Ο μεγάλος “πόλεμος του οπίου” που έχει χάσει η Δύση…

  ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Ο πόλεμος του συστήματος Τραμπ στη Βενεζουέλα, στη μικρή αυτή χώρα, αλλά και υπερδύναμη πετρελαϊκών αποθεμάτων, στο όνομα της καταπολέμησης των ναρκωτικών, φέρνει στο προσκήνιο ιστορικούς, αλλά και τρέχοντες “ακήρυκτους πολέμους” του οπίου.

Οι βρετανικοί Πόλεμοι του Οπίου του 19ου αιώνα εναντίον της Κίνας ήταν προφανώς αποικιακοί πόλεμοι, όπως και ο σημερινός “νέο-αποικιακός πόλεμος” εναντίον της Βενεζουέλας. Οι βρετανικοί πόλεμοι για την επιβολή της “νόμιμης χρήσης του οπίου” στην Κίνα και ο σημερινός αμερικανικός πόλεμος εναντίον των καρτέλ της λατινοαμερικανικής κοκαΐνης είναι πόλεμοι ομοούσιοι, παρ’ ό,τι φαινομενικά αντίθετοι. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ

Η Βενεζουέλα συμβάλλει λιγότερο από 1% στην παγκόσμια παραγωγή κοκαΐνης, ενώ η ροή κοκαΐνης που διέρχεται από τη χώρα εκτιμάται στο 5-24% της παγκόσμιας διακίνησης. Η Βενεζουέλα παράγει ελάχιστα (εκτιμήσεις <50 τόνους κατ’ έτος), λόγω ακατάλληλου εδάφους. Το UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime) δεν την κατατάσσει στους σημαντικούς παραγωγούς). Προφανώς τα αίτια του πολέμου στη Βενεζουέλα δεν είναι ούτε η παραγωγή, ούτε η διακίνηση της κοκαΐνης. 

Οι Βρετανικοί πόλεμοι του Οπίου (1839-1842 και 1856-1860) παραμένουν ένα από τα πιο ντροπιαστικά κεφάλαια της αποικιοκρατικής ιστορίας, όπου η Βρετανική Αυτοκρατορία, με την υποστήριξη της East India Company, επέβαλε βίαια το εμπόριο οπίου στην Κίνα. Αυτή η πρακτική δεν ήταν απλώς οικονομική εκμετάλλευση – με τα βρετανικά κέρδη να φτάνουν τα 10 εκατομμύρια λίρες ετησίως (Lovell, The Opium War, Picador, 2011) – αλλά και εργαλείο κοινωνικής καταστολής. Το όπιο, παραγόμενο μαζικά στην Ινδία, εισαγόταν στην Κίνα, προκαλώντας εθισμό σε 10-12 εκατομμύρια Κινέζους (ποσοστό 2-3% του πληθυσμού), διαβρώνοντας οικονομία, κοινωνία, θεσμούς.

Όταν η κινεζική κυβέρνηση, υπό τον Αυτοκράτορα Νταογκουάνγκ, απαγόρευσε το εμπόριο το 1839 και κατέστρεψε 20.000 κιλά οπίου στην Καντόν, η Βρετανία κήρυξε πόλεμο, νικώντας με ναυτική υπεροπλία και επιβάλλοντας τις εξευτελιστικές Συνθήκες του Νανκίνγκ (1842) και του Τιεντσίν (1858). Αυτές οι συνθήκες άνοιξαν τα κινεζικά λιμάνια, παραχώρησαν το Χονγκ Κονγκ και νομιμοποίησαν το εμπόριο ναρκωτικών, μετατρέποντας την Κίνα σε εξαρτημένο προτεκτοράτο, επιβάλλοντας τον αιώνα που η κινεζική ιστορία αποκαλεί Αιώνα της ταπείνωσης. Αιώνα που δεν έχει ξεχάσει και δεν έχει συγχωρήσει η Κίνα.

