Μαργαρίτης Γιώργος
Στις μαγικές τελετουργίες του άλλοτε, έτσι όπως εκλεπτυσμένα
εκφράζονται και στις θρησκείες του σήμερα, η βασική λειτουργία είναι η
διαχείριση του ιστορικού χρόνου. Σε μια καθώς πρέπει τελετή μαγείας το
ζητούμενο είναι η επιστροφή του ιστορικού χρόνου πίσω στις απαρχές του
όποιου συμβάντος ή της όποιας κατάστασης, σε τρόπο ώστε να μπορέσει ο
μάγος, η μάγισσα ή ο ιερέας να οικοδομήσει τον δικό του κόσμο – την επιθυμία του “πελάτη” του – πάνω
στο αρχικό χάος. Ο θάνατος και η ανάσταση του Θεού, στις μεγάλες
θρησκείες έχει την ίδια και την αυτή έννοια: τον αρχικό μηδενισμό που θα
επιτρέψει την επανεκκίνηση – σε νέες επιθυμητές βάσεις – του ιστορικού χρόνου. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει εν μέρει ιδιότητες μάγου – ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, επιθυμεί να έχει. Για το λόγο αυτό ο πολιτικός σχεδιασμός του βασίζεται στην – καθόλα ελληνική παρά τα φαινόμενα – λέξη “RESTART”. Τουτέστιν στα αγγλικά “ΕΠΑΝΕΚΚΙΝΗΣΗ”! Σκέφτεται να μηδενίσει τον ιστορικό χρόνο, να διαγράψει την όποια πραγματικότητα διαμόρφωσε η ιστορία στην ελληνική κοινωνία: Όλα! Από τις οικονομικές παραμέτρους και λειτουργίες ως τις ιδεολογίες και τις συμπεριφορές.
Πάνω σε αυτό το κενό ο πρωθυπουργός επιθυμεί να οικοδομήσει μια υποδειγματική Ελλάδα όπου τα πάντα θα αγοράζονται και θα πουλιούνται και όπου τα κέρδη των “επενδυτών” θα προσελκύουν τοιούτους από κάθε γωνιά της Γης. Δηλαδή τον καπιταλιστικό παράδεισο. Με βάση την παραπάνω λογική επιλογή η εξωτερική πολιτική της χώρας και τα λεγόμενα “εθνικά θέματα” – η προστασία δηλαδή της εθνικής επικράτειας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων – δεν μπορεί παρά να υιοθετήσει την ίδια μεθοδολογία: RESTART.
Σε κλίμα… RESTART
Απόπειρα “επανεκκίνησης” των διμερών σχέσεων ήταν η περιγραφή που έδωσε σοβαρή συντηρητική πρωινή εφημερίδα στο διάβημα, όπως το τελευταίο μεθοδεύτηκε στην πρόσφατη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Για να είναι δε πιο ρεαλιστικό το σενάριο η συμπαθής εφημερίδα πρόσθεσε το ουσιαστικό επιχείρημα “μέσω ΗΠΑ”… φυσιολογικά.
Αυτό γράφτηκε στις παραμονές της συνάντησης Μητσοτάκη – Ερντογάν. Μετά τη συνάντηση η μαγική διαδικασία προσδιορίστηκε με ακρίβεια: ο μηδενισμός του ιστορικού χρόνου διαπιστώθηκε ότι είχε επιτευχθεί. Από τον Απρίλιο του 2023, παρατήρησε η ίδια εφημερίδα, οι κάθε είδους παραβιάσεις και προκλήσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο έχουν μηδενιστεί. Σχετικό γραφικό επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές.
Όθεν η επίτευξη του αρχικού κενού, προϋπόθεση για την όποια επανεκκίνηση, επιτεύχθηκε. «…από τον σεισμό του Φεβρουαρίου μέχρι σήμερα επικρατεί πλήρης νηνεμία, τόσο στον αέρα όσο και στη θάλασσα». Το συμπέρασμα είναι ότι «άνοιξε παράθυρο ιστορικής ευκαιρίας». Και το Μέγαρο Μαξίμου, όπου έχει μεταφερθεί στο σύνολό της η άσκηση εξωτερικής πολιτικής, έσπευσε να το διαβεί. Με άλλα λόγια εκπαραθυρώθηκε…
Στο ίδιο Μέγαρο επικρατούν περίπλοκες θεωρίες γύρω από τις διεθνείς σχέσεις. Βασικά πιστεύουν ότι τις καθορίζει το “κλίμα” και όχι άλλοι υλικοτεχνικοί, γεωπολιτικοί παράγοντες. Όθεν η “νηνεμία” γίνεται διπλωματική κατάσταση. Και εξηγείται με την “καλή διάθεση” ερήμην άλλων πιο σύνθετων παραμέτρων. Με άλλα λόγια με κάποιο μαγικό τρόπο (εντάξει πολύ μαγεία πέφτει…) οι τουρκικές οικονομικές, πολιτικές, στρατιωτικές ελίτ παραιτήθηκαν μονομιάς από όλες τις στρατηγικές διεκδικήσεις τους σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο, Κύπρο και όπου αλλού. Ίσως ο “Θεός της Ελλάδας” να αποφάσισε πως ήρθε η ώρα να κάνει κάποιο θαύμα. Ίσως όμως να συντρέχουν άλλοι λόγοι για ετούτη τη “νηνεμία”.
