Κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας, η βαθύτερη κρίση του ανθρώπου δεν είναι πρωτίστως κοινωνική, πολιτική ή οικονομική. Είναι πνευματική. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε για να ζει εν κοινωνία με τον Θεό, να αντλεί την ύπαρξή του από την αγάπη και να ολοκληρώνεται μέσα στη σχέση μαζί Του. Ο προορισμός του δεν ήταν η αυτάρκεια αλλά η κοινωνία. Όχι η αυτολατρεία αλλά η μετοχή.
Η πτώση αρχίζει όταν ο νους του ανθρώπου εκτρέπεται από αυτόν τον προσανατολισμό. Όταν ο άνθρωπος παύει να βλέπει τον Θεό ως το κέντρο της ζωής και στρέφεται προς τον εαυτό του. Εκεί γεννιέται η υπερηφάνεια. Και η υπερηφάνεια δεν είναι απλώς ένα ηθικό ελάττωμα. Είναι μία υπαρξιακή διαστροφή, κατά την οποία ο άνθρωπος επιχειρεί να γίνει ο ίδιος το κέντρο του κόσμου του.[1]
Από εκεί ξεκινά κάθε κατακερματισμός. Διότι όταν το «εγώ» γίνεται κέντρο, η ενότητα χάνεται. Ο άνθρωπος αποκόπτεται από τον Θεό, συγκρούεται με τον συνάνθρωπο, διασπάται εσωτερικά και τελικά αποξενώνεται ακόμη και από τον ίδιο του τον εαυτό. Η αμαρτία δεν είναι απλώς παράβαση κανόνων. Είναι διάσπαση σχέσεως. Είναι απομάκρυνση από την αληθινή ζωή.
Η επιστροφή δεν μπορεί να γίνει χωρίς θυσία. Ο άνθρωπος καλείται να θυσιάσει τη λατρεία του εαυτού του. Να αρνηθεί την ψευδαίσθηση της αυτάρκειας και να εξέλθει από το κλειστό σύμπαν του εγωισμού. Η οδός της θεραπείας, κατά την εκκλησιαστική εμπειρία, είναι η αγάπη του Χριστού και η είσοδος στην κοινωνία του Σώματός Του, στην Εκκλησία. Όχι ως ιδεολογική ένταξη ή τυπική θρησκευτικότητα αλλά ως υπαρξιακή μεταμόρφωση. Ως μετάβαση από το «ζω για τον εαυτό μου» στο «ζω εν κοινωνία».[2]
Αυτήν την αλήθεια δεν τη μαρτυρεί μόνο η θεολογία. Τη διδάσκει ολόκληρη η δημιουργία. Τη φανερώνει η ίδια η ζωή. Η βιολογία, η φυσιολογία και η ιατρική αποκαλύπτουν ότι κανένα μέρος ενός ζωντανού οργανισμού δεν υπάρχει για τον εαυτό του. Το κύτταρο δεν εργάζεται για τη δική του αυτάρκεια. Το όργανο δεν λειτουργεί εις βάρος του σώματος. Όλα υπάρχουν και προσφέρουν για το σύνολο. Η καρδιά χτυπά για ολόκληρο τον οργανισμό. Ο εγκέφαλος υπηρετεί το σώμα. Ακόμη και το πιο μικρό κύτταρο αποκτά νόημα μόνο μέσα στην αρμονία του όλου.
Όταν όμως ένα κύτταρο αποσπάται από αυτή την κοινότητα και αρχίζει να λειτουργεί μόνο για τον εαυτό του, τότε εμφανίζεται η ασθένεια. Σε ακραία μορφή, εμφανίζεται ακόμη και ο καρκίνος, μια κατάσταση κατά την οποία κύτταρα παύουν να υπηρετούν την αρμονία του οργανισμού και πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα.[3]
Ίσως λοιπόν η ίδια η ζωή να ψιθυρίζει ένα πνευματικό μυστικό. Ότι η αληθινή χαρά δεν βρίσκεται στην εγωιστική φιληδονία ούτε στην ψευδαίσθηση της αυτονομίας αλλά στην αρμονική συμμετοχή στο όλον. Γιατί η πληρότητα δεν γεννιέται όταν το μέρος λατρεύει τον εαυτό του, αλλά όταν προσφέρεται μέσα στην αγάπη που ενώνει.
--------------------------
[1] Η πατερική παράδοση θεωρεί την υπερηφάνεια ως ρίζα της πτώσεως, διότι ο άνθρωπος παύει να αναφέρεται στον Θεό και καθιστά τον εαυτό του κέντρο της υπάρξεως. Ενδεικτικά, το θέμα διατρέχει έντονα τόσο ο Άγιος Μάξιμος Ομολογητής όσο και ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος.
[2] Η εικόνα της Εκκλησίας ως «Σώματος» έχει βιβλική θεμελίωση και διατυπώνεται κατεξοχήν από τον Απόστολος Παύλος στην Α΄ Κορινθίους 12:12–27, όπου κάθε μέλος υπάρχει μέσα από τη σχέση του με το όλον.
[3] Η αναλογία εδώ είναι πνευματική και όχι απόλυτη ταύτιση θεολογίας και βιολογίας. Ωστόσο, η σύγχρονη βιολογία δείχνει ότι η λειτουργία του οργανισμού προϋποθέτει συνεργασία και ρύθμιση μεταξύ των κυττάρων, ενώ η απώλεια ελέγχου της κυτταρικής συμπεριφοράς αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της καρκινικής εμφάνισης.
Via Dimosthenis Michopoulos
Σχόλια