========================
Εξαιρετικές παρατηρήσεις από την Ευγενία Σαρηγιαννίδη για την Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν και τη σημερινή πολιτισμική σύγκρουση κατά τη διάρκεια της εκπομπής Review στο Naftemporiki TV, με παρουσιάστρια την Ειρένα Αργύρη.
«Η επίθεση στον Όμηρο και τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό δεν ξεκίνησε με τον Νόλαν. Για χρόνια, γίνεται μια προσπάθεια να αποδομηθούν οι κλασικές ελληνικές σπουδές επειδή θεωρούνται εκπρόσωποι της «λευκότητας» και της «πατριαρχίας».» «Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι τα όρια της τέχνης. Είναι η κατάργηση της τέχνης, της γνώσης, της ιστορίας και της αισθητικής καθαυτής.» «Η συζήτηση για την καλλιτεχνική ελευθερία είναι σε μεγάλο βαθμό ένα πρόσχημα που χρησιμοποιείται για να αποκρύψει τι πραγματικά συμβαίνει.» «Όταν η τέχνη καθοδηγείται ιδεολογικά, διολισθαίνει στην προπαγάνδα.» «Το Χόλιγουντ λειτουργεί ως μηχανισμός προπαγάνδας, διαμορφώνοντας νέες νοοτροπίες, νέες αξίες και νέους τρόπους σκέψης.» «Μέσω της τέχνης, γίνεται μια προσπάθεια να επιβληθούν μαθήματα πολιτικής ορθότητας, ένταξης, ποικιλομορφίας, οικοφοβίας και αυτό που περιγράφει ως αντίστροφο ρατσισμό». «Αυτή η συγκεκριμένη ταινία φαίνεται να στοχεύει περισσότερο στη διδασκαλία της πολιτικής ορθότητας παρά στην καλλιτεχνική δημιουργία». «Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορούμε να αναπτύξουμε την ψυχολογική και πνευματική ανθεκτικότητα που απαιτείται για να αναγνωρίσουμε και να αντισταθούμε στην προπαγάνδα». «Ο πραγματικός αντίκτυπος των αντιδράσεων του κοινού θα μετρηθεί από την εμπορική επιτυχία ή αποτυχία της ταινίας, όχι από τις συμπάθειες και τις αντιπάθειες». «Όσοι αντιτίθενται υπερασπίζονται τη σύνδεσή τους με την ιστορία και αρνούνται να γίνουν άνθρωποι χωρίς παρελθόν ή μέλλον». «Η κουλτούρα της ακύρωσης λειτουργεί ως γόμα που σβήνει το παρελθόν και ως στυλό που επιδιώκει να ξαναγράψει την ιστορία». «Βρισκόμαστε μάρτυρες της παρακμής του δυτικού πολιτισμού, ο οποίος φαίνεται να έχει χάσει το ένστικτό του για συλλογική αυτοσυντήρηση». «Ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός και οι κυρίαρχες ελίτ προωθούν αυτή την κατάσταση μέσω μηχανισμών προπαγάνδας». «Η αποκοπή του δυτικού πολιτισμού από τις αρχαίες ελληνικές ρίζες του εξυπηρετεί τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά συμφέροντα.» «Η μόνη ελπίδα για τον δυτικό πολιτισμό να επιτύχει γνήσια δημοκρατία και ένα πραγματικά ανθρωποκεντρικό μέλλον είναι να διατηρήσει τη ζωντανή σύνδεσή του με τις ελληνικές ρίζες του.» «Ένα τμήμα του δυτικού πολιτισμού διατηρεί εδώ και καιρό μια εχθρική στάση απέναντι στον ελληνικό πολιτισμό, παρά το γεγονός ότι αποτελεί τη δική του θεμελιώδη πηγή.» «Η απάντηση δεν είναι να εγκαταλείψουμε την παράδοση, αλλά να την αφομοιώσουμε και να την εκσυγχρονίσουμε δημιουργικά, ώστε να παραμείνει ζωντανή στο παρόν.»================
Ο δομικός ολοκληρωτισμός της πολιτικής ορθότητας!
