Το σουηδικό Ινστιτούτο V-Dem στην ετήσια Έκθεση του για το 2025 με τον ενδιαφέρον τίτλο «Έκθεση για τη Δημοκρατία 2025 – 25 χρόνια αυταρχισμού: Η δημοκρατία “τραμπάρεται”;» υποστηρίζει ότι η δημοκρατία φθίνει σε κάθε χώρα του πλανήτη – ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Το V-Dem είναι ένα διεθνές πανεπιστημιακό ερευνητικό πρόγραμμα που συντονίζεται από το Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ στη Σουηδία και καταγράφει την ποιότητα της δημοκρατίας, μέσω περισσότερων από 600 δεικτών. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ
Σύμφωνα με την τελευταία του Έκθεση, ο παγκόσμιος μέσος όρος δημοκρατίας έχει επιστρέψει στα επίπεδα του 1985 για τον πολίτη και του 1996 ανά χώρα. Σε ό,τι αφορά την χώρα μας, τα συμπεράσματα είναι άκρως ανησυχητικά. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα κατατάσσεται από την Έκθεση ως χώρα σε «επιβεβαιωμένη πορεία αυταρχισμού», με σαφή και στατιστικά σημαντική πτώση στους δημοκρατικούς της δείκτες την τελευταία δεκαετία (2014–2024). Η δε χώρα μας βρίσκεται στην κατηγορία ED+ (“Electoral Democracy Plus”), κάτι που σημαίνει ότι δεν θεωρείται πλέον φιλελεύθερη δημοκρατία, διατηρώντας μεν ελεύθερες εκλογές, αλλά με αδύναμους θεσμούς και περιορισμούς στις ελευθερίες.
Τα συμπεράσματα της Έκθεσης εκ πρώτης όψεως κρύβουν μία αντίφαση: Δεν υπάρχει καμία χώρα στον δυτικό κόσμο που να είναι στρατιωτική δικτατορία, επομένως γιατί να υποχωρεί η δημοκρατία; Όμως, σύμφωνα με την Έκθεση, για να υπάρχει μία υγιής δημοκρατία δεν αρκεί μόνο η διενέργεια των εκλογών, η ύπαρξη πολιτικών ελευθεριών, η ελεύθερη λειτουργία των ΜΜΕ, αλλά πρέπει να λειτουργούν αντίστοιχα και οι θεσμοί, για να υπάρχουν οι σχετικές ισορροπίες με την εκτελεστική εξουσία.
Το ζήτημα έχει απασχολήσει το κλασικό πλέον βιβλίο των Στίβεν Λεβίτσκι και Ντάνιελ Ζιμπλάτ “Πως πεθαίνουν οι Δημοκρατίες”, χαρακτηρισμένο ως «καλύτερο πολιτικό βιβλίο για το 2018». Σύμφωνα με την ανάλυση τους, οι δημοκρατίες σήμερα δεν απειλούνται από κλασικού τύπου στρατιωτικά πραξικοπήματα, αλλά διαβρώνονται αργά και σταδιακά από κυβερνήσεις που εκλέχτηκαν δημοκρατικά. Δεν έχουμε δηλαδή τανκς στους δρόμους, αλλά την σταδιακή διάβρωση-υπονόμευση των θεσμών, την στιγμή που τυπικά το Σύνταγμα παραμένει σε ισχύ και πραγματοποιούνται κανονικά εκλογές.
“Πώς πεθαίνουν οι Δημοκρατίες”
Tο συγκεκριμένα ανάγνωσμα, που κυκλοφόρησε λίγο πριν την πρώτη θητεία του Κυριάκου Μητσοτάκη, μόνο ως “αριστερίστικο” ή “λαϊκίστικο” δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Στον αντίποδα αποτελεί αγαπημένο ανάγνωσμα των φιλελεύθερων υποστηρικτών του πρωθυπουργού, ορισμένοι μάλιστα εκ των οποίων προέρχονται από το εκσυγχρονιστικό ΠΑΣΟΚ, ή ακόμα και την παλιά Ανανεωτική Αριστερά. Είναι αυτοί που αποκαλούνται κοινώς ως «ακροκεντρώοι».
Ο ίδιος εξάλλου ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν που μιλούσε (όχι και τόσο παλαιότερα) για «αριστερό τραμπισμό», ή τσουβάλιαζε τον “ακροαριστερό με τον ακροδεξιό λαϊκισμό” σαν “απειλή για την δημοκρατία”, επαναλαμβάνοντας την γνώριμη στερεότυπη επιχειρηματολογία της (νεο)φιλελεύθερης ελίτ, η οποία δέχεται την λαϊκή ετυμηγορία μόνο όταν την… συμφέρει. Επομένως, ο Μητσοτάκης και η ΝΔ συμφωνούν με το γενικό συμπέρασμα των Λεβίτσκι και Ζιμπλάτ και του V-Dem όταν δεν αρκούν οι εκλογές για να χαρακτηριστεί ένα καθεστώς ως δημοκρατικό, αφού “επικίνδυνοι λαϊκιστές”, εκλέγονται δημοκρατικά. Βεβαίως, προ της εκλογής Τραμπ, σε αυτούς κατέτασσε και τον νυν Αμερικανό πρόεδρο, όντας βέβαιος για την νίκη των Δημοκρατικών…
Μόνιμη επωδός του Κυριάκου και της ΝΔ είναι πως “έχουμε εκλεγεί με 40 τα εκατό, επομένως μην μας κατηγορείται για μειωμένη δημοκρατικότητα”. Όμως, το ευρωπαϊκό κατεστημένο (στο οποίο προφανώς και ανήκει ο Μητσοτάκης) συμφωνεί με τους Λεβίτσκι και Ζιμπλάτ. Για αυτό και, για παράδειγμα, χαρακτηρίζει την κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν ως “αυταρχική δημοκρατία”, κατηγορώντας την ότι “παραβιάζει το κράτος δικαίου”. Οι μεγάλες εκλογικές νίκες του Όρμπαν και το γεγονός ότι στην Ουγγαρία, για παράδειγμα, δεν έχουν απαγορευτεί κόμματα της αντιπολίτευσης και δεν έχουν φυλακιστεί δημοσιογράφοι, δεν αρκούν για να χαρακτηριστεί ως υγιής δημοκρατία…
Παραβιάσεις του Συντάγματος
Στην πραγματικότητα μία σειρά από ενέργειες της κυβέρνησης Μητσοτάκη μοιάζουν σαν να έχουν βγει από το manual του “Πώς πεθαίνουν οι Δημοκρατίες”. Τελευταίο επιστέγασμα, οι οφθαλμοφανείς παραβιάσεις του Συντάγματος στην πρόσφατη ψηφοφορία για την Προανακριτική για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, όπου σημειώθηκε «κατάχρηση της επιστολικής ψήφου» (όπως παραδέχτηκε και κυβερνητικός βουλευτής).
Σχόλια