Αν η ομιλία του Marco Rubio στη Munich Security Conference ήταν στα Ελληνικά, θα μπορούσε να συμπυκνωθεί σε μια ερώτηση δύο λέξεων για την ταυτότητα της Ευρώπης: εταίρος ή εταίρα; Δεν είναι οπωσδήποτε κακό να είσαι εταίρα. Κακό είναι να έχεις την ψευδαίσθηση ότι είσαι εταίρος.
Η Διάσκεψη του Μονάχου ήταν, εδώ και δεκαετίες, ένα αυτοαναφορικό πανηγυράκι. Μαζευόντουσαν οι ηγέτες του ΝΑΤΟ και έλεγαν το ίδιο ποίημα: πόσο δυνατοί, πόσο ενωμένοι είμαστε, κανέναν δεν φοβόμαστε, φάτε εχθροί τη σκόνη μας. Μόνο "ζντο" δεν έκαναν στο κέντρο της αίθουσας. Μέχρι που ο Πούτιν μπούκαρε στην Ουκρανία. Εκεί κατάλαβαν ότι με επίσημα δείπνα και γλυκανάλατες προπόσεις δεν εξασφαλίζεται η ειρήνη. Και φυσικά, δεν κερδίζονται πόλεμοι. Με τι κερδίζονται; Προφανώς με στρατό. Αλλά ποιανού στρατό; Χμμμ, των ΗΠΑ, απαντούσαν οι Ευρωπαίοι. Και με ποιανού όπλα; Των ΗΠΑ, ξανά! Και την Ευρώπη τι την έχουμε, για μόστρα;
Το είπε πέρυσι κομψά ο Πολωνός πρόεδρος Ντόναλντ Τουσκ: "500 εκατομμύρια Ευρωπαίοι ζητούν από 300 εκατομμύρια Αμερικανούς να τους προστατεύσουν από 140 εκατομμύρια Ρώσους"! Φέτος ο Αμερικανός ΥΠΕΞ τα είπε χύμα, μολονότι φρόντισε να υπάρχουν και οι καθησυχαστικές σάλτσες για τους δεσμούς φιλίας και τη συγγένεια αίματος, κυριολεκτικά και μεταφορικά, Ευρώπης και ΗΠΑ.
Έθιξε πρώτα το… στρατηγικό δόγμα "Εμπρός παιδιά, πίσω Χαρίλαε" της ΕΕ, που έχει επαναπαυθεί στην αμερικανική ομπρέλα ασφάλειας, χωρίς να πολυσκοτίζεται για το δικό της αξιόμαχο. Αλλά δεν έμεινε εκεί. Έφτασε το μαχαίρι στο κόκκαλο, εκφράζοντας το "πουρκουά" του 21ου αιώνα:
"Η εθνική ασφάλεια, με την οποία ασχολείται σε μεγάλο βαθμό αυτή η διάσκεψη, δεν είναι απλώς μια σειρά τεχνικών ερωτημάτων - πόσα ξοδεύουμε για την άμυνα ή πού και πώς την αναπτύσσουμε. Ναι, αυτά είναι σημαντικά ερωτήματα, αλλά δεν είναι το θεμελιώδες. Το θεμελιώδες ερώτημα στο οποίο πρέπει να απαντήσουμε εξαρχής είναι τι ακριβώς υπερασπιζόμαστε, επειδή οι στρατοί δεν πολεμούν για αφηρημένες έννοιες. Οι στρατοί πολεμούν για έναν λαό. Οι στρατοί πολεμούν για ένα έθνος. Οι στρατοί πολεμούν για έναν τρόπο ζωής."
