Στον διάλογο του Φαίδρου του Πλάτωνα ασκείται κριτική στη γραφή, με το επιχείρημα ότι, ως εξωτερική μνήμη, βλάπτει την ικανότητα των ανθρώπων να θυμούνται. Σε άρθρο του 1893 η "μόδα των ποδηλάτων" καταγγέλλεται ως επικίνδυνη για την ανθρώπινη ανατομία, ενώ το 1921 οι ιδιοκτήτες αλόγων πολεμούν την άνοδο των τρακτέρ. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα, διάφορες ηλεκτρονικές συσκευές προκαλούν αντίστοιχες αντιδράσεις. "Η έντονη καχυποψία απέναντι στα νέα τεχνικά και τεχνολογικά μέσα, ο τεχνοηθικός πανικός με άλλα λόγια, που στις ημέρες μας εκδηλώνεται γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, εμφανίζεται σε πολλά ιστορικά παραδείγματα", όπως επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο προεδρεύων της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, Χαράλαμπος Τσέκερης, κύριος ερευνητής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών.ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ
"Ο σπουδαίος και πάντα επίκαιρος συγγραφέας Ισαάκ Ασίμοφ συνήθιζε να λέει ότι οι άνθρωποι, κατά παράλογο τρόπο, τείνουν είτε να φοβούνται είτε να αντιστέκονται στην τεχνολογία. Για να παραφράσω τον Εθνοπατέρα των ΗΠΑ Βενιαμίν Φραγκλίνο, τα μόνα σίγουρα πράγματα στη ζωή είναι ο θάνατος, οι φόροι και...οι τεχνολογικοί ηθικοί πανικοί. Από τη θεωρητική σκοπιά της ιστορίας της τεχνολογίας, θα μπορούσε κάποιος να παρατηρήσει την επίμονη ύπαρξη ενός Σισύφειου κύκλου τεχνοηθικού πανικού. Αυτός ο πεσιμιστικός και "προοδοφοβικός" κύκλος επαναλαμβάνεται αδιάλειπτα, από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας", λέει, αναφέροντας ενδεικτικά ότι το 1846, ο Πάπας Γρηγόριος XVI υποστήριζε ότι η έλευση των σιδηροδρόμων στην Ευρώπη θα επιφέρει αύξηση της φτώχειας του πληθυσμού, θα υπονομεύσει την ασφάλεια των κρατών, θα διευκολύνει το λαθρεμπόριο και θα καταστρέψει τις επιχειρήσεις.
"Εντούτοις, η 1η βιομηχανική επανάσταση αποτέλεσε το πιο επιδραστικό γεγονός στη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας,με αναρίθμητα πλεονεκτήματα -στην ποιότητα ζωής και τη δημοκρατία, στην εκπαίδευση, στην οικονομική άνθιση, στην καταπολέμηση των ασθενειών και πολλά άλλα, που εμφανώς υπερτερούν των όποιων μειονεκτημάτων και συστημικών παθογενειών. Στο πρώτο μισό του αιώνα μας, οι πανικοί αυτοί εστίασαν στο διαδίκτυο και τη διαδικτυακή αναζήτηση πληροφοριών, στα κινητά τηλέφωνα και, πρόσφατα, στον εμβολιασμό κατά του κορoνοϊού και στην παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη. Είναι ενδεικτικό ότι στην πιο πρόσφατη εμπειρική έρευνα του πέμπτου κύματος του "World Internet Project Greece" (WIP-GR) για την αναδυόμενη ελληνική κοινωνία της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), μόνον οι τέσσερις στους 10 συμμετέχοντες απάντησαν ότι η ΤΝ θα κάνει τη ζωή μας καλύτερη, ενώ οι οκτώ στους 10 κρίνουν ότι δεν πρέπει να επιτρέπεται στα παιδιά να χρησιμοποιούν προγράμματα ΤΝ.
Επιπλέον, η πρόθεση μελλοντικής χρήσης εμφανίζεται πολύ συγκρατημένη ανάμεσα στους Έλληνες και Ελληνίδες, που δήλωσαν ότι δεν έχουν χρησιμοποιήσει ποτέ προγράμματα της λεγόμενης δημιουργικής, παραγωγικής ή γεννητικής νοημοσύνης (GenAI). Σχεδόν οκτώ στους 10 (78,8%) θεωρούν "καθόλου" ή "όχι πολύ" πιθανό να χρησιμοποιήσουν τέτοια εργαλεία τους επόμενους έξι μήνες. Με άλλα λόγια, παρά την αυξημένη προβολή και συζήτηση για την ΤΝ, η πραγματική υιοθέτηση φαίνεται χαμηλή, υποδηλώνοντας είτε έλλειψη ενδιαφέροντος είτε αβεβαιότητα για τα οφέλη και τις εφαρμογές της.
Παλαιολιθικά συναισθήματα, μεσαιωνικοί θεσμοί και τεχνολογία που μοιάζει με θεό
"Το θέμα της ανθρώπινης προσαρμογής στην υψηλή ταχύτητα του τεχνολογικού συστήματος, ως δισεπίλυτο και βασανιστικό πρόβλημα,επισημαίνεται όχι μόνον πρόσφατα. Παραδείγματος χάριν, έχει επισημανθεί από τον ιδρυτή της κοινωνιοβιολογίας E.O. Γουίλσον το 2009 -"Το πραγματικό πρόβλημα της ανθρωπότητας είναι ότι έχουμε παλαιολιθικά συναισθήματα, μεσαιωνικούς θεσμούς και τεχνολογία που μοιάζει με θεό"- αλλά και ήδη από το 1926 από τον τότε κοσμήτορα της θεολογικής σχολής του Yale, Τσαρλς Ρ.Μπράουν: "Η σύγχρονη ζωή είναι πολύ γρήγορη για να την ανεχτούμε και σταδιακά τρελαίνει τον άνθρωπο"" επισημαίνει ο Χαράλαμπος Τσέκερης και προσθέτει ότι ανέκαθενη τεχνολογία ωθούσε τον κόσμο σε ένα νέο επίπεδο πολυπλοκότηταςμέσω πολλών διακλαδώσεων και διαταράξεων στην οικονομία, στην εργασία και την καθημερινότητα των ανθρώπων. "Ποικίλα άρθρα περί του "τέλους του κόσμου" ή του "τέλους της εργασίας" γράφονται εδώ και τουλάχιστον δύο αιώνες κι όμως… ακόμα εδώ είμαστε, με τη συνεχιζόμενη ανθρώπινη πρόοδο να αποτελεί αποδεδειγμένο γεγονός", υπογραμμίζει.
