήσεων, την επιτήρηση και τον εμβολιασμό.
Η μάχη στη Λέσβο έχει ήδη τεράστιο οικονομικό κόστος. Μόνο στις 22 Σεπτεμβρίου το ΥΠΑΑΤ ανακοίνωσε αποζημιώσεις 7,73 εκατ. ευρώ για 46.124 θανατωθέντα ζώα.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι πλέον εάν εφαρμόζονται μέτρα. Το ερώτημα είναι εάν τα μέτρα που εφαρμόζονται επί έξι μήνες οδηγούν σε μετρήσιμη έξοδο από την επιζωοτία και τι θα συμβεί εάν αυτό δεν γίνει.
Η επίσημη γραμμή του ΥΠΑΑΤ μέχρι σήμερα είναι ξεκάθαρη: 100% ιχνηλάτηση και εκρίζωση της νόσου. Δεν έχει ανακοινωθεί αλλαγή στρατηγικής ούτε γενικευμένος εμβολιασμός.
Η επόμενη φάση, όμως, μπορεί πλέον να περιγραφεί αρκετά καθαρά.
Πρώτο σενάριο: η ιχνηλάτηση ολοκληρώνεται, οι νέες εστίες σταματούν και αρχίζει να δημιουργείται πραγματική περίοδος χωρίς νέα θετικά περιστατικά. Σε αυτή την περίπτωση το Υπουργείο θα έχει ισχυρό επιχείρημα να συνεχίσει μέχρι τέλους τη σημερινή στρατηγική εκρίζωσης χωρίς εμβολιασμό.
Δεύτερο σενάριο: ολοκληρώνεται η ιχνηλάτηση αλλά συνεχίζουν να εμφανίζονται νέες εστίες, ιδιαίτερα εάν αυτές δεν συνδέονται εύκολα με γνωστές αλυσίδες μετάδοσης. Τότε η πίεση για αλλαγή στρατηγικής θα αυξηθεί δραματικά. Η παράταση των ευρωπαϊκών περιορισμών μέσα στο 2027 θα γίνει πολύ πιθανότερη και η συζήτηση για επείγοντα εμβολιασμό δύσκολα θα μπορεί πλέον να παραμένει στο περιθώριο.
Τρίτο και χειρότερο σενάριο: η επιζωοτία συνεχίζεται προς τον χειμώνα χωρίς πλήρη χαρτογράφηση της διασποράς. Αυτό θα σημαίνει ότι η Λέσβος θα μπει σε έναν νέο παραγωγικό κύκλο με ζωικό κεφάλαιο αποδεκατισμένο, περιορισμούς στις μετακινήσεις και στην οικονομική δραστηριότητα και χωρίς ορατό χρονικό σημείο επανόδου στην κανονικότητα.
Γι' αυτό το πραγματικό τεστ δεν είναι αν ο αριθμός θα σταματήσει στις 200, στις 205 ή στις 210 εστίες.
Το κρίσιμο τεστ είναι τι θα συμβεί μετά την ολοκλήρωση της ιχνηλάτησης. Εάν από εκεί και πέρα περάσουν εβδομάδες χωρίς νέα εστία, για πρώτη φορά θα μπορεί να ειπωθεί με στοιχεία ότι η καμπύλη της επιζωοτίας έσπασε. Εάν όμως οι εστίες συνεχιστούν, τότε η συζήτηση αλλάζει εντελώς. Δεν θα αφορά πλέον το πόσα συνεργεία υπάρχουν στο πεδίο ή πόσες δειγματοληψίες πραγματοποιήθηκαν. Θα αφορά το πολύ πιο δύσκολο ερώτημα: μπορεί η ίδια στρατηγική που εφαρμόζεται επί έξι μήνες να οδηγήσει πράγματι στην εκρίζωση ή χρειάζεται πλέον διαφορετικό σχέδιο;
Γιατί στις 200 εστίες, με τον αφθώδη ακόμη ενεργό, με ευρωπαϊκούς περιορισμούς έως το τέλος του χρόνου και με την πλήρη ιχνηλάτηση να αποτελεί ακόμη πρόσφατα ζητούμενο, το μεγαλύτερο κενό δεν είναι άλλο ένα μέτρο. Είναι η απάντηση στο ερώτημα «τι κάνουμε αν αυτό που κάνουμε σήμερα δεν δουλέψει;» Και αυτή η απάντηση, έξι μήνες μετά την έναρξη της κρίσης, δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί δημόσια με συγκεκριμένα ορόσημα και χρονοδιάγραμμα.