Ο κινεζικός προστατευτισμός

Το σύστημα Cohong (公行, Gonghang): Από το 1757 μέχρι το 1842, η αυτοκρατορική Κίνα επέτρεπε το εξωτερικό εμπόριο μόνο από ένα λιμάνι (Καντόνα/Καντόν) και μόνο μέσω 13 κινεζικών εμπορικών οίκων, που είχαν άδεια από τον αυτοκράτορα. Αυτοί οι οίκοι ονομάζονταν συλλογικά Cohong (από το κινεζικό “Δημόσιοι Οίκοι”).

• Οι ξένοι έμποροι (Βρετανοί, Ολλανδοί, Αμερικανοί κ.λπ.) δεν είχαν δικαίωμα να διαπραγματευτούν απευθείας με κανέναν άλλον Κινέζο.
• Το Cohong λειτουργούσε σαν κρατικό μονοπώλιο-καρτέλ: καθόριζε τιμές, φόρους, ποσότητες, ακόμα και το ποιος ξένος έμπορος θα είχε πρόσβαση.

Οι Βρετανοί το αποκαλούσαν “Canton System” και το θεωρούσαν ταπεινωτικό και εξοντωτικό για το εμπόριό τους. Η βρετανική προσπάθεια ελεύθερης διακίνησης οπίου στην Κίνα σκόπευε, πέραν των τεράστιων κερδών, να αντιμετωπίσει το παθητικό βρετανικό εμπορικό ισοζύγιο με την Κίνα, λόγω των εισαγωγών μεταξιού, τσαγιού και πορσελάνης. Επίσης η προώθηση οπίου λειτουργούσε ως μέσο οργανωμένης κερδοφόρας, μαζικής διαφθοράς, διαμόρφωσης ισχυρών δικτύων παρέμβασης και υπονόμευσης εθνικής συνοχής, επιτρέποντας στους Βρετανούς εμπόρους να παρεμβαίνουν στην οικονομία και την κοινωνία.

Αυτή η βρετανική τακτική, που κόστισε εκατομμύρια ζωές και την εθνική κυριαρχία της Κίνας, επιστρέφει σήμερα, ως μπούμερανγκ, στη Δύση. Μια τραγική πραγματικότητα, που επιβεβαιώνει την ακατάλυτη διαχρονική ισχύ της αρχαιοελληνικής Νέμεσης, που επιστρέφει ως εκδίκηση της ιστορίας. Η Νέμεση των Ναρκωτικών στις ΗΠΑ, τη Βρετανία και τη Δύση γενικότερα μάλλον αποκαλύπτει ότι η ιστορία δεν συγχωρεί: Η Δύση, που χρησιμοποίησε τα ναρκωτικά “ως όπλο” κατά της Ανατολής, τώρα βυθίζεται στην ίδια παγίδα, με την Κίνα σήμερα να παίζει ρόλο προμηθευτή.

Στις ΗΠΑ, η κρίση οπιοειδών και συνθετικών ναρκωτικών είναι η χειρότερη στην ιστορία: Το 2023, 107.543 θάνατοι από υπερδοσολογίες (CDC, 2024 – Centers for Disease Control and Prevention, U.S. Department of Health and Human Services). Η “φαιντανύλη” (fentanyl) είναι ένα ισχυρό συνθετικό οπιοειδές φάρμακο, που ανήκει στην ίδια κατηγορία με τη μορφίνη και την ηρωίνη, αλλά είναι περίπου 50-100 φορές πιο ισχυρή από τη μορφίνη και 50 φορές πιο ισχυρή από την ηρωίνη κάνει θραύση.  Τα συνθετικά οπιοειδή δεν είναι εισαγόμενα στην Δύση. Οι πρώτες ύλες για την παραγωγή τους νομίμως παραγόμενες σε Κίνα και Ινδία είναι εισαγόμενες. (Πηγή: Texas Office of the Attorney General, “Global Opioid Settlement,” στις 31 Ιανουαρίου 2026).

