Η Παγίδα των 13 Δισ. Ευρώ: Πώς η Αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης «Κλειδώνει» την Οικονομία

Σπύρος Στάλιας, Οικονομολόγος Ph.d

Η πρόσφατη εξαγγελία για την πρόωρη εξόφληση δημόσιου χρέους ύψους 13 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσα στο 2026 επανέφερε στο προσκήνιο τη συνήθη δημόσια αντιπαράθεση, η οποία καταναλώνεται σε επιπολαιότητες. Για να κατανοήσει κανείς τι πραγματικά συμβαίνει, οφείλει να διαχωρίσει τις βασικές έννοιες που σκόπιμα ή από άγνοια συγχέονται.

• Τι είναι τα 8,8–9,1 δισ. ευρώ των ετήσιων τόκων; Είναι το τρέχον λειτουργικό «νοίκι» του χρέους. Πληρώνονται υποχρεωτικά κάθε χρόνο από τον τακτικό προϋπολογισμό (δηλαδή από τους φόρους) και επιβαρύνουν άμεσα το ετήσιο δημοσιονομικό ισοζύγιο.

• Τι είναι τα 13 δισ. ευρώ της πρόωρης εξόφλησης; Είναι αμιγώς χρεολύσια —δηλαδή αποπληρωμή ονομαστικού κεφαλαίου. Πρόκειται για μια αμιγώς ταμειακή πράξη: ανταλλαγή ενός περιουσιακού στοιχείου (ταμειακά διαθέσιμα) με τη μείωση μιας μελλοντικής υποχρέωσης

Η αυταπάτη της Αντιπολίτευσης

Η κριτική της αντιπολίτευσης, που υποστηρίζει ότι «τα 13 δισ. ευρώ θα έπρεπε να δοθούν στην υγεία, την παιδεία ή σε αυξήσεις μισθών», στερείται παντελώς θεσμικού και λογιστικού ερείσματος.

Τα χρήματα αυτά προέρχονται από το συσσωρευμένο ταμειακό αποθεματικό (cash buffer) και τα πρωτογενή πλεονάσματα. Ακόμη κι αν η κυβέρνηση ήθελε να τα διοχετεύσει στην πραγματική οικονομία, απαγορεύεται ρητά από τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το νέο πλαίσιο επιβάλλει αυστηρή οροφή στις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες (Net Expenditure Limits). Οποιαδήποτε υπέρβαση των εσόδων ή περίσσευμα ρευστότητας απαγορεύεται να μετατραπεί σε μόνιμη δημόσια δαπάνη· υποχρεωτικά κατευθύνεται στην εξόφληση του χρέους.

Ο παραλογισμός της Ευρωζώνης

Εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται ο δομικός παραλογισμός της αρχιτεκτονικής της Ευρωζώνης:

1. Δεσμευμένοι Πόροι: Μια χώρα υποχρεώνεται να διατηρεί τεράστια αδρανή ταμειακά διαθέσιμα για να πείθει τις αγορές, τα οποία αδυνατεί να αξιοποιήσει για παραγωγικές υποδομές.

2. Ο Υποσιτισμός της Οικονομίας: Ενώ οι δημόσιες υποδομές, το σύστημα υγείας και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών πιέζονται, το κράτος εξαναγκάζεται να λειτουργεί ως μηχανισμός ταχείας απόσβεσης χρέους.

Η Νεοφιλελεύθερη Ουσία της Τραπεζοκρατίας

Συμπερασματικά, η πρόωρη εξόφληση των 13 δισ. ευρώ είναι μια τεχνοκρατικά επιβεβλημένη κίνηση εντός των τειχών της Ευρωζώνης —μειώνει το μελλοντικό κόστος τόκων κατά ~360 εκατ. ευρώ ετησίως. Ωστόσο, η δημόσια συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη: η μεν κυβέρνηση εμφανίζει τον καταναγκασμό ως «θρίαμβο», η δε αντιπολίτευση υπόσχεται την αξιοποίηση πόρων που οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαγορεύουν να αγγίξει.

Στην πραγματικότητα, αυτή η πολιτική αντανακλά τον βαθύ νεοφιλελευθερισμό μιας τραπεζοκρατούμενης Ευρωζώνης. Πρόκειται για ένα σύστημα που από την ίδια του την κατασκευή μεριμνά για ένα και μοναδικό πράγμα: την κανονική και απαρέγκλιτη εξυπηρέτηση των χρεών προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Όταν οι ίδιες οι τράπεζες και οι αγορές δημιουργούν το χρέος μέσω του νομισματικού σχεδιασμού της Ευρωζώνης, ολόκληρη η κοινωνική και παραγωγική βάση μιας χώρας μετατρέπεται σε έναν απλό μηχανισμό εγγύησης για την ασφάλεια των πιστωτών, αδιαφορώντας πλήρως για τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