Έχει άδικο; Αν έπρεπε αύριο να θυσιάσεις τη ζωή σου ή τη ζωή του παιδιού σου, τι θα ήταν αυτό που θα άξιζε τέτοια θυσία; Η Ευρώπη που σε κλείνει στη φυλακή αν πεις μια κουβέντα αρνητική για την ισλαμική εισβολή και την woke παράνοια; Οι καλοζωισμένοι πραιτοριανοί των Βρυξελλών, που τα χρηματοδοτούν όλα αυτά από το υστέρημά σου; Η τερατώδης γραφειοκρατία με τον αχαλίνωτο κρατικό παρεμβατισμό που έχει κοπιάρει το σοβιετικό μοντέλο διακυβέρνησης; Το κέλυφος Δημοκρατίας που διατηρούν ως πρόσχημα τα περισσότερα κράτη της, έχοντας καταργήσει το περιεχόμενο και την ουσία των θεσμών της;
Για να καταλήξει: "Και αυτό ακριβώς υπερασπιζόμαστε: έναν μεγάλο πολιτισμό που έχει κάθε λόγο να είναι περήφανος για την ιστορία του, σίγουρος για το μέλλον του και επιδιώκει να είναι πάντα κύριος του δικού του οικονομικού και πολιτικού πεπρωμένου."
Πού βρίσκεται αυτός ο πολιτισμός; Δημιουργείται και σήμερα ή περιορίζεται σε περασμένα μεγαλεία, που διηγώντας τα να κλαις; Και πώς η Ευρώπη είναι κύρια του δικού της οικονομικού και πολιτικού πεπρωμένου, όταν η νομενκλατούρα της, αποκομμένη από τον πραγματικό κόσμο, σκαρφίζεται του κόσμου τα εμπόδια για να τα επιβάλει στην ευρωπαϊκή βιομηχανία και στους ευρωπαίους παραγωγούς, καθιστώντας τους μη ανταγωνιστικούς σε σχέση με τις αναδυόμενες οικονομικές δυνάμεις; Πόσο Ευρώπη είναι πια μια Ευρώπη κατακλυσμένη από εκατομμύρια εισβολείς, φορείς ενός "πολιτισμού" απολύτως ασύμβατου με τον δικό μας, που δεν έχουν την παραμικρή διάθεση να γίνουν μέτοχοι της ημετέρας παιδείας και το δείχνουν φόρα παρτίδα, ενώ εμείς εθελοτυφλούμε κυνηγώντας τον αντικατοπτρισμό της "ενσωμάτωσης"; Τι να υπερασπιστεί ο Ευρωπαίος; Τη μετατροπή της χώρας του σε τριτοκοσμική χαβούζα ή την πιθανότητα να αποτελέσει, αν βρεθεί στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή, μια ακόμα καταγραφή στην στατιστική των τυφλών επιθέσεων, όσων έχουν "ψυχολογικά προβλήματα" και φωνάζουν, τη στιγμή του μαχαιρώματος, τη γνωστή ιαχή;
Ο Ρούμπιο τους τα είπε χοντρά: "Στην επιδίωξη ενός κόσμου χωρίς σύνορα, ανοίξαμε τις πόρτες μας σε ένα άνευ προηγουμένου κύμα μαζικής μετανάστευσης που απειλεί τη συνοχή των κοινωνιών μας, τη συνέχεια του πολιτισμού μας και το μέλλον των λαών μας. Κάναμε αυτά τα λάθη μαζί, και τώρα, μαζί, οφείλουμε στους πολίτες μας να αντιμετωπίσουμε αυτά τα γεγονότα και να προχωρήσουμε, να ανοικοδομήσουμε."
"Η μαζική μετανάστευση δεν ήταν και δεν είναι κάποια περιθωριακή ανησυχία μικρής σημασίας. Ήταν και συνεχίζει να είναι μια κρίση που μετασχηματίζει και αποσταθεροποιεί κοινωνίες σε ολόκληρη τη Δύση."
"Πρέπει επίσης να αποκτήσουμε τον έλεγχο των εθνικών μας συνόρων. Ο έλεγχος του ποιος και πόσοι άνθρωποι μπαίνουν στις χώρες μας, δεν αποτελεί έκφραση ξενοφοβίας. Δεν είναι μίσος. Είναι μια θεμελιώδης πράξη εθνικής κυριαρχίας. Και η αποτυχία να το κάνουμε αυτό δεν είναι απλώς μια παραίτηση από ένα από τα πιο βασικά μας καθήκοντα που οφείλουμε στον λαό μας. Είναι μια απειλή για τον ιστό των κοινωνιών μας και την επιβίωση του ίδιου του πολιτισμού μας."