Μία εικόνα από το Βίλνιους…
Ένας όχι και τόσο προσεκτικός παρατηρητής θα έστρεφε το βλέμμα του προς τον βορρά, εκεί όπου μαίνεται ο πόλεμος της Ουκρανίας. Η έκβαση και το μέλλον του αβέβαια, από αυτά όμως εξαρτάται η διάταξη του γειτονικού στον πόλεμο χώρου. Ανάλογα με την πορεία του πολέμου η θέση, οι δυνατότητες, η σημασία της Τουρκίας αλλάζουν. Και σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στην Αθήνα, στην Άγκυρα φαίνεται πως παρακολουθούν με μεγάλη προσοχή τις εκεί εξελίξεις.
Ο ίδιος παρατηρητής θα έστρεφε κατόπιν το βλέμμα του στην Ουάσιγκτον. Εκεί διαμορφώνονται νέες στρατηγικές και επιλογές με άξονα τις εξελίξεις του ίδιου πολέμου. Στην περίπτωση – διαφαινόμενη – νίκης, μερικής ή γενικής, της Ρωσίας, η θέση της Τουρκίας, ως ανάχωμα της ρωσικής ισχύος, αναβαθμίζεται σημαντικά. Αίφνης η Τουρκία γίνεται ζωτικός εταίρος της Δύσης. Κάθε αντάλλαγμα είναι θεμιτό σε αυτή την κατεύθυνση. Όθεν, ίσως η Τουρκία αποκτήσει τα όσα επιθυμεί, απλά πουλώντας την διπλωματική και στρατιωτική “φιλία” της στην Δύση. Εφόσον μπορεί να αποκτήσει τα όσα επιθυμεί με συμμαχική “θεσμική” βούλα, γιατί να κάθεται να τσακώνεται με τους Έλληνες για όποιον βράχο του Αιγαίου.
Η εικόνα του απομονωμένου Ζελένσκι στο Βίλνιους θα έπρεπε ίσως να προκαλεί ανατριχίλα στο Μέγαρο Μαξίμου. Η περίφημη “αντεπίθεση” της Ουκρανίας απέτυχε. Η Ουκρανία δεν μπορεί, αποδείχθηκε. Οι όποιες δυνάμεις μπορούν να πάρουν την θέση της απέναντι στην ενισχυμένη Ρωσία είναι πλέον ζωτικά ευπρόσδεκτες. Η Τουρκία είναι η πιο σημαντική από αυτές. Όθεν…
====================
Προοπτικές και «παγίδες» από τη νέα σελίδα στα ελληνοτουρκικά
Η «νέα σελίδα» που άνοιξε στο Βίλνιους μένει να αποδειχθεί τους επόμενους μήνες αν μπορεί να ανοίξει και «νέο κεφάλαιο» στα ελληνοτουρκικά, όμως τα νέα δεδομένα που δημιουργεί η επανεκκίνηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων μετά από ένα μεγάλο διάστημα εντάσεων και «παγώματος» σχεδόν των σχέσεων, είναι ήδη εδώ.
Τα διαφορετικά δεδομένα που δημιουργούνται στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στο Βίλνιους προσφέρουν ευκαιρίες αλλά δημιουργούν και καταστάσεις που απαιτούν ιδιαίτερα λεπτή διαχείριση. Το πρώτο σημαντικό βεβαίως είναι ότι δημιουργούνται προϋποθέσεις για συνέχιση, χωρίς ιδιαίτερο κόστος, της μη έντασής το Αιγαίο κάτι που εξυπηρετεί την Τουρκία αλλά είναι σημαντικό και για την Ελλάδα.
Αθήνα και Άγκυρα με την ενεργό και αποτελεσματική όπως αποδείχθηκε παρέμβαση της Ουάσιγκτον επέλεξαν να πιάσουν το νήμα από την παλιά δοκιμασμένη «άκρη» του: θετική ατζέντα, ΜΟΕ, συνομιλίες για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και προσπάθεια επανασύνδεσης των ελληνοτουρκικών και του κυπριακού με την Ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας.