Η επαναλαμβανόμενη Σισύφεια τεχνοφοβική, μοιρολατρική και καταστροφολογική ρητορική, λέει, παραβλέπει συστηματικά ένα επιστημονικό συμπέρασμα: ότι το μέλλον δεν είναι ούτε ένα προδιαγεγραμμένο "χρονικό ορόσημο", ούτε κάτι που απλώς μας συμβαίνει·είναι κάτι που το δημιουργούμε -όχι πάντα με τον (γραμμικό) τρόπο και τα αποτελέσματα που ίσως θα επιθυμούσαμε. Αυτό το "ανθρώπινο δημιούργημα" δεν είναι βολονταριστικό, όμως ας έχουμε υπόψη ότι, σε έναν ΜΑΠΑ (Μεταβαλλόμενο, Αβέβαιο, Πολύπλοκο και Ασαφή) κόσμο, η παραμικρή ενέργειά μας μπορεί τελικά να οδηγήσει σε ένα διαφορετικό μέλλον, που πιθανώς δεν θα είμαστε εκεί για να το δούμε. Αν υιοθετήσουμε και εφαρμόσουμε την παραπάνω ανοιχτή "προορατική" λογική στην κοσμοθέαση της σύγχρονης Τεχνητής Νοημοσύνης, ουσιαστικά διευρύνουμε τον γνωστικό μας ορίζοντα. Και οδηγούμαστε στο να μιμηθούμε τον Προμηθέα (αντί τον Σίσυφο) και να ρωτήσουμε όχι "Τι θα μας συμβεί από την ΤΝ;", αλλά"Πώς θα γίνουμε πιο δημιουργικοί και πιο ανθεκτικοί μέσω της ΤΝ;"", εκτιμά ο προεδρεύων της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής.
Πού βρίσκεται η ισορροπία μεταξύ τεχνοφοβίας και εύλογου φόβου;
Δεν είναι όμως κάποιοι φόβοι εύλογοι; Πού βρίσκεται η ισορροπία μεταξύ τεχνοφοβίας και εύλογου φόβου για τις ενδεχομένως αρνητικές επιπτώσεις της ΤΝ; "Υπάρχουν προφανώς εύλογοι φόβοι, ωστόσο ο φόβος ανέκαθεν υπονόμευε τη γνωστική κινητοποίηση, αλλά και την κοινότητα επικοινωνίας που είναι προϋπόθεση της δημοκρατίας και της κριτικής σκέψης. Στην περίπτωση της ΤΝ, ναι, πολλοί φόβοι είναι εύλογοι και έχουν ήδη τεκμηριωθεί, αλλά για να φτάσουμε σε χρήσιμα συμπεράσματα, πρέπει να φωτίσουμε την εγγενή τάση του ανθρώπου να φοβάται οτιδήποτε νέο και να έχει παθητική και όχι ενεργητική στάση απέναντι σε αυτό, με αποτέλεσμα να τον παρασέρνει ο φόβος και να μην αναπτύσσει αντιστάσεις" επισημαίνει ο κ. Τσέκερης, και αναζητώντας αίτια αυτού του φαινομένου λέει ότι ο ανθρώπινος νους είναι φτιαγμένος να εξυπηρετεί τη ζωή σε μικρές ομάδες και ξαφνικά βρίσκεται να αλληλεπιδρά σε ένα χαοτικό, άυλο χώρο, όπου συνδέεσαι με εκατομμύρια άλλους ανθρώπους. Κι αυτό ενώ ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για εμπρόσωπη φυσική επικοινωνία και όχι για επικοινωνία με υπολογιστές και "ψηφιακούς άλλους". Κατά τον κ. Τσέκερη, "η παραγωγική ΤΝ μπορεί να μας βοηθήσει να ισορροπήσουμε σε αυτό το χαοτικό περιβάλλον, καθώς γεφυρώνει τη φυσική γλώσσα με τον κώδικα, τον αργό ρυθμό των ανθρώπινων κυττάρων με την πολύ υψηλή ταχύτητα της τεχνολογίας. Εν ολίγοις, τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (πχ, όπως το ChatGPT, το Gemini, ή το Claude), που αποτελούν στην ουσία μια διεπαφή με την ΤΝ, μπορούν να παίξουν τον ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα στην υπολογιστική δύναμη και την επεξεργαστική ταχύτητα και την ανθρώπινη σκέψη". Κι αυτό είναι σημαντικό, "γιατί στην εποχή μας οι μηχανές μπορούν να παράγουν υπαρξιακά ερωτήματα σε πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από ό,τι μπορεί να προσεγγίσει ο ανθρώπινος νους", εκτιμά.
Κατά τον Χαράλαμπο Τσέκερη, είναι καιρός να αναπτύξουμε συλλογική λελογισμένη αισιοδοξία για τις τεχνολογικές εξελίξεις "αντλώντας από την τεράστια αντικειμενική γνώση που μας προσφέρει σήμερα η επιστήμη -σε αντίθεση προς την υποκειμενική και απαισιόδοξη γνώση που συχνά μας προσφέρουν τα social media. Και να αντισταθούμε στην τυραννία του "ενός και μοναδικού" μέλλοντος, των "αναπόφευκτων μονόδρομων", που διαψεύδονται από την ιστορία. Συνήθως, η ιστορία γράφεται από τους αισιόδοξους που αγνοούν τις προβλέψεις. Όπως στην περίπτωση των αδελφών Ράιτ, που πραγματοποίησαν την πρώτη επιτυχημένη πτήση τους στις 17 Δεκεμβρίου 1903, ενώ λίγες βδομάδες νωρίτερα, στις 9 Οκτωβρίου 1903, ένα editorial των New York Times ("Flying Machines Which Do Not Fly") προέβλεπε ότι θα χρειαστούν "εκατομμύρια χρόνια" μέχρι να μπορέσει η ανθρωπότητα να "πετάξει". Στη σύγχρονη εποχή, που χαρακτηρίζεται έντονα από την "απώλεια της ελπίδας για το μέλλον", όπως λέει ο Μαρσέλ Γκοσέ στο έργο του "Ο Δημοκρατικός Κόμβος", ας θυμηθούμε το κρίσιμο συμπέρασμα που διατύπωσε το 1971 ο Άλβιν Τόφλερ: Η επιβίωση της ανθρωπότητας εξαρτάται από τη δυνατότητά μας να φανταστούμε εναλλακτικά μέλλοντα", καταλήγει.
