Πεμ, 27 Αυγούστου 2026 - 08:51
Τον Οκτώβριο του 2022, όταν η συζήτηση για την περίφημη Πράσινη Μετάβαση βρισκόταν ακόμη σε διαφορετικό στάδιο, είχε διατυπωθεί μία παρακινδυνευμένη-αιρετική εκτίμηση κινδύνου για την Ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία και τις Σπάνιες Γαίες: «Αν δεν αλλάξει ΤΩΡΑ στάση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο αφορά και θα πωληθούν αρκετές ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες στην Κίνα...έρχεται»(εδώ).
Η απάντηση που δίνουν οι εξελίξεις του 2026 είναι ολοένα πιο δύσκολη. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς οι Σπάνιες Γαίες. Είναι ολόκληρη η αλυσίδα αξίας τους: εξόρυξη, διαχωρισμός, διύλιση, παραγωγή οξειδίων, μετάλλων και κραμάτων, κατασκευή μαγνητών και, τελικά, ενσωμάτωσή τους σε προϊόντα υψηλής τεχνολογίας.Και σε μεγάλο μέρος αυτής της αλυσίδας η Κίνα έχει αποκτήσει δεσπόζουσα θέση. Αυτό είναι που συνδέει τις σπάνιες γαίες με την ηλεκτροκίνηση και, τελικά, με την πρόσφατη κρίση της Volkswagen (εδώ).
Η συζήτηση για τις Σπάνιες Γαίες συχνά περιορίζεται στο ερώτημα «ποιος έχει τα κοιτάσματα». Αυτό όμως είναι μόνο το πρώτο στάδιο.Ένα κοίτασμα δεν δημιουργεί από μόνο του βιομηχανική ισχύ. Απαιτείται εξόρυξη. Ακολουθεί ο διαχωρισμός των στοιχείων. Μετά η παραγωγή οξειδίων και μετάλλων. Στη συνέχεια κατασκευάζονται ειδικά κράματα και μόνιμοι μαγνήτες υψηλής απόδοσης. Και τέλος οι μαγνήτες ενσωματώνονται σε ηλεκτροκινητήρες, ανεμογεννήτριες, ηλεκτρονικά συστήματα, ρομποτική, αμυντικά συστήματα και πλήθος άλλων εφαρμογών. Όποιος ελέγχει τα ενδιάμεσα στάδια ελέγχει την πραγματική αξία του ορυκτού. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το στρατηγικό πλεονέκτημα της Κίνας. Η Κίνα δεν χρειάζεται να διαθέτει όλα τα κοιτάσματα του πλανήτη. Έχει οικοδομήσει ένα εξαιρετικά ισχυρό βιομηχανικό οικοσύστημα που εκτείνεται από την επεξεργασία των πρώτων υλών μέχρι την παραγωγή των τελικών εξαρτημάτων. Η Ευρώπη, αντίθετα, διαθέτει ορισμένες πρώτες ύλες και κοιτάσματα, αλλά δεν διαθέτει ακόμη αντίστοιχης κλίμακας ολοκληρωμένη αλυσίδα αξίας.Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να επιταχύνει τη μετάβαση προς την ηλεκτροκίνηση χωρίς να διαθέτει ωστόσο τον έλεγχο της αλυσίδας αξίας των Σπάνιων Γαιών. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μία σημαντική συνέπεια: αύξησε τη στρατηγική σημασία των κρίσιμων ορυκτών και των τεχνολογιών που απαιτούνται για την παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων.Το ηλεκτρικό αυτοκίνητο είναι προϊόν μιας νέας βιομηχανικής αλυσίδας.Μπαταρίες, ηλεκτροκινητήρες, ισχυρά ηλεκτρονικά, αισθητήρες, ημιαγωγοί, λογισμικό και μόνιμοι μαγνήτες συνθέτουν ένα πολύ διαφορετικό βιομηχανικό οικοσύστημα από εκείνο του κινητήρα εσωτερικής καύσης. Και η Κίνα είχε ήδη επενδύσει επί χρόνια στην οικοδόμηση αυτού του οικοσυστήματος.Η Ευρώπη προσπάθησε να επιταχύνει τη ζήτηση για τα προϊόντα της νέας τεχνολογίας, χωρίς να έχει προηγουμένως εξασφαλίσει στον ίδιο βαθμό την προσφορά των κρίσιμων εισροών.Αυτό είναι ένα από τα βασικά στρατηγικά λάθη της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Η σημερινή κρίση της Volkswagen πρέπει να διαβαστεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο.Η Volkswagen δεν αντιμετωπίζει απλώς έναν ανταγωνιστή που κατασκευάζει φθηνότερα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Αντιμετωπίζει έναν ανταγωνιστή που έχει οικοδομήσει διαφορετικό παραγωγικό οικοσύστημα.Η Κίνα διαθέτει ισχυρή θέση στις πρώτες ύλες, στην επεξεργασία τους, στις μπαταρίες, στους ηλεκτροκινητήρες, στους μαγνήτες, στα ηλεκτρονικά και ολοένα περισσότερο στο λογισμικό.Έτσι, η κινεζική ανταγωνιστικότητα δεν προκύπτει από έναν μόνο παράγοντα. Προκύπτει από τον έλεγχο ολόκληρης σχεδόν της αλυσίδας αξίας. Αυτό εξηγεί γιατί η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκεται σήμερα υπό τόσο μεγάλη πίεση. Η Volkswagen εξετάζει δραστικές περικοπές θέσεων εργασίας και αναδιάρθρωση της παραγωγικής της βάσης, ενώ το κόστος παραγωγής στη Γερμανία παραμένει ιδιαίτερα υψηλό. Την ίδια στιγμή, οι κινεζικές εταιρείες αυξάνουν την παρουσία τους στην ευρωπαϊκή αγορά και οι ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες αναζητούν τεχνολογικές συνεργασίες με κινεζικές επιχειρήσεις. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί έναν νέο κίνδυνο. Η Ευρώπη μπορεί να διατηρήσει τα δικά της brands και εργοστάσια, αλλά να εξαρτάται ολοένα περισσότερο από κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού.
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη διάσταση της υπόθεσης. Η στρατηγική εξάρτηση δεν εμφανίζεται όταν μια χώρα αγοράζει ένα τελικό προϊόν από μια άλλη χώρα. Εμφανίζεται όταν δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τον προμηθευτή της.Εάν η Ευρώπη χρειάζεται κινεζικές πρώτες ύλες, κινεζική επεξεργασία, κινεζικούς μαγνήτες, κινεζικές μπαταρίες και κινεζική τεχνολογία για να κατασκευάσει τα δικά της ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τότε η ευρωπαϊκή βιομηχανική ανεξαρτησία γίνεται περισσότερο τυπική παρά ουσιαστική.Και αυτό είναι ακριβώς το σημείο όπου η συζήτηση για τις σπάνιες γαίες συνδέεται με την ευρωπαϊκή γεωοικονομική ασφάλεια. Το 2022 η προειδοποίηση αφορούσε την αδυναμία της Ευρώπης να οικοδομήσει εγκαίρως μια ασφαλή αλυσίδα αξίας κρίσιμων ορυκτών.
Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει τις σπάνιες γαίες και τα κρίσιμα ορυκτά ως απλό ζήτημα εμπορίου ή πρώτων υλών. Είναι ζήτημα βιομηχανικής κυριαρχίας. Η πραγματική μάχη δεν διεξάγεται μόνο στα ορυχεία. Διεξάγεται στα εργοστάσια διαχωρισμού, στα διυλιστήρια, στις μονάδες παραγωγής μετάλλων και κραμάτων, στους κατασκευαστές μαγνητών, στους κινητήρες και, τελικά, στην τεχνολογία που μετατρέπει μια πρώτη ύλη σε προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας. Εάν η Ευρώπη χάσει αυτή την αλυσίδα, δεν θα έχει απλώς χάσει μια αγορά. Θα έχει χάσει τη δυνατότητα να αποφασίζει μόνη της τι και πώς θα παράγει. Σήμερα, η Volkswagen αποτελεί το πιο ορατό καμπανάκι. Αύριο μπορεί να ακολουθήσουν και άλλοι. Οι προειδοποιήσεις είχαν διατυπωθεί. Τα σημάδια ήταν ορατά. Η αλυσίδα αξίας ήταν γνωστή. Αν τελικά επιβεβαιωθούν τα δυσμενέστερα σενάρια, δεν θα μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι δεν γνώριζε. Ας πρόσεχαν...
===============
===============
==============
================
==============
Σχόλια