Η συγκυρία στο Βίλνιους ήτα ευνοϊκή κυρίως γιατί ήταν ο ίδιος ο Ερντογάν ο οποίος επεδίωκε να πείσει Συμμάχους και Ευρωπαίους ότι δεν είναι ο ταραχοποιός συνεταίρος του Πούτιν ,ο ηγέτης που κοιτάζει στην Ανατολή σνομπάροντας την Δύση. Ο κ.Μητσοτάκης μίλησε για στροφή η υποχρεωτική προσαρμογή του Τούρκου ηγέτη. Οι λόγοι που τον υποχρεώνουν το τελευταίο διάστημα σε αυτή την αλλαγή πλεύσης είναι πολλοί. Η αποδυνάμωση του Πούτιν που μέχρι τώρα ήταν ο ισχυρός σύμμαχος και χρηματοδότης, η οικονομική κρίση της χώρας του που δεν μπορεί να ξεπερασθεί χωρίς το πράσινο φως των χρηματαγορών της Δύσης, η βαθιά αλληλεξάρτηση με τις αγορές της Ευρώπης και κυρίως η προσπάθεια του να πείσει ότι η Τουρκία δεν έχει στρέψει την πλάτη στην Δύση, αλλά ισορροπεί έχοντας πάντα έστω και λίγο πιο χαλαρά το ένα πόδι στην Ανατολή.
Μετά το παλαντζάρισμα μηνών που είχαν φέρει τις σχέσεις του Ερντογάν με την Δύση στα όρια τους, ο Τούρκος ηγέτης επέλεξε το ΝΑΤΟ ώστε να κάνει συμβιβαστικά βήματα. Ο ίδιος μάλιστα φάνηκε να βλέπει και την επανεκκίνηση των σχέσεων ως μια ευκαιρία για να «μπερδέψει» το Κογκρέσο το οποίο ακόμη ,η τουλάχιστον η ομάδα γύρω από τον Μ. Μενέντεζ αντιτίθεται στο πακέτο των F16. Η δήλωση του στο Βίλνιους ότι η Τουρκία δεν χρησιμοποίησε ούτε θα χρησιμοποιήσει τα F16 εναντίον της Ελλάδας», μόνο ως κακόγουστη παραποίηση της αλήθειας μπορεί να αντιμετωπισθεί…
Στη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν οι δυο πλευρές αποφάσισαν να δοκιμάσουν να «αναπροσαρμόσουν» τη διαδικασία που εγκαινιάσθηκε πριν από 23 χρόνια με τις διερευνητικές επαφές για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας καθώς είχε από καιρό διαμορφωθεί η κοινή εκτίμηση ότι αυτή η μορφή συνομιλιών δεν οδηγεί πουθενά. Έτσι επέλεξαν την αναβάθμιση των συνομιλιών σε πολιτικό επίπεδο με την άμεση εμπλοκή και εποπτεία των δυο υπουργών εξωτερικών Γ.Γεραπετρίτη και Χ.Φιντάν.
Ήδη πριν τις εκλογές ο Ν.Δένδιας είχε αποκαλύψει ότι έκανε την πρόταση του στον πρωθυπουργό για διαφορετική διαδικασία.. Δεν γνωρίζουμε εάν αυτή ήταν η πρόταση που ανακοινώθηκε αλλά πάντως με την επιλογή αυτή προκύπτουν ορισμένα ερωτήματα.
Για το αδιέξοδο στις διερευνητικές για τόσα χρόνια, δεν ευθύνεται το format της διαδικασίας αλλά το περιεχόμενο και η ουσία των θέσεων που πρόβαλλε κατά περιόδους η Τουρκία. Πολύ περισσότερο όταν από το 2001 διευρύνθηκε κατά πολύ η βεντάλια των τουρκικών διεκδικήσεων και αμφισβητήσεων. Οι οποίες μπορεί σύμφωνα με την αντίληψη ορισμένων να τίθενται για διαπραγματευτικούς λόγους, η ουσία όμως είναι ότι μπαίνουν στο τραπέζι και ακυρώνουν κάθε δυνατότητα συμβιβασμού.
Οι συζητήσεις και διαπραγματεύσεις σε επίπεδο Διερευνητικών Επαφών με επικεφαλής είτε παλιούς διπλωμάτες είτε ακαδημαϊκούς έδινε ακριβώς την δυνατότητα άτυπης ανεπίσημης ανταλλαγής απόψεων και θέσεων χωρίς να υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρηθεί ότι γίνεται πολιτική διαπραγμάτευση των δυο κυβερνήσεων επί θεμάτων τα οποία δεν αποδέχεται η μια από τις δυο πλευρές επισήμως ως διαφορές.