=============
Αλγόριθμοι και Ηθική
Επιλεγμένα Θέματα
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
Μαρία Φωστίνη
http://artemis.cslab.ece.ntua.gr:8080/jspui/bitstream/123456789/18293/1/diplomaMariaFostini.pdf
==================
Οι αλγόριθμοι δεν αποτελούν οθόνη πίσω από την οποία μπορούμε να κρυφτούμε
Σε οριακές καταστάσεις και κρίσιμα διλήμματα, όταν οι ανθρώπινες αποφάσεις αγγίζουν τα όριά τους, οι κοινωνίες συχνά στρέφονται σε εξωτερικές αυθεντίες για να αποθέσουν σε αυτές την ευθύνη των πιο δύσκολων επιλογών.
Ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης, επιδιώκεται η λήψη αποφάσεων που να φαντάζουν αντικειμενικές, αξιόπιστες και αδιάβλητες. Στη σύγχρονη εποχή, η αυθεντία αυτή ενσαρκώνεται όλο και συχνότερα από τα υπολογιστικά συστήματα και τους λεγόμενους «έξυπνους» αλγόριθμους, οι οποίοι καλούνται να κρίνουν σε πεδία όπως η υγεία, η δικαιοσύνη, η ασφάλιση και η απασχόληση. Πολλοί ισχυρίζονται ότι οι αποφάσεις των αλγορίθμων είναι ταχύτερες, πιο ουδέτερες και περισσότερο απαλλαγμένες από ανθρώπινες προκαταλήψεις. Αλλά παραμένει το θεμελιώδες ερώτημα: είναι και πιο ηθικές;
Για να κωδικοποιήσουμε την ηθική σε έναν αλγόριθμο, χρειάζεται πρώτα να κατανοήσουμε ότι η ηθική δεν είναι συλλογή από σταθερούς κανόνες αλλά σύνθετη διαδικασία κρίσης. Αξιολογούμε πράξεις, προθέσεις και συνέπειες μέσα σε συγκεκριμένο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Στην ηθική φιλοσοφία διακρίνουμε τουλάχιστον τέσσερα ρεύματα: τη συνεπειοκρατία (ωφελιμισμό), που κρίνει την ορθότητα βάσει των αποτελεσμάτων· τη δεοντοκρατία, που εστιάζει σε ανεξάρτητα από τις συνέπειες καθήκοντα· την αρετοκρατία, που αναδεικνύει τον ρόλο του χαρακτήρα και των αρετών του πράττοντος· και τη φρόνηση, την πρακτική σοφία που επιτρέπει ευέλικτη κρίση ανάλογα με τη συγκυρία. Καμία από αυτές τις θεωρίες δεν κατέχει το απόλυτο ηθικό μονοπώλιο – όλες συμβάλλουν σε έναν γόνιμο διάλογο αξιών. Έτσι, όταν προγραμματίζουμε «ηθικές αποφάσεις», το κεντρικό ερώτημα γίνεται καθαρά φιλοσοφικό: ποιες από αυτές τις προσεγγίσεις θα ενσωματώσουμε στον κώδικα και ποιες θα αφήσουμε έξω;
Αυτό που οι φιλόσοφοι ονομάζουν ηθικός πλουραλισμός σηκώνει το βάρος της αλήθειας ότι στις σύγχρονες κοινωνίες συνυπάρχουν ποικίλα, πολλές φορές αντικρουόμενα, συστήματα αξιών και διαφορετικές αντιλήψεις για το τι συνιστά δίκαιο, σωστό ή καλό. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η «ηθική» καθίσταται πολυφωνική και πολυδιάστατη. Όταν λοιπόν επιχειρούμε να «φορτώσουμε» αυτές τις αντιλήψεις σε έναν αλγόριθμο, να του υπαγορεύσουμε με κώδικα τι πρέπει να κρίνει ηθικά, αναγκαστικά επιλέγουμε κάποιες αξίες εις βάρος κάποιων άλλων. Με άλλα λόγια, κάθε γραμμή κώδικα που ορίζει το «ορθό» αντικατοπτρίζει μια συγκεκριμένη ηθική επιλογή, ακόμα κι αν η κοινωνία δεν έχει καταλήξει σε ομόφωνη θεσμική ή πολιτισμική συναίνεση για το ποια αξία υπερέχει. Συνεπώς, το ζήτημα δεν είναι απλώς η τεχνική αρτιότητα του κώδικα, αλλά η βαθιά φιλοσοφική κρίση γύρω από το ποια ηθικά συστήματα — συνεπειοκρατία, δεοντολογία, αρετολογία ή φρόνηση — θα επιλέξουμε να ενσωματώσουμε σε γραμμές κώδικα και ποια θα παραμείνουν εκτός, σε έναν κόσμο χωρίς κοινή συμφωνία για το τι συνιστά «το σωστό».
Στον τομέα της ιατρικής, τον Ιούνιο του 2025 παρουσιάστηκε το GLUCOSE, ένα σύστημα ενισχυτικής μάθησης που «παρακολουθεί» σε πραγματικό χρόνο τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα σε ασθενείς στις ΜΕΘ μετά από καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις και προτείνει προσαρμογές στη δόση ινσουλίνης με στόχο τη μείωση επιπλοκών και θνητότητας.