Αντώνης Αντωνάκος: Τι κρύβεται πίσω από το σχέδιο δυσφήμησης της Κλασικής Παιδείας ως "ρατσιστικής"
Η Πολιτιστική Παγκοσμιοποίηση είναι εξίσου καταστροφική με την Οικονομική
Ο εφιαλτικός νέος κόσμος…
Κοσμοπολιτισμός
Φρένο σύντροφε, ο εφιαλτικός κόσμος είναι μπροστά σου
Οι χρήσιμοι ηλίθιοι του «προλεταριακού ανεθνισμού»
Σκλάβοι στα δεσμά μας
τον κίνδυνο του νέου φασισμού τον έχουμε δει εδώ και καιρό (ε δεν χρειάζεται και πολύ μυαλό), γι' αυτό και έχουμε φτιάξει μια σελίδα με Links στα καλύτερα σχετικά άρθρα...
Ανάλυση της Οδύσσειας του Κρίστοφερ Νόλαν.
Αν σας αρέσουν τα γρήγορα συμπεράσματα αρκεί να πει κανείς ότι απογύμνωσε το κορυφαίο έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας από την ουσία του, κρατώντας ό,τι μπορούσε να εντυπωσιάσει οπτικά και ό,τι εξυπηρετούσε τη συμπερίληψη.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της ταινίας είναι οι ουσιαστικές παραλείψεις ούτε οι βολικές αλλαγές. Η αλαζονική πεποίθηση ότι μπορεί να ξαναγράψει το έπος καλύτερα από τον ίδιο τον Όμηρο. Δεν σκέφτηκε όμως ότι η αφηγηματική αρχιτεκτονική του έπους λειτουργεί αδιάκοπα εδώ και σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μαγεύοντας τους αναγνώστες του. Επομένης δεν χρειάζεται διορθώσεις από κανέναν, όσο σπουδαίος σκηνοθέτης κι αν είναι.
Ο Νόλαν αντιμετωπίζει το έπος σαν υλικό προς ανασύνθεση, σαν ένα συνονθύλευμα από σκηνές που μπορεί κάποιος να τις μετακινήσει όπως τον βολεύει στο σενάριο. Παίρνει επεισόδια, χαρακτήρες και σύμβολα, τα αποσπά από τη θέση τους και τα συναρμολογεί ξανά, λες και αρκεί να διατηρηθούν τα ονόματα για να σωθεί και η πεμπτουσία. Μόνο που η Οδύσσεια δεν είναι απλώς μια ακολουθία από περιπέτειες. Είναι μια αριστοτεχνικά δομημένη αφηγηματική έξαρση, όπου κάθε ραψωδία στηρίζει την επόμενη και κάθε συνάντηση μεταμορφώνει ή αποκαλύπτει τον ήρωα.
Η πιο καταστροφική απόφαση του Άγγλου ανόητου, αφορά τον ίδιο τον αφηγηματικό σκελετό του έπους. Οι Λωτοφάγοι εξαφανίζονται, ενώ οι Φαίακες, το πιο καθοριστικό δραματουργικό εύρημα του Ομήρου, αφαιρούνται ολοκληρωτικά! Όμως, ακριβώς στο νησί των Φαιάκων εξελίσσεται η μεγάλη αναδρομική αφήγηση του Οδυσσέα. Εκεί ο ήρωας που ξεβράζεται ως ναυαγός και ξένος, αποκτά ξανά τη φωνή και την ταυτότητά του. Όταν αφαιρείται αυτό το σημείο καμπής, δεν κόβεται απλώς ένα επεισόδιο. Καταργείται ο μηχανισμός με τον οποίο το έπος μετατρέπει την περιπλάνηση σε αυτοαφήγηση.