Σε ιδιαίτερα υψηλούς τόνους επανέρχεται στο θέμα του αφθώδους πυρετού ο Περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου Κώστας Μουτζούρης, ζητώντας ευθέως την άρση των περιορισμών που ισχύουν στη Λέσβο. Σε χθεσινη ανάρτησή τουποστηρίζει ότι η εμφάνιση μεμονωμένων κρουσμάτων ανά διαστήματα δεν δικαιολογεί, κατά την άποψή του, τη συνέχιση ενός καθεστώτος που επιβαρύνει οικονομικά το νησί και τον κτηνοτροφικό κόσμο, καταλήγοντας με την κατηγορηματική φράση: «Άρατε τον αποκλεισμό της!». Η τοποθέτησή του έρχεται ενώ η Λέσβος εξακολουθεί να τελεί υπό τα προβλεπόμενα ευρωπαϊκά και εθνικά μέτρα για τον αφθώδη πυρετό, γεγονός που προμηνύει νέα αντιπαράθεση γύρω από τη συνέχιση ή μη των περιορισμών.
================
Vasilis Pagonis
·
ΣΒΗΝΕΙ ΜΕΘΟΔΙΚΑ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ
Ο κτηνοτρόφος βρίσκεται καθημερινά αντιμέτωπος με ένα κόστος που ανεβαίνει, μια δουλειά που δεν γνωρίζει Κυριακές και αργίες και μια αγορά που πολλές φορές δεν του αφήνει το περιθώριο να συνεχίσει.
Η ελληνική αιγοπροβατοτροφία βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη σημερινή οικονομική κατάσταση των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, αλλά τη δυνατότητα του κλάδου να αναπαράγει το παραγωγικό του δυναμικό τα επόμενα χρόνια.
Η βιωσιμότητα μιας μονάδας εξαρτάται από μια σειρά παραμέτρων: κόστος ζωοτροφών, τιμή γάλακτος και κρέατος, παραγωγικότητα ανά ζώο, κόστος εργασίας, κτηνιατρικές δαπάνες, διαθέσιμες υποδομές και, κυρίως, δυνατότητα ανανέωσης του ζωικού κεφαλαίου.
Το πρόβλημα είναι ότι πολλές εκμεταλλεύσεις λειτουργούν με ολοένα μικρότερα περιθώρια.
Η αύξηση του κόστους εισροών δεν μεταφράζεται πάντα σε αντίστοιχη αύξηση της αξίας του παραγόμενου προϊόντος. Έτσι, ακόμη και μια μονάδα με καλή παραγωγικότητα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με περιορισμένη ή μηδενική καθαρή κερδοφορία.
Η αιγοπροβατοτροφία απαιτεί καθημερινή παρουσία, τεχνική γνώση και σημαντική επένδυση κεφαλαίου. Όταν η οικονομική απόδοση δεν αντισταθμίζει τον χρόνο, το ρίσκο και την εργασία, η είσοδος νέων ανθρώπων στον κλάδο γίνεται δυσκολότερη.
Και εδώ βρίσκεται ίσως ο μεγαλύτερος κίνδυνος.
Δεν χρειάζεται να εξαφανιστούν όλες οι μονάδες για να αποδυναμωθεί ένας παραγωγικός κλάδος.
Αρκεί κάθε χρόνο να αποχωρούν περισσότερες εκμεταλλεύσεις από όσες δημιουργούνται ή ανανεώνονται.
Η συρρίκνωση του αριθμού των παραγωγών οδηγεί σταδιακά σε μείωση της παραγωγικής βάσης, απώλεια τεχνογνωσίας και μεγαλύτερη εξάρτηση από εξωτερικές πηγές προϊόντων και πρώτων υλών.
Για μια χώρα με ισχυρή παράδοση στην αιγοπροβατοτροφία και προϊόντα υψηλής διατροφικής και εμπορικής αξίας, αυτό δεν είναι ένα απλό αγροτικό ζήτημα.
Είναι ζήτημα παραγωγικής αυτάρκειας, αγροτικής οικονομίας και διατήρησης της ελληνικής υπαίθρου.
Η λύση δεν μπορεί να είναι μόνο η ενίσχυση του εισοδήματος όταν εμφανίζεται μια κρίση.
Χρειάζεται ένα συνολικό παραγωγικό μοντέλο που να επιβραβεύει την αποδοτικότητα, να μειώνει το κόστος παραγωγής, να ενισχύει τις οργανωμένες μονάδες, να διευκολύνει την είσοδο νέων παραγωγών και να δημιουργεί πραγματική προστιθέμενη αξία για το γάλα και το κρέας.
Χρειάζεται ένα συνολικό παραγωγικό μοντέλο που να επιβραβεύει την αποδοτικότητα, να μειώνει το κόστος παραγωγής, να ενισχύει τις οργανωμένες μονάδες, να διευκολύνει την είσοδο νέων παραγωγών και να δημιουργεί πραγματική προστιθέμενη αξία για το γάλα και το κρέας.
Γιατί μια αιγοπροβατοτροφική μονάδα δεν διατηρείται απλώς με το να παραμένει ανοιχτή.
Πρέπει να είναι οικονομικά βιώσιμη
================
--------------------
-------------------------
Σχόλια