Είναι οι ίδιες θέσεις που ο γράφων υποστηρίζει από το 2012, δεχόμενος πυρ ομαδόν (και μηνύσεις με τη σέσουλα) δεξιόθεν, αριστερόθεν και… φιλελευθερόθεν. Θέσεις που αν τις έλεγες μέχρι τώρα στην Ευρώπη, σου κολλούσαν σε dt τη ρετσινιά του ακραίου. Εδώ και χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση αυτοϊκανοποιείται προβάλλοντας την εικόνα μιας ειρηνικής "κανονιστικής δύναμης" που ομνύει στους διεθνείς θεσμούς και πιστεύει ότι όλα τα διεθνή προβλήματα μπορούν να λυθούν με χαμόγελα και φιλικά ταπ-ταπ στην πλάτη. Με καλή θέληση και διάλογο, που λένε και οι εγχώριοι δημοσιοσχεσίτες. Ο Ρούμπιο θύμισε ότι οι αξίες χωρίς ισχύ και αποτρεπτική ικανότητα δεν αρκούν σε έναν κόσμο αναθεωρητικών δυνάμεων. Και ότι οι διεθνείς οργανισμοί, έρμαια των πολιτικών ισορροπιών και των ψηφαλακίων του Τρίτου Κόσμου, έχουν μετατραπεί σε διακοσμητικούς αλλά ακόρεστους γαργαντούες, συντηρώντας στρατιές υψηλόμισθων αργόμισθων, που υπονομεύουν αντί να περιφρουρούν την παγκόσμια ειρήνη:
"Αναθέσαμε ολοένα και περισσότερο την κυριαρχία μας σε διεθνείς θεσμούς, ενώ πολλά έθνη επένδυσαν σε τεράστια κράτη πρόνοιας χάνοντας την ικανότητα να υπερασπίσουν τον εαυτό τους. Και το έκαναν αυτό, ακόμη και όταν άλλες χώρες επένδυαν στην ταχύτερη στρατιωτική ανάπτυξη σε όλη την ανθρώπινη ιστορία και δεν δίσταζαν να χρησιμοποιούν την ισχύ της βίας για να επιβάλλουν τα δικά τους συμφέροντα."
"Δεν μπορούμε πλέον να θέτουμε την λεγόμενη παγκόσμια τάξη πάνω από τα ζωτικά συμφέροντα του λαού μας και των εθνών μας. Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε το σύστημα διεθνούς συνεργασίας που δημιουργήσαμε και δεν χρειάζεται να διαλύσουμε τους παγκόσμιους θεσμούς της παλιάς τάξης πραγμάτων που χτίσαμε μαζί. Αλλά αυτοί πρέπει να μεταρρυθμιστούν. Πρέπει να ξαναχτιστούν. Για παράδειγμα, τα Ηνωμένα Έθνη εξακολουθούν να έχουν τεράστιες δυνατότητες να αποτελέσουν ένα εργαλείο για το καλό στον κόσμο. Αλλά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι σήμερα, στα πιο πιεστικά ζητήματα που έχουμε ενώπιόν μας, δεν έχουν απαντήσεις και δεν έχουν παίξει ουσιαστικά κανένα ρόλο."