“Αλλού τα κακαρίσματα και αλλού γεννάνε οι κότες”

Ο κύριος εχθρός είναι εντός των τειχών, όχι στη Βενεζουέλα. Ο κύριος εχθρός είναι η δυτική θεοποίηση του κέρδους. Πολλές μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες (Big Pharma) εμπλέκονται στη νόμιμη παραγωγή και εμπορία οπιοειδών φαρμάκων (όπως oxycodone, hydrocodone, fentanyl, hydromorphone κ.λπ.), κυρίως για ιατρική χρήση (παυσίπονα, αναισθητικά, θεραπεία καρκινικού πόνου). Αυτές οι εταιρείες έχουν κατηγορηθεί συχνά για επιθετικό μάρκετινγκ, υπερβολική προώθηση και υποτίμηση κινδύνων εθισμού, που συνέβαλαν στην κρίση οπιοειδών (ιδίως στις ΗΠΑ, αλλά και αλλού)

“Οι κύριες φαρμακευτικές εταιρείες που έχουν εμπλακεί στην παραγωγή, διανομή, ή νομικές διαδικασίες σχετικές με οπιοειδή στις ΗΠΑ, σύμφωνα με επίσημες πηγές (U.S. Department of Justice, DEA ARCOS database, National Opioid Settlement), περιλαμβάνουν γίγαντες του χώρου, όπως:

• Purdue Pharma
• Johnson & Johnson (μέσω Janssen)
• Teva Pharmaceuticals
• Endo International
• Mallinckrodt
• AbbVie (μέσω Allergan)
• Viatris
• Hikma Pharmaceuticals
• Amneal Pharmaceuticals
• Sun Pharmaceutical
• Zydus Lifesciences
• Apotex

Αυτή η χρυσοφόρα βιομηχανία στηρίζεται στην αυξανόμενη ζήτηση και στην την αχαλίνωτη συνταγογράφηση οπιοειδών (π.χ. OxyContin της Purdue Pharma, 1996-2010), που δημιούργησε 2 εκατομμύρια εξαρτημένους, και τώρα τροφοδοτείται από κινεζικά κυρίως, εργαστήρια που εξάγουν πρόδρομες ουσίες (90% της παγκόσμιας παραγωγής φαιντανύλης από Κίνα/Μεξικό, UNODC, 2024 / U.N. World Drug Report 2024 – Παγκόσμια Έκθεση Ναρκωτικών 2024).

Στη Βρετανία, η κατάσταση είναι εξίσου δραματική. Η Δύση συνολικά βιώνει αυτή τη νέμεση. Στην Ευρώπη, οι θάνατοι από οπιοειδή αυξήθηκαν 20% τα τελευταία χρόνια (EMCDDA, 2024), με την Κίνα να ελέγχει την αλυσίδα εφοδιασμού. Η “εκδίκηση της ιστορίας” είναι εμφανής. Η Κίνα, θύμα των Πολέμων του Οπίου, έχει γίνει εξαγωγέας πρώτων υλών παραγωγής ναρκωτικών, πληρώνωντας την Δύση με το ίδιο  νόμισμα, οικονομικά και κοινωνικά.

Στις ΗΠΑ, η κρίση πλήττει κυρίως παραγωγικές ηλικίες και την εργατική τάξη (70% θανάτων σε άνδρες 35-54 ετών), ενώ στη Βρετανία οι φτωχοί πληρώνουν το τίμημα. Αυτή η “αντίστροφη ροή” ναρκωτικών ενέχει τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος. Η κρίση δεν περιορίζεται σε θανάτους χρηστών, έχει ευρύτερο γενικότερο κοινωνικό κόστος. Στις ΗΠΑ, 500.000 παιδιά χάνουν γονείς ετησίως από υπερδοσολογίες, ενώ η οικονομική απώλεια φτάνει τα 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως (CDC, 2024).

Ο μεγάλος πόλεμος του οπίου που χάνει η Δύση

Υπολογίζοντας το κόστος: Στην Βρετανία το συνολικό ετήσιο κόστος στην κοινωνία είναι περίπου £20 δισεκατομμύρια (£20 billion) ετησίως (National Crime Agency (NCA), National Strategic Assessment 2025). Αυτό περιλαμβάνει άμεσο κόστος (π.χ. υπηρεσίες υγείας, θεραπείες, επιβολή νόμου, ποινική δικαιοσύνη) και έμμεσο κόστος (π.χ. απώλεια παραγωγικότητας, εγκληματικότητα, θάνατοι, κοινωνικές επιπτώσεις, μη υλικά κόστη όπως απώλεια ποιότητας ζωής).

