του Βαγγέλη Τριάντη
Νέα στοιχεία σχετικά με τις επιδοτήσεις που δόθηκαν από το 2023 και μετά σε παραγωγούς μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ, για τα αποκαλούμενα οικολογικά σχήματα που ερευνώνται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, δημοσιεύουν οι Data Journalists. Πρόκειται για δύο αποφάσεις των πρώην υπουργών Αγροτικής Ανάπτυξης, Λευτέρη Αυγενάκη και Κώστα Τσιάρα τη διετία 2024 – 2025, με τις οποίες στην ουσία «παρενέβησαν» στον προϋπολογισμό των οικολογικών σχημάτων, μεταφέροντας κονδύλια σε δράσεις που ευνοούσαν την καταβολή επιδοτήσεων στις εκλογικές τους περιφέρειες. Δηλαδή, κοινοτικά χρήματα φέρονται να χρησιμοποιήθηκαν για την εξυπηρέτηση της εκλογικής πελατείας αντί να δοθούν σε όσους αγρότες εφάρμοζαν γεωργικές πρακτικές φιλικές στο περιβάλλον, όπως είναι η φιλοσοφία των οικολογικών προγραμμάτων. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ
Υπενθυμίζεται ότι στα οικολογικά σχήματα, κομβικό ρόλο στην καταβολή των επιδοτήσεων έπαιξαν τα Κέντρα Υποδοχής Δηλώσεων (ΚΥΔ). Είναι χαρακτηριστικό πως σε ουκ ολίγες περιπτώσεις φέρονται να δόθηκαν επιδοτήσεις με πιστοποιήσεις από ΚΥΔ για παραγωγική δραστηριότητα που δεν είχε καμία σχέση με όσα ορίζει η κοινοτική νομοθεσία για τα οικολογικά σχήματα. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι η αμοιβή για τα ΚΥΔ κυμαίνονταν από 8 – 10%, τότε ένα ποσό που αγγίζει τα 40 εκατ. ευρώ κατέληξε σε ΚΥΔ που είχαν αναλάβει να κάνουν τις αιτήσεις. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Ο αρχικός προϋπολογισμός των οικολογικών σχημάτων
Τα οικολογικά σχήματα εφαρμόστηκαν πρώτη φορά το 2023. Πρόκειται για μονοετή προγράμματα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) για την περίοδο 2023 – 2027, τα οποία αντικατέστησαν το «πρασίνισμα», που μοιράζονταν σε όλους τους παραγωγούς ως ποσοστό στη βασική ενίσχυση. Ο συνολικός προϋπολογισμός των οικολογικών σχημάτων ανήλθε σε 425,623 εκατ. ευρώ.
Η χώρα μας επέλεξε ένα πολύπλοκο σχήμα με 10 οικολογικά σχήματα και πολλές υποδράσεις, φτάνοντας συνολικά τα 31 προγράμματα. Για παράδειγμα, ένα από τα προγράμματα οικολογικής ενίσχυσης που επιδοτείται, είναι η «συνέχιση της εφαρμογής μεθόδων βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας». Η επιδότηση απευθύνεται σε παραγωγούς που διαθέτουν αγροτεμάχια, βοσκότοπους ή εκτροφές που είναι ενταγμένες στο σύστημα της βιολογικής γεωργίας.
Ένα ακόμη οικολογικό σχήμα αφορά στη «διατήρηση και προστασία καλλιεργειών σε εκτάσεις με αναβαθμίδες». Οι αναβαθμίδες υπάρχουν σε περιοχές τόσο μόνιμων όσο και αροτραίων καλλιεργειών και αποτελούν καταφύγιο άγριας χλωρίδας και πανίδας. Στην ουσία ο παραγωγός ενισχύεται προκειμένου να συντηρεί τις ξερολιθιές με τον παραδοσιακό τρόπο. Για παράδειγμα στο πλαίσιο των οικολογικών σχημάτων προβλέπονται επιδιορθώσεις μικρής κλίμακας, η απαγόρευση χρήσης ζιζανιοκτόνων, της απομάκρυνσης θάμνων κτλ.
Στον παρακάτω πίνακα παρατίθεται ο αρχικός προϋπολογισμός για κάθε ένα από τα οικολογικά σχήματα.
Σχεδόν τα μισά χρήματα, προϋπολογίστηκαν για το Οικολογικό Σχήμα 9 («Διατήρηση μεθόδων βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας») αγγίζοντας τα 235,016 εκατ. ευρώ. Είναι πράγματι εντυπωσιακό ότι ενώ τα οικολογικά σχήματα είναι προγράμματα που απαιτούν πολυετείς δεσμεύσεις για τους παραγωγούς, εντάχθηκε και η βιολογική γεωργία που ήταν μονοετές πρόγραμμα.