Μα δεν ανοίγει αυτός ο αναθεωρητισμός τον ασκό του Αιόλου, την όρεξη όσων εποφθαλμιούν την αυλή του γείτονά τους; Ο Ρούμπιο ψιθυρίζει με νόημα στο αυτί του Ευρωπαίου: Αυτός είναι ήδη ανοιχτός, φίλε. Θα συνεχίσεις να τον φαντασιώνεσαι κλειστό, κλαψουρίζοντας για τα ψηφίσματα του ΟΗΕ που δεν εφαρμόζονται (πώς; από ποιον;) ή θα ανασκουμπωθείς για να δαμάσεις τους αέρηδές του, πριν σε πάρουν και σε σηκώσουν; Το "τέλος της ιστορίας", είπε ο Ρούμπιο, όταν νομίσαμε ότι μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, "κάθε έθνος θα ήταν πλέον μια φιλελεύθερη δημοκρατία, (…) ότι η βασισμένη σε κανόνες παγκόσμια τάξη - ένας υπερβολικά χρησιμοποιούμενος όρος - θα αντικαθιστούσε πλέον το εθνικό συμφέρον και ότι τώρα θα ζούσαμε σε έναν κόσμο χωρίς σύνορα, όπου όλοι θα γίνονταν πολίτες του κόσμου, ήταν μια ανόητη ιδέα, που αγνοούσε τόσο την ανθρώπινη φύση όσο και τα μαθήματα 5.000 και πλέον ετών καταγεγραμμένης ανθρώπινης ιστορίας. Και μας έχει κοστίσει ακριβά."
Όντως. Η μονομερής εμμονή σε ένα status quo που χτίστηκε σε άλλες εποχές, με άλλες ανάγκες, άλλα προβλήματα, άλλες ισορροπίες και άλλον αριθμό κατοίκων στον πλανήτη, δεν εμποδίζει, αλλά επιταχύνει τη διάλυση της Δύσης. Για παράδειγμα η "Συνθήκη της Γενεύης" που είχε ως αντικείμενο τη διευθέτηση των ευρωπαϊκών προβλημάτων, από τις μετακινήσεις ευρωπαϊκών πληθυσμών λόγω του Β’ΠΠ και του Σιδηρού Παραπετάσματος, εφαρμοζόμενη σήμερα στο σύνολο του κόσμου, λειτουργεί ως το πιο αποτελεσματικό κομπρεσέρ κατεδάφισης της Ευρώπης. (Βλέπε σχετικό άρθρο μου.) Έπρεπε να είχε αναθεωρηθεί ήδη, μολονότι η κατάσταση σε Αγγλία, Γαλλία, Βέλγιο, Γερμανία και Σουηδία, τουλάχιστον, είναι πλέον μη αναστρέψιμη.
Μη αναστρέψιμη όμως φοβάμαι ότι είναι και η πορεία παρακμής της Ευρώπης. Οι ΗΠΑ κατάφεραν, παρά τη χαοτική εθνοτική τους ανομοιογένεια, να γίνουν κράτος εκ του μηδενός και να φτιάξουν θεσμούς που λειτουργούν. Η Ευρώπη τι ακριβώς είναι; Η Διάσκεψη αυτή ήταν του ΝΑΤΟ, όχι της ΕΕ. Και την παρακολούθησαν εκπρόσωποι 7 κρατών που ανήκουν στο ΝΑΤΟ, όχι όμως και στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Αλβανία, Σκόπια, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισλανδία, Μαυροβούνιο, Νορβηγία και Τουρκία. Ο ρόλος της τελευταίας ποιος μπορεί να είναι σε μια Ευρώπη που θα ασπασθεί την προτροπή του Ρούμπιο να λειτουργήσει ως, κοινός με τις ΗΠΑ, περήφανος κληρονόμος "του ίδιου μεγάλου και ευγενούς πολιτισμού"; Είναι ευρωπαϊκή η ταυτότητα της Τουρκίας; Είναι κι αυτή