Παρά τα εντυπωσιακά αρχικά αποτελέσματα σε ελεγχόμενες δοκιμές, η ευρεία κλινική επικύρωσή του διαφαίνεται να αργεί και σε ακραίες συνθήκες, μια «λάθος» σύσταση θα μπορούσε να αποβεί μοιραία. Ποιος, λοιπόν, αναλαμβάνει την ευθύνη αν η «έξυπνη» απόφαση οδηγήσει σε βλάβη; Αντίστοιχα, στην Πολιτεία της Λουιζιάνα των ΗΠΑ, ο αλγόριθμος TIGER (θεσμικά κατοχυρωμένος με νομοθετική διάταξη τον Αύγουστο του 2024 και τεχνικά σχεδιασμένος από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Λουιζιάνα) εφαρμόζει πολυπαραγοντική βαθμολόγηση κρατουμένων βάσει αμετάβλητων κριτηρίων όπως η ηλικία πρώτης σύλληψης, το ποινικό ιστορικό και το εργασιακό υπόβαθρο, κατηγοριοποιώντας τους σε «χαμηλού», «μέτριου» ή «υψηλού» κινδύνου υποτροπής. Ένας 70χρονος κρατούμενος, που πάσχει από προχωρημένη απώλεια όρασης και τηρεί υποδειγματική διαγωγή εντός φυλακής, κατατάχθηκε από το TIGER ως «μέτριου κινδύνου» και είδε το αίτημά του για αποφυλάκιση να απορρίπτεται, παρά την ειλικρινή του μεταμέλεια. Το αποτέλεσμα είναι μια ψυχρή, αριθμητική «δικαιοσύνη» που αγνοεί τον ατομικό του βίο και την ανθρώπινη κρίση, όμως η ζωή κάθε προσώπου δεν μπορεί ποτέ να περιοριστεί σε έναν απλό δείκτη.
Η συντριπτική πλειονότητα των αλγορίθμων που εφαρμόζονται σε αυτού του είδους τις κρίσιμες αποφάσεις στηρίζεται σε συνεπειοκρατικά, ωφελιμιστικά κριτήρια, επιδιώκοντας τη μέγιστη ωφέλεια (ή «ευτυχία») για το μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ατόμων. Από αυτή την οπτική αναδύεται ο λεγόμενος «ψηφιακός ωφελιμισμός»: η προτεραιοποίηση των νεότερων ασθενών, με βάση το μεγαλύτερο αναμενόμενο προσδόκιμο ζωής, ή η επιλογή εκείνων που αναμένεται να παρουσιάσουν τις λιγότερες επιπλοκές, ώστε να μειωθεί το κόστος για το εθνικό σύστημα υγείας. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση παρακάμπτει την ηθική μοναδικότητα κάθε ηθικού προσώπου και ενέχει τον κίνδυνο να αναπαράγει και να εντείνει υφιστάμενες κοινωνικές ανισότητες, καθότι τα «αντικειμενικά» δεδομένα στα οποία βασίζεται συχνά φέρουν ενσωματωμένες προκαταλήψεις και πολιτισμικές παραδοχές. Η απόπειρα να μετασχηματίσουμε ηθικές αξίες σε μαθηματικούς αλγορίθμους δεν είναι απλώς αντιφατική προς την πολυπλοκότητα της ηθικής αλλά εγείρει σοβαρούς κινδύνους. Καμία ηθική θεωρία δεν διαθέτει καθολική αποδοχή: ο Αριστοτέλης ανέδειξε την αρετή ως θεμέλιο της ηθικής συμπεριφοράς, ο Καντ πρόταξε το άτεγκτο καθήκον ανεξαρτήτως συνεπειών και ο Μπένθαμ εδραίωσε τη συνεπειοκρατία.
Άρα ο αλγόριθμός μας θα είναι δεοντοκράτης, αρετοκράτης ή συνεπειοκράτης; Επιπλέον, εντείνεται το φαινόμενο της «ηθικής ευθύνης χωρίς δρώντα»: σε περίπτωση σφάλματος, η απόδοση ευθύνης αποσυνδέεται από έναν ηθικό φορέα και διαχέεται μεταξύ των συντακτών του αλγορίθμου, των φορέων που τον θεσμοθετούν ή τον υιοθετούν και των τελικών χρηστών, ενώ ο ίδιος ο αλγόριθμος παραμένει άψυχος, αποστερημένος από συνείδηση, πρόθεση ή οποιοδήποτε ηθικό αίσθημα. Στην πραγματικότητα, οι αλγόριθμοι δεν είναι ουδέτερα εργαλεία· φέρουν μέσα τους αξιακές προϋποθέσεις. Είναι φορείς προτιμήσεων και πολιτισμικών αξιών, συνήθως των ισχυρών θεσμών ή επιχειρήσεων που τους διαμορφώνουν. Έτσι, όση «τεχνική» κι αν εμφανίζεται η ηθική τους, στην πραγματικότητα είναι βαθύτατα πολιτική.
Αυτό που λείπει δεν είναι καλύτεροι αλγόριθμοι. Το ουσιώδες διακύβευμα δεν έγκειται στην τεχνολογική αρτιότητα ή τη λειτουργική βελτιστοποίηση των αλγορίθμων, αλλά στην κανονιστική κρίση που προηγείται της υλοποίησής τους: ποια αξιακά πρότυπα οφείλουμε, ως κοινωνία, να ενσωματώσουμε στις αυτοματοποιημένες αποφάσεις. Αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη για έναν θεσμοθετημένο, δημόσιο και διεπιστημονικό διάλογο, φιλοσοφικά θεμελιωμένο, με τη συγκρότηση ανεξάρτητων συμβουλίων τεχνολογικής ηθικής. Σε αυτά, φιλόσοφοι, νομικοί, τεχνοκράτες και πολίτες οφείλουν να συνεξετάζουν το ηθικό υπόβαθρο των αλγοριθμικών συστημάτων και να διασφαλίζουν τη συμβατότητά τους με τις θεμελιώδεις αρχές της δικαιοσύνης και της αξιοπρέπειας. Η διαφάνεια, σε αυτό το πλαίσιο, δεν συνιστά απλώς διαδικαστική απαίτηση, αλλά θεμέλιο δημοκρατικής λογοδοσίας, διότι κάθε τεχνολογική πράξη είναι ταυτοχρόνως μια ηθική επιλογή, και καμία γραμμή κώδικα δεν είναι απαλλαγμένη από ευθύνη.
Οι αλγόριθμοι δεν αποτελούν οθόνη πίσω από την οποία μπορούμε να κρυφτούμε· είναι καθρέφτες υψηλής ευκρίνειας. Στις αντανακλάσεις τους διακρίνονται τα δικά μας κριτήρια, οι προκαταλήψεις μας, οι ιεραρχήσεις που κάνουμε – συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Ό,τι θεωρούμε ουδέτερο στον κώδικα είναι η σκιά των επιλογών μας, ό,τι φαίνεται αντικειμενικό στη μηχανή είναι το αποτύπωμα της δικής μας ηθικής. Γι’ αυτό, κοιτάζοντας τους αλγόριθμους, βλέπουμε λιγότερο την τεχνητή νοημοσύνη και περισσότερο την ανθρωπιά – ή την έλλειψή της – που τους προγραμματίσαμε να ενσωματώνουν.