Η παρέμβαση Αυγενάκη το 2024
Τον Απρίλιο του 2024, η τότε πολιτική ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, υπό τους Λευτέρη Αυγενάκη και Διονύση Σταμενίτη, προχώρησαν στην τροποποίηση της υπ’ αρ. 1545/179036/09.06.2023 απόφασης του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για τον καθορισμό του θεσμικού πλαισίου εφαρμογής της παρέμβασης Π1-31.9 «Διατήρηση μεθόδων βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας».
Με την απόφαση αυτή, ο προϋπολογισμός για το οικολογικό σχήμα 9 («Διατήρηση μεθόδων βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας») μειώθηκε από 235 εκατ. ευρώ σε 162 εκατ. ευρώ. Επίσης, μείωση υπήρξε και για τον προϋπολογισμό του οικολογικού σχήματος 7 (Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Συστημάτων). Ειδικότερα από 21 εκατ. ευρώ που είχαν αρχικά προϋπολογιστεί μειώθηκαν σε 13 εκατ. ευρώ.
Τα επιπλέον χρήματα που προέκυψαν από τις μειώσεις του προϋπολογισμού, μεταφέρθηκαν σε δύο άλλα οικολογικά σχήματα. Το ένα ήταν το υπ΄αριθμόν 5 περί «Βελτίωσης των Αγροδασικών Οικοσυστημάτων πλούσιων σε στοιχεία του τοπίου». Το συγκεκριμένο σχήμα στην ουσία αφορά σε βοσκοτόπια, καθώς δικαιούχοι είναι «οι γεωργοί που κατέχουν αγροτεμάχια με αγροδασικά συστήματα ή μερικώς δασοσκεπείς εκτάσεις (αραιά δάση) βοσκοτόπων με κάλυψη δένδρων μέχρι 40% και υποόροφο με ποώδη ή ξυλώδη βλάστηση.
Σύμφωνα με πληροφορίες των Data Journalists, τα χρήματα του οικολογικού σχήματος 5 μοιράστηκαν σε παραγωγούς που πήραν επιδοτήσεις μέσω της τεχνικής λύσης ή αλλιώς της κατανομής επιλέξιμων εκτάσεων βοσκοτόπων. Στην ουσία η πλειοψηφία των δικαιούχων του προγράμματος αυτού ήταν στην Κρήτη λόγω του μεγάλου αριθμού ζώων που δηλώνουν. Υπενθυμίζεται ότι οι απάτες μέσω εικονικών δηλώσεων με βοσκοτόπια είναι η κορωνίδα του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ και ήδη μέχρι στιγμής η ΕΛ.ΑΣ έχει εξαρθρώσει έξι εγκληματικές οργανώσεις με λεία δεκάδες εκατομμύρια ευρώ. Επομένως το ερώτημα που τίθεται και ερευνάται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι γιατί κοινοτικά κονδύλια που έπρεπε να δοθουν για οικολογικά σχήματα κατέληξαν ξανά σε βοσκοτόπια μέσω των οποίων μοιράστηκαν χρήματα παρανόμως σε κτηνοτρόφους που δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις.
Ένα ακόμη οικολογικό σχήμα που φέρεται να «πριμοδοτήθηκε» επί υπουργίας Αυγενάκη ήταν και το οικολογικό σχήμα 6 (Ενίσχυση Παραγωγών για την εφαρμογή φιλικών για το περιβάλλον πρακτικών διαχείρισης με τη χρήση ψηφιακής εφαρμογής διαχείρισης εισροών και παρακολούθησης περιβαλλοντικών παραμέτρων). Πρόκειται για το αποκαλούμενο και ως «ψηφιακό εργαλείο», για το οποίο και επιδοτούνται από την Ευρώπη οι παραγωγοί προκειμένου να «προβούν στην χρήση ψηφιακής εφαρμογής διαχείρισης εισροών και παρακολούθησης περιβαλλοντικών δεδομένων και στην κατάρτιση, παρακολούθηση και προσαρμογή σχεδίου διαχείρισης, με τη συνδρομή συμβούλου».
Ωστόσο σύμφωνα με πληροφορίες από το χώρο των παραγωγών, το περιβόητο ψηφιακό εργαλείο μόνο για ψηφιακή γεωργία δεν χρησιμοποιήθηκε. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το ψηφιακό εργαλείο φέρεται να περιορίστηκε στην συλλογή παραστατικών από τα ΚΥΔ και όχι σε πραγματική δράση για την ψηφιοποίηση της γεωργίας όπως όφειλε.