κληρονόμος του πολιτισμού που δημιούργησαν ο Μότσαρτ, ο Μπετόβεν, ο Δάντης, ο Σαίξπηρ, ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Ντα Βίντσι, οι Beatles και οι Rolling Stones, τα ονόματα που χαρακτηριστικά μνημόνευσε ο Ρούμπιο; Ανήκει ο Ερντογάν και το νεο-οθωμανικό ισλαμικό του όραμα στο "μέρος όπου οι θολωτές οροφές της Καπέλα Σιξτίνα και οι πανύψηλοι πυργίσκοι του μεγάλου καθεδρικού ναού στην Κολωνία μαρτυρούν το μεγαλείο του παρελθόντος μας και την πίστη στον Θεό που ενέπνευσε αυτά τα θαύματα."; Θα μπορούσε η στρατιωτική ενδυνάμωση Ελλάδας και Τουρκίας να συναθροίζεται στους "συμμάχους που μπορούν να αμυνθούν, ώστε κανένας αντίπαλος να μην μπει ποτέ στον πειρασμό να δοκιμάσει τη συλλογική μας δύναμη"; Όταν τα περισσότερα από τα 32 κράτη του ΝΑΤΟ εκπροσωπήθηκαν με προέδρους, πρωθυπουργούς και υπουργούς, η Τουρκία έστειλε στη Διάσκεψη μόνο τον Ιμπραήμ Καλίν, τον αρχηγό της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (MIT). Θα ήθελα να έβλεπα την έκφρασή του, ακούγοντας τον Ρούμπιο να λέει για τους "αιώνες κοινής ιστορίας και χριστιανικής πίστης" που συνδέουν τους συμμετέχοντες συμμάχους.
Ποιος λοιπόν θα είναι ο θεσμικός τρόπος έκφρασης της Ευρώπης ως ενιαίας οντότητας, αν μάλιστα συνυπολογίσουμε ότι υπάρχουν κράτη, μέλη της ΕΕ, που δεν ανήκουν στο ΝΑΤΟ (Αυστρία, Ιρλανδία, Κύπρος, Μάλτα), και άλλα που δεν ανήκουν πουθενά (Ελβετία, Σερβία, Βοσνία – Ερζεγοβίνη, τα κρατίδια Ανδόρρα, Μονακό, Σαν Μαρίνο, Βατικανό, Λιχτενστάιν, οι πρώην σοβιετικές "Δημοκρατίες" που βρίσκονται στα γεωφυσικά όρια της Ευρώπης Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Ουκρανία, Γεωργία, Μολδαβία και το ευρωπαϊκό τμήμα της Ρωσίας); Πώς θα δημιουργηθεί ένας συμπαγής ευρωπαϊκός αμυντικός χώρος με τόσες "τρύπες";
Με τη σταδιακή μετατροπή της ΕΕ σε ενιαίο αμυντικό πυλώνα εντός του ΝΑΤΟ λένε οι "ειδικοί". Εύκολο τόχεις; Η ΕΕ διαθέτει ήδη Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (CSDP), αλλά δεν έχει κοινό θεσμικό φορέα που να συντονίζει τις αμυντικές δαπάνες και να αναπτύσσει κοινά εξοπλιστικά προγράμματα, ούτε διαθέτει κοινές δομές διοίκησης. Ανώτατος στρατιωτικός διοικητής του ΝΑΤΟ υπάρχει, είναι ο Supreme Allied Commander Europe (SACEUR) και είναι πάντα Αμερικανός. (Σήμερα τη θέση του SACEUR κατέχει ο στρατηγός 4 αστέρων, Alexus G. Grynkewich.) Ανώτατος στρατιωτικός διοικητής της ΕΕ ποιος είναι; Όχι μόνο δεν υπάρχει τέτοιος θεσμός, αλλά τα κράτη της ΕΕ δεν έχουν συμφωνήσει ούτε σε κάποιο ενιαίο αμυντικό δόγμα.