Οι διαπραγματευτικές ομάδες των δυο πλευρών μπορούσαν να κάνουν ασκήσεις επί χάρτου ,όπως έκαναν εντατικά και μέχρι το 2004 αλλά και μετά ,που περιλάμβαναν ακόμη και εξαιρετικά ευαίσθητα ζητήματα όπως το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων, ενώ κατά περιόδους έχει τεθεί και θέμα «γκρίζων ζωνών» αλλά και αποστρατικοποίησης των νησιών.
Αυτό βεβαίως δεν έχει καμιά σχέση με το να βρεθούν οι ίδιοι οι υπουργοί εξωτερικών των δυο χωρών να κάνουν μια τέτοια άσκηση επί χάρτου. Πολύ περισσότερο μάλιστα όταν θα παρέπεμπε στη γνωστή θέση της Τουρκίας για πολιτική διαπραγμάτευση επί όλων των θεμάτων.
Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο πως θα στηθεί αυτή η διαδικασία η οποία πάντως εάν αποκλεισθούν αυτές οι παγίδες θα μπορούσε να είναι πιο αποδοτική με την έννοια ότι οι δύο Υπουργοί Εξωτερικών έχοντας ευθεία εμπλοκή και έλεγχο των συνομιλιών μπορούν πιο άμεσα και αυθεντικά να εκφράσουν τη θέση των κυβερνήσεων τους έχοντας απευθείας επαφή με τους δυο ηγέτες.
Ίσως, η περίπτωση της υπογραφής της συμφωνίας μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, που έγινε ενώ σημαντικό τμήμα της γραφειοκρατίας του ΥΠΕΞ ήταν αντίθετο, αλλά ο κ.Δένδιας με τη σύμφωνη γνώμη του πρωθυπουργού ανέλαβε το πολιτικό κόστος να προχωρήσει στην υπογραφή της Συμφωνίας, είναι που έβαλε την ιδέα για την αναβάθμιση της διαδικασίας που ανακοινώθηκε την Τετάρτη.
Και στο θέμα των ΜΟΕ διαφαίνεται διάθεση για επέκταση τους με τον προβληματισμό όμως για την ανάγκη μιας περισσότερο διπλωματικής παρά στρατιωτικής αντίληψης, καθώς εκτιμάται ότι οι στρατιωτικοί έχουν για λόγους προφανείς μια πιο συντηρητική διαπραγματευτική γραμμή σε ό,τι αφορά τον περιορισμό στρατιωτικών δραστηριοτήτων.
Η Αθήνα άκουσε με ενδιαφέρον τη δήλωση του Τ.Ερντογάν ότι επιθυμεί την επανέναρξη των σχέσεων με την Ε.Ε. αν και είναι προφανές ότι ο κ.Ερντογάν από αυτή την διαδικασία που προβλέπει δικαιώματα και υποχρεώσεις, επιλέγει και δίνει προτεραιότητα σε αυτά που τον ενδιαφέρουν: την κατάργηση των θεωρήσεων για τους Τούρκους πολίτες και την αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης που θα έχει πολλαπλά οφέλη για την τουρκική οικονομία.
Ο πειρασμός για την Αθήνα να επιδιώξει και πάλι την σύνδεση των ευρωτουρκικών με τα ελληνοτουρκικά αλλά και το Κυπριακό είναι μεγάλος. Χωρίς βεβαίως να υπάρχουν ψευδαισθήσεις ότι ο κ.Ερντογάν θα θυσιάσει την πολιτική αντίληψη του «Αιώνα της Τουρκίας» προκειμένου να ανοίξει ένα …διαπραγματευτικό Κεφάλαιο.
Και σε ό,τι αφορά ειδικά την Τελωνειακή Ένωση και για την Αθήνα υπάρχει μια κόκκινη γραμμή που δεν μπορεί να ξεπεράσει: η Κύπρος. Η Τουρκία όχι μόνο δεν αναγνωρίζει την Κύπρο, αλλά από το 2005 αρνείται να υλοποιήσει τη βασική δέσμευση που ανέλαβε προκειμένου να ανοίξει η Τελωνειακή Ένωση που προέβλεπε την επέκταση του πρωτοκόλλου προς όλα τα κράτη μέλη, συνεπώς και για την Κυπριακή Δημοκρατία. Επομένως, η Ελλάδα εκ των πραγμάτων θα βρεθεί απέναντι στην Τουρκία σε αυτή τη διαπραγμάτευση…
Η διαδικασία που ξεκίνησε την Τετάρτη είναι μακρά και δύσκολη, αλλά τουλάχιστον αποκαθιστά και κρατά ζωντανή την απευθείας επαφή σε ανώτατο επίπεδο των δυο χωρών. Και δίνει μια ακόμη ευκαιρία στη Διπλωματία για σχέσεις χωρίς τη διαρκή απειλή ανεξέλεγκτης έντασης.
====================
Σχόλια