Στον νέο ψυχρό πόλεμο μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου η διεθνής υπεροχή του δολαρίου δίνει ένα διαρκές πλεονέκτημα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στη δεκαετία του 1920 το δολάριο επιβλήθηκε ως το κύριο παγκόσμιο νόμισμα αντικαθιστώντας τη λίρα στερλίνα. Μπορούμε να πούμε ότι έναν αιώνα αργότερα θα πέσει από το βάθρο του και θα στερήσει την Αμερική από έναν από τους βασικούς μοχλούς γεωπολιτικής επιρροής της ; Τα σημάδια υποχώρησης του δολαρίου υπέρ του κινεζικού νομίσματος είναι πολλά αυτή την άνοιξη. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνήψαν την πρώτη τους σύμβαση εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Κίνα σε γιουάν. Η Σαουδική Αραβία και το Ιράκ θέλουν να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους. Η Βραζιλία και στη συνέχεια η Αργεντινή ανακοίνωσαν ότι στο εξής θα πληρώνουν για τις αγορές τους από την Κίνα σε γιουάν και όχι σε δολάρια.
Η τάση φαίνεται εκ πρώτης όψεως μη αναστρέψιμη, υπό την ώθηση του νέου ψυχρού πολέμου μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών που σπρώχνει ορισμένα κράτη του «Global South» να ευθυγραμμιστούν με το Πεκίνο. Ο οικονομολόγος σταρ του Χάρβαρντ, Λάρι Σάμερς, εκμυστηρεύτηκε πρόσφατα ότι ο ηγέτης μιας αναπτυσσόμενης χώρας του είχε παραπονεθεί με αυτά τα λόγια : «Η Κίνα μας φτιάχνει αεροδρόμια αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες μας κάνουν μαθήματα ηθικής. Χαρακτηριζόμενος ως «παλιός φίλος του κινεζικού λαού» από τον Πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, ο Πρόεδρος της Βραζιλίας Λούλα ντα Σίλβα δήλωσε στις 13 Απριλίου στη Σαγκάη. «Γιατί όλες οι χώρες πρέπει να διεξάγουν τις συναλλαγές τους με βάση το δολάριο ; Ποιος αποφάσισε ότι το δολάριο θα ήταν το παγκόσμιο νόμισμα ;».
Η αιχμή είναι τόσο παλιά όσο και η αμερικανική υπεροχή. Το 1964, ο υπουργός Οικονομικών του στρατηγού Ντε Γκωλ, Βαλερί Ζισκάρ ντ' Εστέν, κατήγγειλε τα «υπερβολικά προνόμια» του δολαρίου. Η κατοχή του παγκόσμιου νομίσματος δίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες όχι μόνο τη δυνατότητα να χρεώνονται επ’ άπειρον, αλλά και να επιβάλουν την πολιτική τους βούληση στα κράτη ή τους διεθνείς παράγοντες. Η BNP Paribas το έμαθε αυτό με τον άσχημο τρόπο όταν έπρεπε να πληρώσει 8 δισεκατομμύρια ευρώ το 2015 για παραβίαση του εμπάργκο των ΗΠΑ κατά του Ιράν, του Σουδάν και της Κούβας.
Οπλοποίηση (weaponization) του δολαρίου
Αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν οπλοποίηση του δολαρίου από την Ουάσιγκτον οξύνεται καθώς οι κυρώσεις αποκτούν εξέχουσα θέση στο διπλωματικό οπλοστάσιο των ΗΠΑ. Αυτό έγινε ιδιαίτερα αισθητό μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Σε μια κίνηση χωρίς προηγούμενο οι δυτικές χώρες πάγωσαν μέρος των επίσημων συναλλαγματικών αποθεμάτων της Ρωσίας, ύψους περίπου 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ένα χρόνο αργότερα η αντίδραση εκφράζεται στην αυξανόμενη δυσπιστία για το αμερικανικό νόμισμα. Οι χώρες που φοβούνται ότι μια μέρα θα βρεθούν στο στόχαστρο της Ουάσιγκτον έχουν τώρα συμφέρον να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το νόμισμά της.
Η Janet Yellen, υπουργός Οικονομικών, το αναγνώρισε στις 17 Απριλίου στο CNN : «Υπάρχει ο κίνδυνος όταν χρησιμοποιούμε οικονομικές κυρώσεις που συνδέονται με τον ρόλο του δολαρίου να υπονομευθεί τελικά η ηγεμονία του. Χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία ή το Ιράν ωθούνται στο να βρουν μια εναλλακτική διέξοδο.» Οικονομολόγοι όπως ο Nouriel Roubini του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης προφητεύουν ήδη την εμφάνιση ενός διπολικού καθεστώτος διεθνών συναλλαγματικών αποθεμάτων γύρω από το δολάριο από τη μια πλευρά και το γιουάν από την άλλη. Ωστόσο, ο φόβος φαίνεται σε μεγάλο βαθμό αβάσιμος. Με το 59% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων (σύμφωνα με το ΔΝΤ) και το 88% των διεθνών συναλλαγών (σύμφωνα με την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών), το δολάριο συνεχίζει να βαραίνει διεθνώς στον ίδιο βαθμό όσο στο τέλος του πρώτου ψυχρού πολέμου, στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Αυτό που σώζει την ηγεμονία του δολαρίου είναι ότι κανένα νόμισμα δεν είναι σήμερα ικανό να το αντικαταστήσει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπόρεσαν να το επιβάλουν στον κόσμο χάρη σε παράγοντες που είναι δύσκολο να αναπαραχθούν από άλλες χώρες : οικονομική, στρατιωτική και πολιτισμική ισχύς, το μέγεθος της κεφαλαιαγοράς, τα διαφοροποιημένα χρηματοπιστωτικά μέσα και, κυρίως, το κράτος δικαίου. Το δεύτερο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, το ευρώ, δεν μπορεί να ξεφύγει από τον ρόλο του υποκατάστατου, εφόσον τα είκοσι κράτη που το μοιράζονται δεν έχουν λάβει την πολιτική απόφαση να δημιουργήσουν ένα Ευρωπαϊκό Υπουργείο Οικονομικών. Η βρετανική λίρα ή το γιεν Ιαπωνίας βαραίνουν πολύ λίγο.
Όσον αφορά το γιουάν, δεν αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 2,7% των επίσημων συναλλαγματικών αποθεμάτων στον κόσμο και αυτό για διάφορους λόγους. Υποφέρει από ανεπαρκή κεφαλαιαγορά και ανύπαρκτο κράτος δικαίου στην Κίνα. Σε νομισματικό επίπεδο, η αμερικανική αυτοκρατορία έχει ακόμη λαμπρό μέλλον μπροστά της. Η προειδοποίηση που δόθηκε στους Ευρωπαίους από τον υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ Τζον Κόνολι το 1971 παραμένει σε ισχύ : «The dollar is our currency, but it’s your problem».
Luc de Barochez
Le Point
2/5/23
via Babis Georges Petrakis
====================
Σχόλια