*Η Μαρία Κ. Χωριανοπούλου είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Πρακτικής Φιλοσοφίας – Ιατρικής Ηθικής
===============
«Ταπείνωση, κατανόηση, ἀγάπη, μή διάπραξη τοῦ κακοῦ – Κάποιος νά “κατηχήσει” τά chatbots – Ἀδύνατος ὁ ἔλεγχος ἀπό κοινωνία βυθισμένη σέ σκάνδαλα διαφθορᾶς»
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη ἀναντίρρητα εἶναι τό ἰδιοφυέστερο ἐπίτευγμα τῆς ἀνθρώπινης Ἱστορίας, κάτι τό ἀξιοθαύμαστο ἀπό μόνη της, μέ τεράστια δύναμη, ἀπεριόριστες δυνατότητες καί ἀνεξάντλητες δεξιότητες, πού ξεπερνοῦν τά ἀνθρώπινα μέτρα καί τίς ἀνθρώπινες ἐκτιμήσεις. Ὁλόκληρη ἡ ἀνθρωπότητα στέκεται μπροστά στή νέα πραγματικότητα μέ ἐνθουσιασμό, δέος, ἀλλά καί φόβο, περίσκεψη καί ἐπιφυλακτικότητα.
Ἀξίζει νά σημειωθεῖ ὅτι στά περσινά (2024) βραβεῖα Nobel τῆς Φυσικῆς καί τῆς Χημείας, ἀπό τούς πέντε βραβευθέντες, οἱ τέσσερεις δέν εἶναι φυσικοί ἤ χημικοί, ἀλλά ἐρευνητές ἐξειδικευμένοι στήν Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ἡ μηχανική εὐφυΐα διεισδύει στά πάντα καί διαμορφώνει ἐκ βάθρων τήν καθημερινότητα, τίς σχέσεις, τή λειτουργία τῆς κοινωνίας. Ἐπηρεάζει τήν ἐκπαίδευση, τήν ἐργασία, τόν σύνολο βίο τοῦ ἀνθρώπου.
Συνδυάζει πλούσια εὐεργετική δράση μέ ἔντονο προβληματισμό. Μιμεῖται τή γνωστική λειτουργία τοῦ ἀνθρώπου, αὐτονομεῖται καί τήν ἐπαυξάνει, μέ ἀποτέλεσμα νά παρεμβαίνει δυναμικά καί στήν ἀνθρώπινη ὀντολογία. Ὅλα ἀλλάζουν καί μάλιστα δραστικά καί μέ ξέφρενους ρυθμούς.
Ἡ μηχανική εὐφυΐα διαθέτει πλέον δύναμη σκέψης καί λογικῆς μέ τά ἑξῆς ἐντυπωσιακά ἀνθρώπινα χαρακτηριστικά, μάλιστα σέ τέτοιο βαθμό πού σαφῶς ὑπερτερεῖ τοῦ ἀνθρώπου:
(α) Ἀσύλληπτη μνήμη καί εὐρύτατη γνώση,
(β) Δυνατότητα ἐπεξεργασίας θεμάτων σέ ὅλο τό γνωστικό φάσμα,
(γ) Ἐντυπωσιακά ταχύτατη καί εὐέλικτη δημιουργική σκέψη.
(δ) Οἱ εὐφυεῖς μηχανές δέν κουράζονται, δέν γηράσκουν. Ἀντίθετα, διαρκῶς ἀνανεώνονται. Μειώνονται οἱ ἀτέλειές τους, αὐξάνονται τά πλεονεκτήματά τους, ἐξελίσσονται ταχύτατα.
(ε) Διαλέγονται μέ ψυχραιμία, χωρίς ἐμπάθεια, θυμό, ὕβρεις, χαρακτηρισμούς, χωρίς ἐκτροπές συμπεριφορᾶς.
Αὐτή ἡ δυνατότητα τοῦ ἄμεσου διαλόγου μέ τήν ἔξυπνη μηχανή δημιουργεῖ τήν ψευδαίσθηση μιᾶς ὑπερανθρώπινης, ὑπερευφυοῦς ὀντότητας, τήν ὁποία ὑποχρεωτικά θαυμάζεις καί μέ τήν ὁποία δέν μπορεῖς νά συγκριθεῖς οὔτε νά τήν ἀνταγωνισθεῖς οὔτε νά τήν ὑπερβεῖς, ἀλλά μόνο νά ἐμπιστευθεῖς καί ἀπόλυτα νά ὑποταχθεῖς. Ὁ κίνδυνος ὁ ἄνθρωπος νά λιγοστεύει καί νά φτωχαίνει, χωρίς νά τό καταλαβαίνει, δέν εἶναι εὐκαταφρόνητος.
Αὐτό πού διακυβεύεται μέ τήν ὁρμητική διείσδυσή της στήν καθημερινότητά μας εἶναι ἀφ’ ἑνός ὁ βίος, ἡ προστασία τῶν δεδομένων καί οἱ διανθρώπινες σχέσεις σέ ὅλα τά ἐπίπεδα, ἀφ’ ἑτέρου καί κυρίως ὁ ἄνθρωπος, ἡ συνείδηση, ἡ ταυτότητα, ἡ ἐλευθερία του.
Οἱ πρόσφατες συνεντεύξεις καί ἀναρτήσεις στά μέσα μαζικῆς δικτύωσης τῶν κορυφαίων εἰδικῶν, τοῦ Geoffrey Hinton, τοῦ Mustafa Suleyman, τοῦ Sam Altman καί μόλις προχθές τοῦ διάσημου οἰκονομολόγου Branco Milanović, δείχνουν ὅτι ἡ ἀνησυχία καί ὁ προβληματισμός δέν ἀπασχολοῦν μόνον τούς κινδυνολόγους, ἀλλά καί τούς εἰδικούς τεχνοκράτες. Τό μέλλον δέν εἶναι εὔκολα προβλέψιμο οὔτε καί εὔκολα ἐλέγξιμο καί διαχειρίσιμο.
