Πολυβία Παραρά
Ο «Καποδίστριας» ως υψίπολις του Ελληνισμού» στην νέα ταινία του Ιωάννη Σμαραγδή.
« Δεν ζει ο άνθρωπος, ζει το έργο του», θα πει ο Καποδίστριας στους κατηγόρους του που τον συκοφαντούσαν και σχεδίαζαν την εξόντωσή του. Και αυτήν την αλήθεια έρχεται να αναδείξει ο ακαδημαϊκός και σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής με την συγκλονιστική και αποκαλυπτική ταινία του «Καποδίστριας» καταβάλλοντας εκ μέρους του Ελληνισμού ένα οφειλόμενο εθνικό χρέος προς τον Ιωάννη Καποδίστρια, αναδεικνύοντας το διανοητικό και το ηθικό μέγεθος και μεγαλείο του πρώτου Έλληνα Κυβερνήτη. Όταν το ελληνικό έθνος πολεμάει για την ανεξαρτησία του το 1821, έχει συνάμα γεννήσει και τον ηγέτη του που θα πρωτοστατήσει στην υπεράσπιση και θεμελίωση του νεοελληνικού κράτους, έναν Κυβερνήτη υψίπολη κατά την σοφόκλεια διάνοια, δηλαδή έναν πολιτικό άνδρα που θα αφιερωθεί να κάνει την πατρίδα του μεγάλη, σηκώνοντάς την ψηλά.
Αυτός είναι ο Ιωάννης Καποδίστριας, ένας υψίπολις του Ελληνισμού που διανύει μία πορεία αδιάκοπης εθνικής προσφοράς, με απόλυτη ανιδιοτέλεια, ένας υπερασπιστής της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ισοπολιτείας, της ισονομίας μεταξύ των ανθρώπων όλων των κοινωνικών τάξεων. Έξοχος πολιτικός με ευρύ πνεύμα και αμερόληπτες γνώμες.΄Ανθρωπος σεμνός και μετριόφρων, αγνός ιδεολόγος και φλογερός αγωνιστής για κάθε δίκαιο και πνευματικό αγώνα.
Από το 1797, σε ηλικία 21 ετών αποφοιτά από σπουδές ιατρικής , νομικής και φιλοσοφίας και αρχίζει να ασκεί το λειτούργημα του ιατρού, για να ανακουφίσει την ανθρώπινη δυστυχία. Όταν επισκέπτεται τους φτωχούς ασθενείς όχι μόνο τους θεραπεύει δωρεάν αλλά και τους αφήνει και τα χρήματα για την κατάλληλη τροφή και τα απαραίτητα φάρμακα. Το 1803 από τον ιατρικό στίβο περνάει στον πολιτικό στίβο, όταν η Γερουσία τον διορίζει Γραμματέα της νεοσύστατης αυτόνομης Ιονίου Πολιτείας, ύστερα από τις επιτυχείς του διαπραγματεύσεις με τον Ρώσο απεσταλμένο Γεώργιο Μοτσενίγο. Ο Καποδίστριας από λαοφίλητος γιατρός καθίσταται στα Επτάνησα κυβερνήτης σοφός, δίκαιος, ικανός διοικητικά και ηθικά άμεμπτος.
Επιδεικνύοντας πολιτικές και διπλωματικές αρετές και υψηλή ευφυΐα, στις 20 Απριλίου του 1809 ο Καποδίστριας διορίζεται Σύμβουλος Επικρατείας της Ρωσικής αυτοκρατορίας. Ασχολούμενος πάντα και με τα θέματα της Ιονίου Πολιτείας, στο υπόμνημα του περί εκπαιδεύσεως των νεοσυσταθεισών «Ηνωμένων Πολιτείων των Ιονίων Νήσων» το 1815 , προτείνει και πετυχαίνει την ελληνική ως επίσημη γλώσσα και προτείνει Ανώτατη Σχολή Δημόσιας και Εθνικής Εκπαίδευσης με έδρα την Ιθάκη, ώστε να μην ταξιδεύουν οι ελληνόπαιδες στο εξωτερικό για σπουδές και να αποκτούν εκπαίδευση ελληνική. Ο Καποδίστριας έβλεπε τις Ηνωμένες Πολιτείες Ιονίων Νήσων ως απαρχή για το μεγάλο στόχο και όνειρό του: την δημιουργία μεγάλου ελεύθερου ελληνικού κράτους.