spyridonstalias@hotmail.com

New York, 22/8/2026

==================

Vasilis Matrozos

Πρόκειται για το ιδιο ψέμα με το "μαξιλάρι" του συριζα. Εφόσον οι τοκοι ειναι μεγαλυτεροι απο το πρωτογενες πλεονασμα, δεν ειναι δυματον να αποπληρωνουμε χρέος. Οποτε, προφανως η αποπληρωμη ομολόγων γινεται με δανεικα χρήματα. Γι αυτο μιλάνε για αποπληρωμη κι όχει μείωση χρέους. Εξάλλου, όταν εχεις ελλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, λογικά, θα χρειαστείς νέο δανεισμό, πράγμα που συμβαίνει.

================

Ilias Karavolias

Να δηλώσω κάτι : είμαι υπέρ της πρόωρης αποπληρωμής του εθνικού μας χρέους. Αλλά όχι τώρα, και όχι με αυτά τα δεδομένα στις αγορές. Και κυρίως όχι με αυτή την απλουστευτική λογική του υπουργού «για δανειολήπτη, που είναι προτιμότερο να προεξοφλεί και όχι να κάθονται τα λεφτά του».
Μια χώρα δεν είναι ένας «δανειολήπτης» ή απλό νοικοκυριό - ήμαρτον.
Μερικοί θέλουν να πιστέψουμε στην ορθόδοξη οικονομική φαινομενολογία, στο συμβολικό δηλαδή κόσμο των αυτόματων μεγεθών που πηγάζουν από την μακροοικονομία και κατεβαίνουν στη τσέπη μας ( και το λέω εγώ που τα macro είναι η πρώτη μου ειδίκευση)
Νοικοκύρεμα των δημοσίων οικονομικών έγινε - όχι μόνο από το 2019 αλλά από το 2016. Με πρώτη επιτυχία την ρύθμιση του χρέους του 2018 και το μαξιλάρι στα μέσα του 2019.
Η τωρινή κυβέρνηση βρήκε χρήμα για την πανδημία και φυσικά τηρεί τους δημοσιονομικούς κανόνες, εισπράτει φόρους ενώ όλο αυτό ευνοείται φυσικά από τον πληθωρισμό.
Όμως έχει χαθεί η αίσθηση των ποσών και η έννοια του εναλλακτικού οφέλους, έχουμε βυθιστεί στην μονομερή ερμηνεία υπερπλεονασμάτων και τώρα βρήκαμε νέα μόδα μακροοικονομικής βράβευσης : την πρόωρη αποπληρωμή στο κρατικό μας χρέος.
Βλάπτει να ξεχρεώνει μια οικονομία νωρίτερα τις υποχρεώσεις της ; Οχι βέβαια, προς θεού.
Βλάπτει όμως να δει το «πότε το κάνει και πώς το κάνει» ώστε να έχει ίσως καλύτερο διαχειριστικό ισοζύγιο ;
Πρώτα απ όλα δεν υιοθετώ τις προτάσεις αντιπολιτευτικών κομμάτων ότι αυτά που αποπληρώνουμε πρόωρα είναι ποσό ισοδύναμο με «επτά ΔΕΘ» ή ότι «μπορούσαν να πάνε για τη χρηματοδότηση ενός μεγάλου προγράμματος κοινωνικής και προσιτής στέγης» -αυτά δεν δημιουργούν πολλαπλασιαστές στην οικονομία.
Τι εννοώ όμως : πανηγυρίζει ο Ακης Σκέρτσος και μιλάει για «ευθυγράμμιση με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες» σχετικά με τα 12,9 δις πρόωρης αποπληρωμής.
Αλλά ένα λεπτό : ποιος είπε ότι τα 12,9 δισ. δεν μπορούν να γίνουν αναπτυξιακές δημόσιες δαπάνες ή δημόσιες επενδύσεις( όχι όλο το ποσό εννοείται) τώρα που ο πληθωρισμός τρέχει και τρώει χρέος ρυθμισμένο ενώ βρισκόμαστε στη στιγμή με το πιο «ακριβό κρατικό χρήμα» των τελευταίων 20-25 ετών ;
Ποιες είναι ακριβώς οι ρήτρες των δημοσιονομικών κανόνων ; Οι ευρωβουλευτές του Λαϊκού Κόμματος δεν ψήφισαν τις ευελιξίες του ευρωπαϊκού κανόνα καθαρών δαπανών ; ( τα one-off μέτρα και τα Discretionary Revenue Measures - DRMs)
Επίσης : όσον αφορά τον υπολογισμό για «κέρδη» 370 εκατ. ευρώ τον χρόνο από τόκους.