Η Δύση, που έσπειρε εθισμό στην Ανατολή, τώρα θερίζει τη δική της σοδειά καταστροφής. Ο ρόλος του ολιγοπωλίου των μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών (Big Pharma) στη παραγωγή ναρκωτικών είναι κεντρικός και συμβάλλει καθοριστικά στην αποτυχία κρατικών πολιτικών αντιμετώπισης της μάστιγας. (Πηγή: Texas Office of the Attorney General, “Global Opioid Settlement“, 31 Ιανουαρίου 2026).

Εταιρείες, όπως η Purdue Pharma (ιδιοκτήτρια του OxyContin) και η Teva Pharmaceuticals, παρήγαγαν και προώθησαν οπιοειδή με παραπλανητικές διαφημίσεις, ισχυριζόμενες ότι δεν προκαλούν εθισμό. Από το 1996-2010, η Purdue μοίρασε 35 δισεκατομμύρια δολάρια σε συνταγές, δημιουργώντας 2 εκατομμύρια εξαρτημένους και 500.000 θανάτους (DEA, 2024). Στη Βρετανία, στην μητρόπολη των πρώτων πολέμων του οπίου, η Mundipharma (θυγατρική της Purdue) προώθησε παρόμοια προϊόντα, συμβάλλοντας σε 4.900 θανάτους το 2023.

Η εμπλοκή των πολυεθνικών της “Big Pharma” στο πρόβλημα είναι πολυεπίπεδη. Mε πανίσχυρα lobby στην υπηρεσία τους. Ουσιαστικά η λειτουργία της “νομιμης βιομηχανίας” οπιοειδών ακυρώνει την αποτελεσματικότητα των πολιτικών πρόληψης και καταστολής χρήσης και κατάχρησης  ναρκωτικών ουσιών. Το παράδοξο της δημιουργίας νόμιμης αγοράς για παράνομα ναρκωτικά, με “φαιντανύλη” κλπ, και με διασφαλισμένη νόμιμη κάλυψη, αλλά και την οικονομική άνεση πληρωμής κάποιων προστίμων (Για παράδειγμα η Purdue πλήρωσε 8 δισ. δολάρια, 2020).

Αυτή η βιομηχανική παραγωγή, που ξεκίνησε ως “ιατρική λύση”, εξελίχθηκε σε πανδημία, αποδεικνύοντας την αποτυχία ρυθμιστικής πολιτικής (Keefe, Empire of Pain, Doubleday, 2021). Η Purdue Pharma, συγκεκριμένα, κατηγορήθηκε για επιθετικό μάρκετινγκ, ισχυριζόμενη ότι το OxyContin (οξυκωδόνη) είχε χαμηλό κίνδυνο εθισμού, ενώ ήξερε το αντίθετο. Από το 1996 έως το 2019, η εταιρεία προώθησε 80.000 συνταγές ημερησίως, παράγοντας 76 δισεκατομμύρια δολάρια έσοδα (U.S. District Court, West Virginia, 2021). Η FDA ενέκρινε το OxyContin το 1995, αλλά η Purdue παραποίησε δεδομένα κλινικών δοκιμών, οδηγώντας σε 465.000 θανάτους από οπιοειδή (1999-2020, CDC). Στις ΗΠΑ, η Purdue κατηγορήθηκε σε 2.000+ αγωγές από πολιτείες και πόλεις, καταλήγοντας σε συμφωνία 8,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων (U.S. Department of Justice, 2020), με την οικογένεια Sackler να έχει κερδίσει 13 δισεκατομμύρια δολάρια από τις πωλήσεις.