Διαβάστε αναλυτικά την απόφαση του κ. Αυγενάκη
Τα ΚΥΔ και τα 40 εκατ. ευρώ
Σε προηγούμενο δημοσίευμα, οι Data Journalists είχαν αναδείξει το ρόλο των ΚΥΔ και στην υπόθεση των οικολογικών σχημάτων. Συγκεκριμένα τα ΚΥΔ έγιναν οι φορείς καθοδήγησης των παραγωγών στην δαιδαλώδη γραφειοκρατία των οικολογικών σχημάτων. Μοιραία ένα μεγάλο ποσοστό της ενίσχυσης μεταφέρθηκε στα ΚΥΔ τα οποία άρχισαν να χρεώνουν υπέρογκα ποσά προκειμένου να γεμίσουν την αίτηση οικολογικά σχήματα. Ως αποτέλεσμα σε ουκ ολίγες περιπτώσεις φέρονται να δόθηκαν επιδοτήσεις με πιστοποιήσεις από ΚΥΔ για παραγωγική δραστηριότητα που δεν είχε καμία σχέση με όσα ορίζει η κοινοτική νομοθεσία για τα οικολογικά σχήματα. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι η αμοιβή για τα ΚΥΔ κυμαίνονταν από 8 – 10%, τότε ένα ποσό που αγγίζει τα 40 εκατ. ευρώ κατέληξε σε ΚΥΔ που είχαν αναλάβει να κάνουν τις αιτήσεις. Το γεγονός αυτό φέρεται μάλιστα να είχε επισημανθεί ουκ ολίγες φορές στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, δίχως αποτέλεσμα.
Η παρέμβαση Τσιάρα το 2025
Το Μάρτιο του 2025, η τότε πολιτική ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης υπό τον Κώστα Τσιάρα, παρενέβη εκ νέου στον προϋπολογισμό των οικολογικών σχημάτων. Συγκεκριμένα, στην υπουργική απόφαση 83922/28.3.2025 καθορίζεται το «ποσοστό μείωσης του ύψους ενίσχυσης, βάση του αιτούμενου και του νέου προϋπολογισμού ανά παρέμβαση, κατόπιν μεταφοράς πόρων και μη ύπαρξης αδιάθετων πόρων, στις περιπτώσεις υπερβάλλουσας ζήτησης, σύμφωνα με το σχετικό έγγραφο του ΟΠΕΚΕΠΕ για το έτος ενίσχυσης 2024».
Οι παρεμβάσεις αποτυπώνονται στον πίνακα που περιέχεται στην υπουργική απόφαση.
Όπως προκύπτει από την απόφαση, ο προϋπολογισμός εκτοξεύτηκε στο οικολογικό σχήμα 1 (Π1-31.1 Χρήση ανθεκτικών και προσαρμοσμένων ειδών και ποικιλιών) φτάνοντας τα 77 εκατ. ευρώ από 42,3 που ήταν αρχικά. Η δράση αυτή στην ουσία ευνοεί παραγωγούς της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλίας οι οποίοι διαθέτουν εκτατικες καλλιέργειες στάρια, κριθάρια (αροτραία).
Επίσης με την ίδια απόφαση εκτοξεύτηκε ο προϋπολογισμός για το οικολογικο σχήμα 6, το «ψηφιακό εργαλείο. Συγκεκριμένα από 49,154 εκατ. ευρώ που ήταν αρχικά έφτασε τα 134 εκατ. ευρώ.
Δηλάδή για δεύτερη φορά με πολιτική απόφαση, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης κατηύθυνε τις επιδοτήσεις σε οικολογικό σχήμα που στην πράξη δεν είχε το αποτέλεσμα για το οποίο δόθηκαν κοινοτικά χρήματα.
Διαβάστε αναλυτικά την απόφαση Τσιάρα
Οι μάρτυρες που εξετάζονται στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
Σύμφωνα με πληροφορίες των Data Journalists, τους τελευταίους μήνες έχουν κληθεί προκειμένου να εξεταστούν ως μάρτυρες στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεκάδες πρόσωπα. Μεταξύ αυτών παραγωγοί, εκπρόσωποι συνεταιριστικών οργανισμών, υπηρεσιακά στελέχη του ΟΠΕΚΕΠΕ και του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, εκπρόσωποι φορέων πιστοποίησης κτλ.
Αυτό που σύμφωνα με πληροφορίες ερευνούν οι εισαγγελείς, είναι κατά πόσο κοινοτικά κονδύλια που έπρεπε να δοθούν σε παραγωγούς που πράγματι εφάρμοζαν καλλιέργειες φιλικές προς το περιβάλλον, κατευθύνθηκαν παρανόμως σε παραγωγούς που δεν είχαν καμία σχέση με τα οικολογικά σχήματα. Μάλιστα τα οικολογικά σχήματα αξιολογούνται ως ένα από τα πλέον σοβαρά σκέλη του ΟΠΕΚΕΠΕ που βρίσκεται στο μικροσκόπιο των Ευρωπαίων Εισαγγελέων από τις δικογραφίες που είναι ανοικτές.
Σχόλια