Μα είναι δυνατόν οικονομολόγοι να μην ξεχωρίζουμε την καθαρή μέλλουσα αξία από την καθαρή (αποπληθωρισμένη) παρούσα αξία και το κόστος ευκαιρίας ;
Πώς είναι δυνατόν να προεξοφλούμε σήμερα με επιτόκια χαμηλότερα του 1,75% % ( στην κορυφή των αποδόσεων ευρωπαϊκών ομολόγων από το 2007 και στην αντίστοιχη του 2001 για τα αμερικανικά ομόλογα) ελληνικά δάνεια που λήγουν νωρίτερα από τα 30ετη αμερικανικά ομόλογα, και εκδίδονται σήμερα με 5,33 %, τα 15ετη βρετανικά με 5,15%, με 4,65% το 10ετές γαλλικό και με 3,80% το 10ετές γερμανικό ;
Έχουμε υπολογίσει πόση ακριβώς πραγματική απόδοση των 12,9 δις απόδοση των διαθεσίμων μας χάνεται ; Οχι αν τα τοποθετούσαμε σε ξένα ομόλογα μόνο, προς θεού.
Πάμε και σε κάτι εξόφθαλμα αντί - αποδοτικό στην χρηματοπιστωτική μηχανική στις αγορές κρατικών ομολόγων - αλλά και δανείων ( διότι και τις δύο κατηγορίες προεξοφλούμε).
Ξεχνάμε ότι τα δάνεια του πρώτου μνημονίου είναι ρυθμισμένα και φυσικά έχουν επιμηκυνθεί με το χαμηλότερο στην παγκόσμια ιστορία μεσοσταθμικό επιτόκιο, περίπου 1,5% ( στοιχεία ΟΔΔΗΧ)
Και την ίδια ώρα το εθνικό κόστος χρήματος, το επιτόκιο του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου βρίσκεται περίπου στο 3,9%, ενώ βρισκόμαστε στο υψηλότερο επίπεδο κόστους παγκοσμίως εδώ και 15- 20 χρόνια.
Αφήστε το εναλλακτικό όφελος τοκισμού των 12,9 δις ( πχ σε ξένα ομόλογα ή επαναγορά δικών μας).
Αλλά έλεος : αποπληρώνουμε πρόωρα χρέος του 1,5%, όταν το κόστος δανεισμού της χώρας μας είναι υπερδιπλάσιο. Γιατί ; Για να λέμε «πέσαμε στην κατάταξη παγκόσμιου χρέους ώστε να μας εμπιστεύονται αγορές ;
Και να δανειστούμε πότε και πόσα ακριβώς ; Οταν πέσουν «κάποτε» τα επιτόκια ; Ποια είναι η χρήματοοικονομική λογική αποδοτικότητας πίσω από όλο αυτό ;
Πως είναι δυνατόν να έχεις ένα μόνιμο επιχειρηματικό δάνειο ρυθμισμένο σε δόσεις με 1,5% επιτόκιο και παράλληλα έναν αλληλόχρεο ανοιχτό λογαριασμό με 3,9% και επειδή ενισχύει ο πληθωρισμός τα έσοδα σου ( αυτό συμβαίνει στο πλεόνασμα) με αυτά τα λεφτά να λες «θα ξεπληρώσω νωρίτερα το ρυθμισμένο σταθερού επιτοκίου επιχειρηματικό» για να γλυτώσεις τόκους ( ενώ συνεχίζεις να πληρώνεις τον αλληλόχρεο λογαριασμό με 3,9% 😉
Για να δείξεις καλό πρόσωπο στις τράπεζες και να σε δανείσουν ξανά στο μέλλον ;
Στο δε επιχείρημα που επικαλείται ο Άκης Σκέρτσος ότι «κάποιες επενδύσεις από τα 12,9 δις θα επιβάρυναν το έλλειμμα» η απάντηση είναι ότι αυτά είναι φθηνές δικαιολογίες.
Υπάρχουν χρηματοοικονομικές παρεμβάσεις μέσω φορέων ( όπως η Αναπτυξιακή Τράπεζα, η μόνιμη πιστωτική γραμμή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων ) που μπορούμε μέσω αυτών με εκχωρήσεις των διαθέσιμων και συμμετοχή τους ( χωρίς να εξαντλήσουμε ρευστότητα) να μην επιβαρύνουμε κανένα έλλειμμα - Γερμανία, Βέλγιο, Ολλανδία και Αυστρία το έχουν κάνει, πετυχημένα….
ΥΓ Ξαναλέω : δεν εγκρίνω δημοσιονομικά δήθεν αντίβαρα για αυτά τα 12,9 δις. Αλλά ξεπληρώνεις για «σινιάλο στις αγορές» χρέος ρυθμισμένο με - 60% του σημερινού επιτοκίου στις αγορές ομολόγων ;