Ο επιτυχής του πολιτικός βίος τον βρίσκει στην θέση του Υπουργού εξωτερικών της ρωσικής αυτοκρατορίας το 1816, κατέχοντας τον βαθμό του μυστικού συμβούλου του τσάρου που τον καθιστούσε τρίτο στην ρωσική ιεραρχία. Όταν ξεσπάει η Επανάσταση του 1821, ο Καποδίστριας δίνει διπλωματικές μάχες στα ανακτοβούλια της Ευρώπης για την υπεράσπισή της και στην συνέχεια παραιτείται από το υψηλότατο αξίωμά του, για να αφιερωθεί στην ενίσχυση του Αγώνα της Ανεξαρτησίας των Ελλήνων.
Ο Καποδίστριας αποτελεί ακάματο αγωνιστή δημοκρατικών ιδεών για αυτό και τα ξένα ανακτοβούλια ήθελαν να σταματήσουν πάση θυσία το πολιτικό του πρόταγμα να κάνει την Ελλάδα μήτρα δημοκρατικότητας και ανθρωπισμού. Η μορφωτική, ηθική και πολιτιστική άνοδος των ανθρώπων αποτελούσε βασική προϋπόθεση κοινωνικής αλλαγής για τον Καποδίστρια. Έγραφε ότι οι «λαοί πολεμούν για ανεξαρτησία θεμελιωμένη σε νόμους και θεσμούς και όχι σε παθητική υποταγή» . Ο Καποδίστριας ήθελε να αντιπροσωπεύονται οι πολίτες με ενεργή συμμετοχή στην πολιτική, προκειμένου να επιλύονται οι ανάγκες του λαού προς όφελος των ανθρώπων και της γενικής ευημερίας. Αυτό βέβαια ήταν ένα πρόταγμα αντίθετο προς τις επιδιώξεις και την ιδεολογία της μοναρχευομένης Ευρώπης.
Μία άγνωστη σελίδα της δράσης του Καποδίστρια είναι και οι πολύχρονες προσπάθειές του για την βελτίωση της ζωής των Μαύρων και την κατάργηση του δουλεμπορίου στις ακτές της Αφρικής. Τα σκλαβοπάζαρα των «πολιτισμένων» εξόργιζαν τον ανθρωπιστή Καποδίστρια, ο οποίος πετυχαίνει διακήρυξη για την αποκήρυξη του εμπορίου των Νέγρων στο Συνέδριο της Βιέννης, « ως αντίθετου στους νόμους της ανθρωποσύνης και της δημόσιας ηθικής». Ο Καποδίστριας είχε συντάξει και συγκεκριμένο υπόμνημα με προτάσεις για την επίλυση του θέματος αυτού, το οποίο υιοθετήθηκε πολύ αργότερα το 1884-1885 , θριαμβεύοντας και σε αυτό το πεδίο ο Καποδίστριας, 54 χρόνια μετά τον θάνατό του.