Και μαζί με αυτό χάνεται ολόκληρος ο θαύματος πολιτισμικός κόσμος των Φαιάκων, που είναι από τα πιο εκλεπτυσμένα και ουσιαστικά τμήματα της Οδύσσειας. Η ραψωδία αυτή είναι καθοριστικής σημασία για την έννοια της φιλοξενίας και μια δίνει μια πλήρη εικόνα ενός προηγμένου πολιτισμού. Το παλάτι του Αλκίνοου με τη λαμπρότητα, την τάξη και την αφθονία του, οι κήποι με τα καρποφόρα που μοιάζουν να βρίσκονται έξω από τον χρόνο. Τα συμπόσια, η μουσική του Δημόδοκου, οι χοροί, οι αγώνες, η ναυτική τεχνογνωσία, τα καλοδουλεμένα πλοία που κινούνται σαν να έχουν νου, η κοινωνική ευπρέπεια και η αίσθηση μέτρου που διακρίνει αυτόν τον λαό. Οι Φαίακες δεν είναι απλώς «καλοί οικοδεσπότες». Είναι η πιο καθαρή μορφή πολιτισμένης κοινότητας μέσα στο έπος.
Εξίσου σημαντική είναι η συνάντηση με τη Ναυσικά. Η σκηνή στο ποτάμι, με τη νεαρή κόρη και τις δούλες της να πλένουν τα ρούχα, δεν είναι ένα τυχαίο επεισόδιο. Είναι μια τελετουργία μετάβασης. Η αιδώς της Ναυσικάς, η ευγένεια, η νεότητα και η αποφασιστικότητά της συνθέτουν μια μορφή που συνδέει την αθωότητα με την κοινωνική ωριμότητα. Εκεί ο Οδυσσέας δεν συναντά απλώς μια πριγκίπισσα. Συναντά την πρώτη γέφυρα από την αγριότητα προς την πολιτισμένη αποδοχή. Η Ναυσικά τον οδηγεί στον κόσμο των ανθρώπων, όχι των τεράτων.
Το ίδιο ισχύει και για τον Αλκίνοο και τη γυναίκα του, την Αρήτη. Η συνάντηση με τον βασιλιά δεν είναι απλώς βασιλική ακρόαση. Είναι πράξη αναγνώρισης του ξένου ως προσώπου που αξίζει προστασία, λόγο και τιμή. Και η Αρήτη δεν είναι διακοσμητική παρουσία. Στην Οδύσσεια έχει κύρος, σοφία και σχεδόν ισότιμη βαρύτητα με τον Αλκίνοο. Η παρουσία της δείχνει έναν οίκο όπου η εξουσία δεν είναι ωμή επιβολή αλλά οργανωμένη ευπρέπεια, όπου η φιλοξενία δεν είναι τυπικότητα αλλά θεσμός. Εκεί ο Οδυσσέας δεν βρίσκει απλώς καταφύγιο. Βρίσκει το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να μιλήσει για τον εαυτό του.
Αυτό είναι το μεγάλο επίτευγμα της ραψωδίας των Φαιάκων: μετατρέπει τον περιπλανώμενο ήρωα σε αφηγητή του ίδιου του βίου του. Η φιλοξενία, η μουσική, το συμπόσιο, η ακρόαση, η αναγνώριση και η ανταπόδοση των δώρων συγκροτούν έναν πολιτισμικό μηχανισμό που επιτρέπει στον Οδυσσέα να περάσει από τη σιωπή στη μνήμη και από τη μνήμη στην ταυτότητα. Όταν ο Νόλαν αφαιρεί αυτό το τμήμα, δεν χάνει απλώς ένα επεισόδιο. Χάνει το σημείο όπου ο ήρωας γίνεται ξανά άνθρωπος μέσα από τον λόγο.