Μάλιστα, τα θέματα άμυνας είναι ένας από τους λίγους τομείς της λειτουργίας της ΕΕ, στους οποίους εξακολουθεί να ισχύει η αρχή της ομοφωνίας και όχι της πλειοψηφίας. Και είναι λογικό: δεν μπορείς να υποχρεώσεις ένα κράτος να πολεμήσει, αν δεν θέλει, επειδή το αποφάσισαν οι… υπόλοιποι. Όμως, με την αρχή της ομοφωνίας, η ΕΕ έχει τραβήξει χειρόφρενο, μπλοκάροντας τη λεγόμενη "θεσμική εμβάθυνσή της" πριν καν ξεκινήσει. Ακόμα και στο θέμα του κοινού αμυντικού προϋπολογισμού, υπάρχουν αγεφύρωτες διαφορές σε πολλά επίπεδα. Οι χώρες που είναι γεωπολιτικά πιο κοντά στη ρωσική απειλή (Πολωνία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία) ζητούν υψηλές δαπάνες, πάνω από το 4% του ΑΕΠ. Γιατί να ξοδέψουν όμως τόσα λεφτά η Πορτογαλία και η Ισπανία; Έτσι, άλλα κράτη διαθέτουν κάτω από 2% του ΑΕΠ τους για αμυντικές δαπάνες, άλλα το έχουν φτάσει (ακόμα και "βαφτίζοντας" ως αμυντικές άσχετες δαπάνες), και κάποια διαθέτουν τα διπλά. Είναι προφανές πως χωρίς κεντρικό συντονισμό αυτών των δαπανών δεν μπορεί να μεγιστοποιηθεί η απόδοσή τους σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Πώς, όμως, θα γίνεται η διαχείριση αυτών των (τεράστιων) ποσών; Από την κάθε χώρα ξεχωριστά ή από έναν κοινό φορέα που θα αποφασίζει τις εξοπλιστικές δαπάνες για όλες τις χώρες της Ε.Ε.; Ποιοι θα τον αποτελούν και πόσο ανεξάρτητοι τεχνοκράτες θα είναι, όταν κάθε κράτος με στρατιωτική βιομηχανία προσπαθεί να πουλήσει τη δική του "πραμάτεια"; Θέλουμε τελικά ενίσχυση των κεντρικών ευρωπαϊκών θεσμών ή όχι; Διότι όσο ενδυναμώνεται η κεντρική ευρωπαϊκή διοίκηση (σε κάθε τομέα) τόσο αποδυναμώνεται ο εθνικός έλεγχος. Αν, ας πούμε, η Ελλάδα χρειάζεται φρεγάτες για να αντιμετωπίσει την απειλή της Τουρκίας, αλλά αυτός ο ευρωπονατοϊκός φορέας αποφασίσει κάτι άλλο, διότι η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ, θεωρητικώς δεν συνιστά απειλή, τι θα γίνει στο τέλος; Ποιος θα κρατάει το βαλιτσάκι με τους κωδικούς του πυρηνικού οπλοστασίου της Γαλλίας; Μπορεί να είναι Γερμανός; Όμως αν ο Ανώτατος Στρατιωτικός Διοικητής της Ε.Ε. είναι πάντα Γάλλος, αυτό δεν θα σημαίνει de facto στρατιωτική επικυριαρχία της Γαλλίας άρα και των γαλλικών συμφερόντων στην ΕΕ; Γι’ αυτό οι μεγάλες δυνάμεις της ΕΕ διαφωνούν για το βάθος αυτής της ενοποίησης. Υπάρχουν και κράτη που ταμπουρώνονται πίσω από το ιδεολόγημα της ουδετερότητας (π.χ. Αυστρία, Ιρλανδία, Μάλτα) και δεν θέλουν ούτε κοινό προϋπολογισμό ούτε συμμετοχή σε κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Έχουν κι αυτά δικαίωμα βέτο.
Και ποιο θα είναι το Ευρωπαϊκό Αμυντικό Δόγμα; Θα είναι η Ευρώπη επικουρική δύναμη, έστω και αναβαθμισμένη, των ΗΠΑ, όπως θέλει η Πολωνία; Ή θα επιδιώξει στρατηγική αυτονομία, τόσο που σε βάθος χρόνου να μπορεί να πει και "Υankees, go home" όπως θέλει η Γαλλία; Κοντολογίς: μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Με την αρχή της ομοφωνίας, η Ε.Ε. θα συνεχίσει το βήμα σημειωτόν στο οποίο ειδικεύεται, αλλά αν την καταργήσουμε, θα αρχίσουν οι μαζικές αποχωρήσεις και θα διαλυθεί. Οπότε, το ερώτημα που έθεσε ο Κίσινγκερ τον καιρό του ψυχρού πολέμου εξακολουθεί να παραμένει αναπάντητο. (Αν θέλω να μιλήσω με την Ευρώπη, ποιον πρέπει να πάρω τηλέφωνο;) Αν ζούσε και του απαντούσαν "την κυρία Ούρσουλα" θα ξεκαρδιζόταν απ’ τα γέλια.