Η δημιουργία του ακαδημαϊκού σκηνοθέτη, που αποτελεί εθνική παρακαταθήκη του Ελληνισμού με διεθνή ακτινοβολία, είναι εικαστικά και μουσικά μία ταινία υψηλής αισθητικής. Οι ηθοποιοί πραγματοποιούν κορυφαίες ερμηνείες. Ο Αντώνης Μυριαγκός που υποδύεται τον Καποδίστρια αποδίδει απόλυτα αυτό που διαβάζουμε στις πηγές: «Η γλυκιά και τίμια φυσιογνωμία του, τα μεγάλα καστανά ήρεμα μάτια του, όπου αντιφέγγιζαν καθαρά η ευφυΐα, η καλοσύνη, η ταπεινοσύνη, το πλατύ, και ελαφρά ρυτιδωμένο μέτωπό του, που φανέρωνε το ύψος και το βάθος της σκέψεως, το χλωμό χρώμα του προσώπου του , δείγμα μιας ευαίσθητης και μελαγχολικής ψυχής, το κανονικό του στόμα, όπου άνθιζε συχνά ένα υπεργήινο χαμόγελο, όλος αυτός ο σπάνιος συνδυασμός φυσικών προτερημάτων , ενωμένος με όλες τις ηθικές και ψυχικές αρετές, τον έκαναν άξιο της τιμής , του σεβασμού και της αγάπης όλων». Ο Καποδίστριας παρουσιάζεται ως « παρήγορος άγγελος» και «πατέρας» των Ελλήνων. Η ζωή του γεμάτη αυταπάρνηση και προσήλωση στο χρέος είναι μία πορεία θυσίας για το υπέρτατο αγαθό, την πατρίδα. Το κλείσιμο της ταινίας με την παρουσία του αρχαίου τραγικού χορού στην σκηνή της δολοφονίας του είναι σκηνοθετικά συγκλονιστικό, καθώς συνέχει τις ουσίες του Ελληνισμού στην διαχρονία του με την τραγική μοίρα της θυσίας.
Αυτή η ταινία δεν είναι μία ταινία που αναφέρεται στο παρελθόν: συμβάλλει στην ιστορική μας αυτογνωσία και μας οδηγεί στην συνειδητοποίηση του παρόντος και στον σχεδιασμό της μελλοντικής μας πορείας. Είναι μία ταινία αφοπλιστικά επίκαιρη που καλεί τον Ελληνισμό να αναταχθεί, να ενωθεί, να συνειδητοποιήσει το πολιτιστικό του βάθος, τις δημοκρατικές και ανθρωπιστικές του ποιότητες, το μεγαλείο των ανθρώπων που πάντα γεννά, και με αυτά τα εφόδια να προχωρήσει στο μέλλον.
*Η Δρ. Πολυβία Παραρά διδάσκει Κλασσικές και Νεοελληνικές Σπουδές στο Τμήμα Κλασσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μαίρυλαντ στις ΗΠΑ.
“Kapodistrias” as a Hypsipolis of Hellenism in the new film by Ioannis Smaragdis
“Man does not live on; his work lives,” Kapodistrias says to his accusers, who slandered him and plotted his destruction. This truth is precisely what the academic and filmmaker Yiannis Smaragdis seeks to bring to light with his gripping and revelatory film Kapodistrias, thereby paying—on behalf of Hellenism—a long-owed national debt to Ioannis Kapodistrias, highlighting the intellectual and moral stature and greatness of the first Greek Governor. When the Greek nation was fighting for its independence in 1821, it had at the same time given birth to the leader who would take the lead in defending and founding the modern Greek state: a Governor who was a hypsipolis in the Sophoclean sense—that is, a statesman devoted to making his homeland great by lifting it high.
This is Ioannis Kapodistrias: a hypsipolis of Hellenism who follows a path of uninterrupted national service with absolute selflessness; a defender of social justice, equal citizenship, and equality before the law among people of all social classes. An outstanding statesman of broad spirit and impartial judgment; a modest and temperate man, a pure idealist and a fervent fighter for every just and spiritual cause.
In 1797, at the age of twenty-one, he graduated with degrees in medicine, law, and philosophy and began practicing medicine to alleviate human suffering. When he visited poor patients, he not only treated them free of charge but also left them money for proper nourishment and necessary medicines. In 1803, he moved from the medical to the political arena when the Senate appointed him Secretary of the newly established autonomous Ionian State, following his successful negotiations with the Russian envoy Georgios Mocenigo. From a beloved physician, Kapodistrias became in the Ionian Islands a wise and just governor, administratively capable and morally impeccable.