Το ίδιο συμβαίνει και με τον ίδιο τον Οδυσσέα. Ο ομηρικός ήρωας νικά επειδή σκέφτεται καλύτερα από όλους. Η γλώσσα είναι το ισχυρότερο όπλο του. Εξαπατά, πείθει, συγκινεί, αυτοσχεδιάζει. Είναι ένας άνθρωπος που επιβάλλεται με τον νου. Στην ταινία μετατρέπεται σε έναν μουντό, εσωστρεφή και σχεδόν ανέκφραστο πολεμιστή που μοιάζει να περιφέρεται μέσα στις ενοχές του. Δεν βλέπουμε τον πολύτροπο Οδυσσέα. Βλέπουμε έναν ακόμη βασανισμένο κινηματογραφικό ήρωα της εποχής μας.
Η ειρωνεία είναι ότι ο Νόλαν, ο σκηνοθέτης που έκανε τον χρόνο πρωταγωνιστή στο Memento, στο Inception και στο Tenet, εδώ καταφέρνει να κάνει την αφήγηση να μοιάζει ταυτόχρονα βιαστική και αργή. Σημαντικά επεισόδια περνούν σαν υποσημειώσεις, ενώ αλλού η ταινία βυθίζεται σε βαρύγδουπες φιλοσοφικές κοινοτοπίες που ακούγονται περισσότερο σαν σύγχρονα αποφθέγματα παρά σαν οργανικό μέρος της ιστορίας.
Ακόμη και εκεί όπου επιδιώκει περισσότερο ρεαλισμό, καταλήγει στο αντίθετο αποτέλεσμα. Ο Δούρειος Ίππος παύει να είναι το κορυφαίο τέχνασμα στρατηγικής και μετατρέπεται σε μια εξαντλητική άσκηση εσωτερικής διαβίωσης. Η επιμονή στις άβολες λεπτομέρειες, στις σωματικές ανάγκες και στην ασφυξία των πολεμιστών δεν απομυθοποιεί δημιουργικά τον μύθο. Τον γελοιοποιεί.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η ταινία φορτώνει πάνω στον Όμηρο σύγχρονες ιδεολογικές αγωνίες που δεν γεννιούνται οργανικά από το έργο, αλλά μοιάζουν να επιβάλλονται απ’ έξω. Δεν προκύπτουν από την ιστορία. Τη χρησιμοποιούν ως όχημα.
Τεχνικά, φυσικά, η ταινία είναι εντυπωσιακή. Ο Νόλαν ξέρει να στήνει εικόνες που κόβουν την ανάσα. Η φωτογραφία, τα σκηνικά και η κλίμακα της παραγωγής αποδεικνύουν ότι παραμένει ένας από τους σπουδαιότερους τεχνίτες του σύγχρονου κινηματογράφου. Όμως το μεγαλείο της εικόνας δεν μπορεί να καλύψει το κενό της αφήγησης. Όσο επιβλητικό κι αν είναι το περίβλημα, όταν ο πυρήνας έχει χαθεί, η λάμψη γίνεται διακόσμηση.
Η Οδύσσεια δεν είναι αριστούργημα επειδή περιέχει Κύκλωπες, Σειρήνες και θεούς. Είναι αριστούργημα επειδή ο τρόπος με τον οποίο όλα αυτά συνδέονται αποτελεί ίσως το πιο άρτιο αφηγηματικό οικοδόμημα που γέννησε ποτέ η ανθρώπινη λογοτεχνία. Μπορεί κανείς να το διασκευάσει. Μπορεί να το ανατρέψει. Μπορεί ακόμη και να το προκαλέσει. Αν όμως αρχίσει να αφαιρεί τις κολόνες που το κρατούν όρθιο, δεν αποκαλύπτει μια νέα Οδύσσεια. Παρακολουθεί την κατάρρευσή της.
Από Γκρέτα Χριστοφιλοπούλου
Σχόλια