Μιλώντας για την Ευρώπη, ο Ρούμπιο δεν μάσησε τα λόγια του. Τα μάσησε όμως αναφερόμενος στην Αμερική, και ιδιαίτερα στο νεότευκτο δόγμα προστατευτισμού με τον μπαμπούλα των δασμών με τον οποίο απειλεί το αφεντικό του εχθρούς και φίλους. Στο αδιέξοδο αυτής της αντίληψης έχουν αναφερθεί πολλοί – και ο γράφων, εδώ. Ουσιαστικά δεν υπάρχει σοβαρός οικονομολόγος σήμερα που να είναι υπέρ ενός πολέμου δασμών. Όμως, η αποβιομηχάνιση στην οποία αναφέρθηκε ο Ρούμπιο δεν προέκυψε βάσει κάποιου καταχθόνιου σχεδίου. Όταν στις ΗΠΑ το μεροκάματο είναι 100 δολάρια και στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας 1-2 δολάρια, ποια δυτική επιχείρηση εντάσεως εργασίας θα μείνει στην έδρα της;
Ήταν λάθος, μας λέει ο Ρούμπιο, η αποβιομηχάνιση. "Ήταν μια συνειδητή πολιτική επιλογή, μια οικονομική επιχείρηση δεκαετιών που αποστέρησε τα έθνη μας από τον πλούτο τους, την παραγωγική τους ικανότητα και την ανεξαρτησία τους. Και η απώλεια της κυριαρχίας της εφοδιαστικής μας αλυσίδας δεν ήταν συνάρτηση ενός ευημερούντος και υγιούς συστήματος παγκόσμιου εμπορίου. Ήταν ανόητη. Ήταν ένας ανόητος αλλά εθελοντικός μετασχηματισμός της οικονομίας μας που μας άφησε εξαρτημένους από άλλους για τις ανάγκες μας και επικίνδυνα ευάλωτους στην κρίση."
Εθελοντικός ναι, ανόητος όχι. Ήταν αναπόφευκτος. Και είχε και πολλά οφέλη. Η φτηνή παραγωγή κατέστησε προσιτά στον καθένα, τεχνολογικά αγαθά που κάποτε χρειαζόσουν μια περιουσία για να αποκτήσεις. Πόσο θα κόστιζε ένας υπολογιστής, μια τηλεόραση, μια ηλεκτρική συσκευή, αν όλα τα εξαρτήματά τους παραγόντουσαν με μεροκάματα ΗΠΑ ή Γερμανίας; Αν όλες οι εταιρείες παραγωγής στην Κίνα έπρεπε, σαν τις δυτικές ομόλογές τους, να είναι μόνιμα συνδεδεμένες σε κρατικές διαδικτυακές πλατφόρμες και να συμπληρώνουν ολημερίς στοιχεία και ηλεκτρονικά πρωτόκολλα και αναφορές στην Επιθεώρηση Εργασίας και αποτυπώματα άνθρακα και συμμόρφωση με 800 ρυθμιστικούς κανόνες, και εκπροσώπηση των φύλων στο ΔΣ και όλη αυτή την παράνοια που σοφίστηκαν οι χαρτογιακάδες της ΕΕ εκτινάσσοντας το κόστος παραγωγής και βάζοντας ουσιαστικά λουκέτο στην βιομηχανία της Δύσης; Θα μπορούσε κάποιος πολιτικός του 1990 να πει στο κοινό της Δύσης τα παρακάτω λόγια;