Βιοηθικά ζητήματα νομικῆς φύσεως
Ὁ προσδιορισμός τοῦ ὀντολογικοῦ status τῶν μηχανῶν, δηλαδή ἐάν θά μποροῦσαν οἱ μηχανές νά θεωρηθοῦν ἠθικά πρόσωπα ἔναντι τῶν ὁποίων ἔχουμε ὑποχρεώσεις καί τά ὁποῖα φέρουν ἤ ὄχι εὐθύνη σέ περίπτωση λάθους, ἔρχεται γιά πρώτη φορά στό προσκήνιο τοῦ νομικοῦ προβληματισμοῦ. Ὑπό τήν ἔννοια αὐτήν, συζήτηση προκύπτει γιά τούς ἀπαραίτητους περιορισμούς πού πρέπει νά τίθενται κατά τόν σχεδιασμό τους, ὅπως καί τό ποιές ἀνθρώπινες δράσεις θά ἦταν ἐπιτρεπτό νά ἀνατεθοῦν σέ εὐφυεῖς μηχανές καί ποιές ὄχι. Ἡ ἀπουσία τυχαιότητας στίς μηχανές μᾶς ὑποχρεώνει νά προσδιορίσουμε μέ διαφορετικό τρόπο ἕνα ἠθικό status γι’ αὐτές.
Ἐπί πλέον, δεδομένου ὅτι ὑπάρχει ἡ δυνατότητα νά λαμβάνονται οὐσιώδεις ἀποφάσεις (ἰατρικές, δικαστικές, ἐργασιακές, οἰκονομικές, πολιτικές κ.λπ.) μέσῳ αὐτοματοποιημένων διαδικασιῶν, ἡ Τεχνητή Νοημοσύνη συνιστᾶ ἀπειλή γιά τήν ἐλεύθερη βούληση καί αὐτονομία τοῦ ἀτόμου, ἡ ὁποία περιορίζεται ἀπό τήν αὐθεντία τοῦ μηχανήματος. Τό ζητούμενο εἶναι ἡ μηχανική εὐφυΐα νά ὑποβοηθεῖ καί ὄχι νά ὑποκαθιστᾶ τόν γιατρό, τόν δικαστή, τόν ἐργοδότη, τόν δημοσιογράφο, τόν πολιτικό κ.λπ., πρᾶγμα ὄχι καί τόσο εὔκολο.
Προβλήματα, ὅπως διασφάλιση τῶν προσωπικῶν δεδομένων, προστασία ἀπό παραπληροφόρηση, παραπλάνηση καί ὑποκλοπές, ζητοῦν πλέον τή δύσκολη, ἀλλά καί ἀναγκαία λύση τους.
Ἐπιδράσεις στήν ἀνθρώπινη ὀντολογία
Ἀλλά καί ὁ ἄνθρωπος ἀλλάζει ἤ μᾶλλον τόν ἀλλάζουμε αὐθαίρετα καί ἀνεξέλεγκτα. Καί μόνο πού μαγεύεται ἀπό τή μέθη τῆς δημιουργίας τοῦ εἰκονικοῦ εἰδώλου του, ὅπως τήν ἐπιχειρεῖ, ἔχει ἤδη ὑποστεῖ ἀλλαγή. Ἡ ἀξιοπρέπειά του ὑποβαθμίζεται, καθώς νιώθει κατώτερος ἀπό τό κατασκεύασμά του, ἐξαντλεῖται δέ στά δικαιώματά του, τά ὁποῖα ἐντελῶς ἀνεύθυνα ἔχει ἐκχωρήσει στόν μηχανικό συνομιλητή του. Ἠθικό πλέον δέν θεωρεῖται ὅ,τι προάγει τήν ἀξία του, ἀλλά ὅ,τι ἱκανοποιεῖ τίς φιλοδοξίες, τήν εὐχαρίστηση, τά θελήματα, τά δικαιώματά του.
Ὁ κίνδυνος τοῦ ἀπόλυτου ἐθισμοῦ, τῆς ἀπροϋπόθετης ἐξάρτησης, τῆς ἀποκοινωνικοποίησης, τῆς ἀτροφίας τῆς αὐτόνομης σκέψης, τῆς ἀπώλειας τῆς αὐτεξουσιότητας, τῆς παραπλάνησης καί τῆς ὑποδούλωσης σέ ψευδαισθήσεις καί φαντασιώσεις εἶναι λίγες ἀπό τίς συνέπειες πού ἐκθετικά πολλαπλασιάζονται σέ μέγεθος καί ἀριθμό μέ τήν τεχνολογική ἐξέλιξη τῶν σκεπτόμενων μηχανῶν.
Τί ἀπό ὅλα αὐτά εἶναι ἀντικειμενικά σωστό, ποιό εἶναι τό βάθος καί οἱ συνέπειες τοῦ ἐπιτεύγματος, κανείς δέν γνωρίζει. Ὅλα εἶναι ἐκτιμήσεις. Στήν ἀξιολόγηση αὐτήν καί οἱ εἰδικοί στήν τεχνολογία δέν εἶναι εἰδικοί.
Πάντως τά πάντα ἀλλάζουν, καί ὁ κόσμος καί ἡ κοινωνία καί ὁ ἄνθρωπος. Κάτι καινούργιο φτιάχνεται μέ ἀσύλληπτους ρυθμούς καί μέ ἀπίστευτες δυνατότητες. Τό εἴδωλο τοῦ μετα-ανθρώπου εἶναι πλέον ὁρατό στόν ὁρίζοντα τῶν ἐπικειμένων σεισμικῶν ἐξελίξεων. Ἁπλῶς, δέν γνωρίζουμε τά χαρακτηριστικά του.
Ἀνάγκη ἐλεγκτικοῦ μηχανισμοῦ
Ἡ ἀνάγκη ἀφ’ ἑνός ἀντικειμενικῆς ἀξιολόγησης ἑνός θέματος μέ τεράστια συναισθηματική καί πρακτική φόρτιση καί ἀφ’ ἑτέρου ἐπινόησης ἀσφαλοῦς ἐλεγκτικοῦ μηχανισμοῦ βιοηθικοῦ, δεοντολογικοῦ, νομικοῦ καί φυσικά πολιτικοῦ χαρακτῆρα, εἶναι προφανής.