Η Mundipharma στη Βρετανία, πούλησε OxyContin από το 2001, συμβάλλοντας σε 1.000+ θανάτους ετησίως, με αγωγές που οδήγησαν σε αποζημιώσεις 500 εκατομμυρίων λιρών (UK High Court, 2022). Η Teva Pharmaceuticals, Ισραηλινή εταιρεία, δεύτερη μεγαλύτερη παραγωγός “γενόσημων”, προώθησε οπιοειδή, όπως το hydrocodone, με 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια έσοδα το 2018.  Στις ΗΠΑ, η Teva κατηγορήθηκε για ύποπτες διανομές (13 εκατομμύρια χάπια σε φαρμακεία υψηλού κινδύνου, 2009-2018), οδηγώντας σε συμφωνία 4,25 δισεκατομμυρίων δολαρίων με 50 πολιτείες (U.S. Attorney General, 2022). Στη Βρετανία, η Teva πλήρωσε 75 εκατομμύρια λίρες σε αποζημιώσεις (High Court, 2023). Αυτές οι εταιρείες, μέσω lobbying (Purdue δαπάνησε 900 εκατομμύρια δολάρια, 1996-2019, OpenSecrets.org), επηρέασαν νομοθεσία, καθυστερώντας ρυθμίσεις και εντείνοντας την κρίση (Quinones, Dreamland, Norton, 2015).

Κατασταλτική & Προληπτική Πολιτική

Το Άμεσο, Έμμεσο και Συνολικό Κόστος: Το άμεσο κόστος της χρήσης και κατάχρησης οποιοειδών στις ΗΠΑ ανέρχεται σε 634 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για υγειονομική περίθαλψη, νοσοκομεία και φαρμακευτική αγωγή (CDC, 2024). Το συνολικό κόστος μόνον για οπιοειδή, στις ΗΠΑ έχει υπολογιστεί για το 2023  στο αστρονομικό ποσό των 2,7 τρις ,σύμφωνα με ανακοίνωση του Λευκού Οίκου του 2025 (White House “The Staggering Cost of the Illicit Opioid Epidemic in the United States”, 26 Μαρτίου 2025).

Η απώλεια παραγωγικότητας λόγω θανάτων και αναπηριών φτάνει τα 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η εγκληματικότητα και η φυλάκιση προσθέτουν 200 δισεκατομμύρια. Η αποτυχία της πολιτικής πρόληψης και καταστολής είναι εμφανής: Η κατασταλτική προσέγγιση (War on Drugs, από 1971) απέτυχε, καθώς η εστίαση στην ποινικοποίηση αύξησε τις φυλακίσεις (2 εκατομμύρια στις ΗΠΑ, 85.000 στη Βρετανία) χωρίς να μειώσει τη ζήτηση.

Το κόστος αυτής της πολιτικής είναι τεράστιο: Στις ΗΠΑ, η DEA ξοδεύει 3,2 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε καταστολή, με μηδενική μείωση της προσφοράς (DEA, 2024). Στη Βρετανία, η στρατηγική “War on Drugs” κοστίζει 3 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως σε φυλακίσεις και αστυνόμευση, με αύξηση θανάτων 46% από το 2016 (ONS, 2024). Η προληπτική πολιτική, όπως καμπάνιες εκπαίδευσης και πρόσβαση σε naloxone, έχει μέτρια αποτελέσματα, με πτώση 21% στις ΗΠΑ το 2024, αλλά η αύξηση συνθετικών ναρκωτικών από Κίνα δείχνει ότι η εστίαση στη ζήτηση αγνοεί την παραγωγή.

Το κόστος προληπτικών προγραμμάτων είναι χαμηλότερο (42 δισεκατομμύρια δολάρια στις ΗΠΑ, SAMHSA 2023), αλλά η μη επένδυση σε κοινωνική πρόληψη (π.χ. ψυχική υγεία) επιδεινώνει το πρόβλημα. Μπορεί  να υπάρξει ελπιδοφόρα διέξοδος; Μπορεί να υπάρξει νικηφόρα στρατηγική  μείωσης της ζήτησης; Έχει σήμερα η Δύση, έχουν σήμερα οι ΗΠΑ, η Βρετανία το πολιτισμικό οπλοστάσιο, το ηθικό οπλοστάσιο να θεμελιώσουν μια πολιτισμική στρατηγική ικανή να καλύψει το κενό, που καλύπτει η φυγή στους “παραδείσους” των ναρκωτικών;