"Ακούστε, σύντροφοι! Η πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού απελευθέρωσε παραγωγικές δυνάμεις, δισεκατομμύρια ανθρώπους, που δεν έχουν ούτε ένα πιάτο φαΐ και είναι πρόθυμοι να δουλέψουν για πενταροδεκάρες. Για να μην μετακομίσει όλη η βιομηχανία μας εκεί και χάσουμε και κεφάλαια και μεροκάματα και τεχνογνωσία, θα πρέπει να κάνουμε επειγόντως εσωτερική υποτίμηση." Και να εξηγούσε τι είναι αυτό και ποιες παρενέργειες θα είχε την πρώτη περίοδο (ανεργία, μετανάστευση, ύφεση, περιορισμό του κράτους πρόνοιας). Δεν θα έβρισκε ούτε την ψήφο του! Εδώ, κάποιες απολύσεις, ενός μικρού ποσοστού των εργαζομένων, πήγαν να κάνουν κάποια εργοστάσια και οι "συνδικαλιστικοί αγώνες" τα ανάγκασαν να κλείσουν μια ώρα αρχύτερα, απολύοντας τελικά όλο το προσωπικό τους. Ήταν αδύνατον να αποφασίσουν εσωτερική υποτίμηση οι κυβερνήσεις της Ευρώπης και των ΗΠΑ και μάλιστα τη στιγμή του θριάμβου, που ο μεγάλος τους αντίπαλος, ο κομμουνισμός, είχε γκρεμιστεί. Ήταν και δυστυχώς συνεχίζει να είναι αδύνατον, να αλλάξουν αντίληψη οι κρατιστές της ΕΕ και να πάψουν να ρυθμίζουν τα πάντα, στρεβλώνοντας την αγορά και καθιστώντας το επιχειρείν ένα βαρύ και ανθυγιεινό επάγγελμα.
Άρα τι κάνουμε; Η λύση είναι ακριβώς το αντίθετο και από αυτό που εφαρμόζει η ΕΕ και από αυτό που προτείνει ο Τραμπ και διακονεί η παρέα του: απόλυτο άνοιγμα των αγορών και κατάργηση κάθε προστατευτισμού, ώστε τα έθνη να αναγκαστούν να παράγουν αυτά στα οποία έχουν ή μπορούν να αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Όμως κι αυτό είναι ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα, με επώδυνη περίοδο προσαρμογής και η απόδοσή του δεν θα είναι άμεση. Είναι όμως το μόνο που θα βελτιώσει την κατάσταση, μειώνοντας τη διαφορά δυναμικού ανάμεσα στις παραγωγικές και τις καταναλωτικές χώρες του πλανήτη. Δεν υπάρχει κανείς άλλος τρόπος.
Αυτά δεν μπορούσε να τα πει ο Ρούμπιο. Ίσως και να μην τα ξέρει. Μπορούν όμως να τα πουν οι άνθρωποι που διαμορφώνουν πολιτικές ή έστω τον δημόσιο λόγο στη Δύση. Για να αρχίσουμε να λύνουμε προβλήματα πρέπει προηγουμένως να τα αναγνωρίσουμε, να τα κατανοήσουμε και να μπορούμε να τα συζητάμε. Υπό αυτή την οπτική γωνία, η ομιλία του Ρούμπιο στο Μόναχο υπήρξε ιδιαίτερα χρήσιμη. Έβαλε δύσκολα, που ίσως ξυπνήσουν μια αποχαυνωμένη, αυτοευνουχισμένη και σε αναζήτηση ταυτότητας Ευρώπη.
Ίσως, οι δύσκολοι καιροί που έρχονται διαμορφώσουν μια άλλη στόφα ηγετών, και, γιατί όχι, μια άλλη στόφα πολιτών.
* Ο Θάνος Τζήμερος είναι επιχειρηματίας, πρώην πρόεδρος της "Δημιουργίας Ξανά"
Σχόλια