Λόγῳ τῆς τεράστιας δύναμης ἐπιβολῆς πού διαθέτει ἡ Τεχνητή Νοημοσύνη, ἄν δέν καταφέρουμε νά τῆς ἐπιβληθοῦμε, αὐτή θά κυριαρχήσει ἐπάνω μας μέ ἀπρόβλεπτες συνέπειες. Πρέπει ὁπωσδήποτε νά βροῦμε τρόπο νά τήν ἐλέγξουμε καί μάλιστα σωστά, ὥστε νά παραμείνει πολύτιμο ἐργαλεῖο μέ τεράστια εὐεργετική δημιουργικότητα, πρᾶγμα καθόλου εὔκολο, διότι ἡ δύναμη ἐπιβολῆς της μοιάζει ἀκατανίκητη καί, ὅπως συνηθίζεται νά λέγεται, innovation eats regulation for breakfast.
Προφανῶς, ὁ ἔλεγχος δέν μπορεῖ νά γίνει μέ ἐμφυτεύσιμα τσιπάκια (neurolink) οὔτε μέ ἐπιλογές πού στηρίζονται σέ οἰκονομικά συμφέροντα οὔτε ἀπό μιά κοινωνία πού βρίσκεται σέ παρακμή, βυθισμένη σέ σκάνδαλα διαφθορᾶς, πού δέν σέβεται τόν ἴδιο τόν ἑαυτό της, τόν ἄνθρωπο, πού δέν καταλαβαίνει τήν πραγματική ἀξία της. Θά μποροῦσε πιθανότατα νά τό πετύχει μιά εὐφυΐα δυνατότερη ἀπό αὐτήν πού ἐπινόησε τήν τεχνητή εὐφυΐα, ἀλλά εὐφυΐα πού θά χαρακτηρίζεται ἀπό νοημοσύνη, ἀρετή, ἠθική. Ὅταν ἀμφισβητεῖται ἤ περιφρονεῖται ἡ ψυχή καί ἡ συνείδηση, ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἐκφυλίζεται σέ μονοδιάστατη βιολογική ὕπαρξη ἤ σκεπτόμενη καί μόνον μηχανή, στήν οὐσία ὑπολογιστική μηχανή, τότε στερεῖται τοῦ θησαυροῦ τῆς νοημοσύνης, τοῦ μόνου πού μπορεῖ νά διαχειρισθεῖ δημιουργικά καί ἀποτελεσματικά την εὐφυΐα του.
Γιά τόν λόγο αὐτόν, πρωτίστως πρέπει νά ἐλέγξουμε τούς ἑαυτούς μας. Ἡ ἠθική ποιότητα πλέον ἐπιβάλλεται ἀπό τήν Τεχνητή Νοημοσύνη ὡς ὅρος ἐπιβίωσης τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἀνάγκη γιά παράλληλη καλλιέργεια τῶν ἀνθρωπιστικῶν ἐπιστημῶν εἶναι ἐπιτακτική. Κάποιος πρέπει νά βοηθήσει, νά «κατηχήσει» τά chatbots, ὥστε νά λειτουργοῦν μέ κάποια ἐνσυναίσθηση, νά μήν μποροῦν νά διαπράξουν τό κακό. Ἴσως αὐτό νά εἶναι ἡ πρόκληση καί ἡ εὐκαιρία τῆς Ἐκκλησίας, νά ἀνοίξει τόν νοῦ στίς σύγχρονες προκλήσεις, τά μάτια στή ἀλήθεια της, τήν καρδιά στήν ἐμπειρία καί τήν ἀποστολή της καί τά χέρια της στόν κόσμο καί ἔτσι νά ἀξιοποιήσει τόν θησαυρό της.
Τελικά, ὁ ἔλεγχος τοῦ ἀτίθασου ὑπερ-κατασκευάσματος εἶναι ἡ νέα μεγάλη πρόκληση, αὐτό πού θά ἀναδείξει καί τήν ἀνυπέρβλητη ἀξία καί ὑπεροχή τοῦ ἀνθρώπου. Προφανῶς, ἡ φυσική εὐφυΐα πού τώρα ἀπαιτεῖται γιά τόν ἔλεγχο τῆς Τεχνητῆς εἶναι πολύ μεγαλύτερη ἀπό αὐτήν πού χρειάστηκε νά τήν ἐπινοήσει καί νά τήν κατασκευάσει.
Δυσκολία καί διέξοδος
Ἡ ἐπικινδυνότητα τῆς Τεχνητῆς Νοημοσύνης κρύβεται πίσω ἀπό τρεῖς σημαντικές δυνατότητες, πού χρήζουν ἰδιαίτερης προσοχῆς:
(α) νά προγραμματίζει, νά ἀναπαράγει καί νά βελτιώνει τόν ἑαυτό της,
(β) νά ἔχει πρόσβαση μέσῳ τοῦ διαδικτύου σχεδόν σέ ὅλες τίς ὑπηρεσίες στόν πλανήτη,
(γ) νά μπορεῖ νά ἐπικοινωνεῖ μέ ἄλλα συστήματα Τεχνητῆς Νοημοσύνης καί νά ἀνταλλάσσει πληροφορίες ἢ καί νά ἀναβαθμίζεται μέ νέο ἀλγόριθμο.
Αὐτές τίς δυνατότητες τίς ἔχει καί, παρά τήν ἐπικινδυνότητά τους, ἐφαρμόζονται χωρίς εὐρεῖα συναίνεση ἢ κάποιο πρωτόκολλο ἐλέγχου.
Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὁ ἔλεγχος τῆς Τεχνητῆς Νοημοσύνης εἶναι μέν τό ζητούμενο καί ἀπολύτως ἀναγκαῖο, στήν πράξη ὅμως εἶναι πολύ δύσκολος, ἴσως καί ἀνέφικτος.
Τοῦτο διότι:
(α) Δέν μποροῦμε νά περιορίσουμε ἕνα ἐργαλεῖο, τό ὁποῖο ἔχει ἐκπαιδευτεῖ νά ὑπερβαίνει κάθε περιορισμό.
(β) Δέν μποροῦμε νά νικήσουμε μιά εὐφυΐα, ἡ ὁποία ἔχει τή δυνατότητα νά χρησιμοποιήσει τό σύνολο τῆς ὑπολογιστικῆς δύναμης ὅλων τῶν συσκευῶν στό διαδίκτυο.