Displaying political and diplomatic virtues and high intelligence, Kapodistrias was appointed Counselor of the Tsar in the Russian Empire on April 20, 1809. Always engaged with the affairs of the Ionian State, in his 1815 memorandum on the education of the newly formed “United States of the Ionian Islands” he proposed—and achieved—the recognition of Greek as the official language, and proposed the establishment of a Supreme School of Public and National Education with its seat in Ithaca, so that Greek youths would not have to travel abroad for their studies but could receive a Greek education. Kapodistrias viewed the United States of the Ionian Islands as the beginning of his great goal and dream: the creation of a large, free Greek state.
His successful political career culminated in 1816 with his appointment as Foreign Minister of the Russian Empire, holding the rank of confidential advisor to the Tsar, which placed him third in the Russian hierarchy. When the Revolution of 1821 broke out, Kapodistrias fought diplomatic battles in the courts of Europe in its defense and subsequently resigned from his highest office to devote himself to strengthening the Greek War of Independence.
Kapodistrias was an indefatigable champion of democratic ideas; for this reason, the foreign courts sought at all costs to halt his political vision of making Greece a matrix of democracy and humanism. For Kapodistrias, the educational, moral, and cultural advancement of people constituted a fundamental precondition for social change. He wrote that “people fight for independence founded on laws and institutions, not on passive submission.” Kapodistrias wanted citizens to be represented through active participation in politics, so that the needs of the people might be addressed for the benefit of the citizenry and the general welfare. This vision, of course, ran counter to the aims and ideology of monarchical Europe.
A lesser-known page of Kapodistrias’s activity concerns his many years of efforts to improve the lives of people of Color and to abolish the slave trade along the coasts of Africa. The slave markets of the “civilized” world outraged the humanist Kapodistrias, who succeeded in securing a declaration at the Congress of Vienna condemning the trade of Black people “as contrary to the laws of humanity and public morality.” Kapodistrias also drafted a specific memorandum with proposals to resolve this issue, which was adopted much later, in 1884–1885—thus marking another triumph for Kapodistrias, fifty-four years after his death.
The creation of the academic filmmaker—an enduring national legacy of Hellenism with international awareness—is a film of high aesthetic quality. The actors deliver outstanding performances. Antonis Myriagos, who portrays Kapodistrias, perfectly conveys what we read in the sources: “His sweet and honest countenance; his large, chestnut, calm eyes, in which intelligence, kindness, and humility were clearly reflected; his broad, slightly furrowed forehead, revealing the height and depth of his thought; the pale complexion of his face, a sign of a sensitive and melancholic soul; his well-shaped mouth, where a transcendent smile often blossomed—all this rare combination of natural gifts, united with every moral and spiritual virtue, made him worthy of the honor, respect, and love of all.” Kapodistrias is presented as a “consoling angel” and “father” of the Greeks. His life, full of self-sacrifice and devotion to duty, is a path of sacrifice for the supreme good—the homeland. The film’s closing, with the ancient tragic chorus present at the Governor’s assassination, is directionally stunning, as it binds together the historical becoming and essence of Hellenism across time with the tragic destiny of sacrifice.
This film is not merely about the past: it contributes to our historical self-knowledge, leading us to an awareness of the present and to the planning of our future course. It is a disarmingly timely film that calls upon Hellenism to regroup, to unite, to recognize its cultural depth, its democratic and humanistic qualities, and the greatness of the gifted leadership it has produced—and, with these endowments, to move forward.
*Dr. Polyvia Parara teaches Classical and Modern Greek Studies in the Department of Classics at the University of Maryland, USA.
via Γεώργιος Κοντογιώργης
=========================
Σχόλια