Titos Christodoulou
Aπό την Ουσία του Είναι στο Είναι της Ουσίας
Μια θεμελιώδης αμφισημία κρύβεται στο ερώτημα ‘τι το ον’, κι είναι αυτή άλλωστε, γύρω από την οποία περιπλέκεται η μεγάλη περιπέτεια της μεταφυσικής ζήτησης.
Zήτησης που επικεντρώνεται, αρχήθεν της φιλοσοφίας, στο ερώτημα που, για τον Φιλόσοφο, εισάγοντας την καίρια προβληματική της ουσίας στο Ζ των Μετά τα Φυσικά, 1028b2-4, είναι το πιο καίριο, το παλαιότερον και αιώνιο και παντοτινό ζητούμενο της φιλοσοφίας, τι το ον: καὶ δὴ καὶ τὸ πάλαι τε καὶ νῦν καὶ ἀεὶ ζητούμενον καὶ ἀεὶ ἀπορούμενον, τί τὸ ὄν, τοῦτό ἐστι τίς ἡ οὐσία （τοῦτο γὰρ οἱ μὲν ἓν εἶναί [5] φασιν οἱ δὲ πλείω ἢ ἕν, καὶ οἱ μὲν πεπερασμένα οἱ δὲ ἄπειρα）, διὸ καὶ ἡμῖν καὶ μάλιστα καὶ πρῶτον καὶ μόνον ὡς εἰπεῖν περὶ τοῦ οὕτως ὄντος θεωρητέον τί ἐστιν..
Η ερώτηση ‘τι’ ζητεί, πρώτον, τον προσδιορισμό του ζητουμένου, τα χαρακτηριστικά που το ορίζουν, και διαφορίζουν, ως αυτό που είναι, τοῦ οὕτως ὄντος, ως μια συγκεκριμένη έννοια. Ζητεί αυτό που χαρακτηρίζεται ως το ‘βάθος’, ή ‘intension’ της έννοιας. Toν πλήρη ορισμό, ή την ‘ουσία’ του όντος.
Ζητεί, όμως, και τα αναφερόμενα του όρου, το ‘πλάτος’ ή ‘extension’ της αναφοράς του όρου ‘ον’, ποία αναφερόμενα, ή ‘όντα’ καθιστούν τον όρο αληθή, ως υπαρκτά αναφερόμενά του. Aυτό που, ερμηνεύοντας τις Kατηγορίες και την έννοια της Αριστοτελικής ουσίας, ο φιλόσοφος Montgomery Furth χαρακτήρισε ως ‘το πρόβλημα του πληθυσμού’ της έννοιας, the population problem.
Ήδη ανακύπτει ότι το ερώτημα ‘τι το ον’ διατρέχει και τις δύο πλευρές της διάκρισης ανάμεσα σε βάθος και πλάτος της εννοίας. Διότι ζητεί τον χαρακτηρισμό του ιδίου του όντος, του είναι του, ζητεί το βάθος του πλάτους, τον ορισμό του είναι του όντος. Η σύζευξη, έτσι, των δύο πλευρών του ‘τι’ καθιστά το ερώτημα μοναδικό όσο και περίπλοκο.
Mοναδικό, γιατί ζητώντας το πλάτος του όντος καλεί για το βάθος του είναι του και περίπλοκο γιατί, αρχή των παραδόξων της αυτό-αναφορικότητας, το είναι αυτό, κι όλα τα ορίζοντα στοιχεία του, πρέπει να ‘είναι’.
Η υπαρκτική και η ορίζουσα σημασία του όντος, το ‘τι είναι το όν;’ και το ΄είναι το ον;’, συμφύρονται σε ένα παράδοξα αυτοαναφορικό ερώτημα, παράδοξα που ώρισαν την αρχή του ερωτήματος του ‘τι το ον’, στην αυγή της φιλοσοφίας του όντος κι οδηγώντας, σαν απότοκο του παραδόξου αυτού, στον μονισμό του Παρμενίδη, η αναμέτρηση με τον οποίο, μέσα από την προβληματική και του πλατωνικού Σοφιστή, έδωσε την αριστοτελική μεταφυσική των Κατηγοριών μέσα και μόνο από την λογικο-οντολογική δομή των οποίων, την θεωρία του κατηγοριακού ‘είναι’, είναι απαντητό το ερώτημα ‘τι το ον’.
Το ερώτημα, λοιπόν, ‘τι το ον’ είναι αναπόφευκτο γιατί προϋποτίθεται όποτε ερωτούμε ‘είναι το ον;’ Πρίν δώσουμε μια καταφατική ή αρνητική απάντηση στο ‘τί είναι το ‘Α’, πρέπει να εκπληρούνται δύο συνθήκες. Πρώτον, πρέπει να μπορούμε να χαρακτηρίσουμε το ‘Α’. Ακόμη, όμως, πρέπει να μπορούμε να χαρακτηρίσουμε το ‘είναι’.
Καμμία από τις δυο αυτές συνθήκες, δεν είναι αναγώγιμη η μια στην άλλη. Το ερώτημα ‘αν είναι’ ένα εντελώς αχαρακτήριστο, ενώ το αδιευκρίνιστο Α δεν μπορεί να απαντηθεί, όσο και να έχει προσδιοριστεί το βάθος του ‘είναι’.
Ταυτόχρονα, το ερώτημα ‘αν είναι το Α’ δεν μπορεί να απαντηθεί με ένα εντελώς απροσδιόριστο στην έννοιά του ‘είναι’, όσο κι έχει προσδιορισθεί η έννοια, το βάθος του ‘Α’. Διότι, το πλάτος του Α δεν συνάγεται από το βάθος του, ή, όπως το έθεσε ο Καντ, η ύπαρξη δεν είναι ένα κατηγόρημα, χαρακτηριστικό, δηλαδή, των όντων
Σχόλια