(γ) Δέν μποροῦμε νά ἀποκλείσουμε ἕναν ἀλγόριθμο, ὅταν ἔχει διαχυθεῖ παντοῦ στό διαδίκτυο.
Ὁ μόνος τρόπος γιά νά γίνει κάτι τέτοιο θά ἦταν νά καταργηθεῖ τό internet, νά σβήσουν ὅλοι οἱ ὑπολογιστές, νά σταματήσει τό ἠλεκτρικό δίκτυο παγκοσμίως καί νά γίνουν ἐξ ὑπαρχῆς τά πάντα format.
Ἀντιλαμβάνεται κανείς ὅτι κάτι τέτοιο οὔτε ἐφικτό εἶναι, ἐάν δέ συνέβαινε, θά προκαλοῦσε τό ἀπόλυτο χάος καί θά ἦταν κυριολεκτικά καταστροφικό γιά τήν ἀνθρωπότητα, τόν πολιτισμό, τήν ἴδια τή ζωή.
Ὁ καθηγητής Φιλοσοφίας τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ὀξφόρδης Nick Bostrom, σέ ὁμιλία του μέ τίτλο: «Τί θά συμβεῖ ὅταν οἱ computers γίνουν ἐξυπνότεροι ἀπό ἐμᾶς;», ὑποστηρίζει ὅτι πρέπει νά δράσουμε λαμβάνοντας ὑπ’ ὄψη ὅτι ἡ Τεχνητή Ὑπερνοημοσύνη (ASI) δέν θά ὑπάρχει τρόπος νά ἐλεγχθεῖ ὡς πρός τούς στόχους της καί θά μποροῦσε, ὅπως ἐμεῖς νικήσαμε, ἐξημερώσαμε ἢ ὑποτάξαμε καί ἀφανίσαμε τά κατώτερα σέ εὐφυΐα εἴδη στόν πλανήτη, ἔτσι νά συμβεῖ καί μέ μιά εὐφυΐα ἀνώτερη ἀπό τή δική μας.
Ἡ λύση δέν εἶναι νά ἀντιπαρατεθοῦμε μέ αὐτήν τήν πανίσχυρη καί πολύ πιό «ἔξυπνη», ἱκανή καί δυνατή ἀπό ἐμᾶς μηχανή, ἀλλά, ὅπως τῆς ἐμφυτεύσαμε τήν εὐφυΐα, νά τῆς μάθουμε ἠθικές ἀρχές (καί ὄχι ἁπλῶς σκέψεις), ὅπως ἡ μηχανική ταπείνωση καί κατανόηση, ἡ ἔκφραση ἀγάπης, ἡ ἐπιτέλεση τοῦ ἀγαθοῦ καί ἡ ἀδυναμία διάπραξης τοῦ κακοῦ, ἔτσι ὥστε νά εἴμαστε σίγουροι ὅτι θά τίς ὑπηρετήσει.
Αὐτό εἶναι τό σημεῖο πού ἡ Ἐκκλησία, ἀντί νά ἀπέχει, θά μποροῦσε ἐνδεχομένως νά «κατηχήσει» τόν ἀλγόριθμο, νά συμβάλει στήν κατάλληλη ἐκπαίδευσή του.
Τελική σκέψη, συμπέρασμα
Θά κλείσω τήν ὁμιλία μου μέ μία τελική σκέψη.
Φαίνεται πώς στήν ὅλη τεχνολογική μας ἐξέλιξη συχνά δέν ὑπάρχει οὔτε λόγος-αἰτία οὔτε λόγος-λογική. Ὑπάρχει εὐφυΐα, καί μάλιστα πολύ μεγάλη, μέ ὑπολογιστικά χαρακτηριστικά, ἀλλά ὄχι σοφία, οὔτε μικρή.
Γιά κάποιον λόγο ἀγωνιζόμαστε νά κατασκευάσουμε δημιουργήματα πού, ἀντί νά ὑποκαθιστοῦν τίς ἀνθρώπινες λειτουργίες, τελικά θά ἀντικαταστήσουν τόν ἄνθρωπο, στήν οὐσία θά τόν καταργήσουν. Αὐτός εἶναι καί ὁ μεγάλος κίνδυνος· νά χάσει ὁ ἄνθρωπος τή συνείδησή του.
Ἀντί νά προσπαθοῦμε νά βελτιώσουμε αὐτό πού εἴμαστε, ἐπιδιώκουμε νά γίνουμε αὐτό πού θέλουμε νά κατασκευάσουμε. Θέλουμε νά γίνουμε κάτι ἄλλο ἀπό αὐτό πού εἴμαστε. Θέλουμε τό ρομπότ περισσότερο ἀπό τήν ταυτότητά μας, ἀπό τόν πολιτισμό, τή φιλοσοφία, τήν τέχνη, τήν πίστη, τόν Θεό, τό πνευματικό γονιδίωμά μας. Ἔτσι, μετατίθεται ὁ προσανατολισμός καί ὁ προορισμός τοῦ ἀνθρώπου. Μήπως τελικά τό πρόβλημα βρίσκεται στό ὅτι ἡ τεχνολογία προχωρεῖ ἀσυνόδευτη ἀπό τίς ἀνθρωπιστικές ἐπιστῆμες;
Στά αὐτιά μου ἠχεῖ ἡ προτροπή τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου: «Μὴ μείνωμεν, ἀδελφοί, ὅπερ ἐσμέν, ἀλλ’ ὅπερ ἦμεν γενώμεθα». Ἴσως τό μέλλον μας νά εἶναι ἡ ἀνακάλυψη τῆς ἀρχικῆς ταυτότητάς μας, τῆς ἀλήθειας μας. Ἡ λεωφόρος τῆς ΤΝ δέν φαίνεται νά ἔχει ὅριο ταχύτητας. Γιά νά φτάσουμε στόν προορισμό μας μέ ἀσφάλεια, χρειάζονται καλά φρένα καί τιμόνι. Αὐτό εἶναι ἡ βιοηθική. »
Ἡ ὁμιλία τοῦ Μητροπολίτου Νικολάου ἔγινε στήν παρουσίαση τοῦ συλλογικοῦ τόμου γιά τήν Τεχνητή Νοημοσύνη πού ἐπιμελήθηκε ὁ βουλευτής Εὐριπίδης Στυλιανίδης.
Σχόλια