Ηλίας Γιαννακόπουλος «Λέτε Ευρώπη, αλλά σκέφτεστε γη για στρατιώτες, ελεγχόμενες βιομηχανίες, καθοδηγούμενη διανόηση. Μήπως υπερβάλλω; Τουλάχιστον, όμως, ξέρω ότι, όταν λέτε Ευρώπη, ακόμη και στις καλύτερες στιγμές σας, όταν παρασύρεστε από τα ίδια σας τα ψέματα, τίποτα δεν σας εμποδίζει να σκέφτεστε ένα πλήθος από πειθήνια έθνη που οδηγούνται από μια Γερμανία αφεντάδων προς ένα απίστευτο, αιματοκυλισμένο μέλλον»
(Αλμπέρ Καμύ, «Γράμματα σ’ έναν φίλο Γερμανό», 1943-1944).Στο δρόμο προς τις ευρωεκλογές οι παραπάνω διαπιστώσεις – καταγγελία του Γάλλου διανοούμενου παραμένουν επίκαιρες και ενισχύουν το διάχυτο σκεπτικισμό για το παρόν και το μέλλον της Ευρώπης. Μια υπόγεια και υπόρρητη σύγκρουση επιτελείται ανάμεσα σε ευρωπαϊστές και ευρωσκεπτικιστές. Η Ευρώπη μετά και το πολυθρύλητο Brexit φαίνεται διχασμένη που για πολλούς σημαίνει την απαρχή μιας χρόνιας αποσύνθεσης. Κι αυτό γιατί ενισχύονται οι φυγόκεντρες τάσεις μέσα από την ανάδυση επικίνδυνων εθνικισμών που επωάζονται στο κλίμα ανασφάλειας και αβεβαιότητας πολλών λαών – κρατών (Ουγγαρία, Ιταλία…).
Ωστόσο, σε μια εποχή και σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από συνεχείς μεταβολές, ακραίες αντιθέσεις (Βορράς – Νότος), από μεγάλους οικονομικούς και κοινωνικούς μετασχηματισμούς, από ραγδαίες επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις, έντονες δημογραφικές ανακατατάξεις κι από μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα η Ευρώπη εξακολουθεί να παραμένει η μόνη «σταθερά» για την ευδοκίμηση του πολιτισμού, του ορθολογισμού και της ειρηνικής συνύπαρξης ανθρώπων και λαών με διαφορετικές (γλωσσικές, εθνικές…) καταβολές.
Για πολλούς αυτή η πολυμορφία και πολυποικιλία της ΕΕ, ως πολυκρατικού μορφώματος, συνιστούν τη δύναμη και την αδυναμία της. Άλλοτε η πολυμορφία και ανομοιογένεια (οικονομική, πολιτική…) γεννά θετικά αποτελέσματα κι άλλοτε αρνητικά.
Τα θετικά απορρέουν από το γεγονός ότι διαφορετικοί άνθρωποι μέσα από διαφορετική γλώσσα και διαφορετικές πολιτισμικές αφετηρίες καταγράφουν και εκφράζουν με έναν ιδιαίτερο δικό τους τρόπο τις θέσεις και τις προτάσεις τους για ένα πλήθος ζητημάτων. Διαφορετικοί άνθρωποι, λαοί και κράτη συνυφαίνουν το μωσαϊκό του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Εξάλλου η πρόοδος και η εξέλιξη γονιμοποιούνται από τη σύγκρουση – σύνθεση διαφορετικών στοιχείων.
Υπάρχουν, όμως, κι εκείνοι που στην ποικιλομορφία και ετερογένεια της ΕΕ διαβλέπουν τη βασική αιτία των αρνητικών της γνωρισμάτων. Η ανομοιογένεια (γλωσσική, πολιτική, οικονομική, εθνολογική..) δημιουργεί προβλήματα στη χάραξη μιας ενιαίας πολιτικής και νομοθεσίας για την επίλυση ζωτικών προβλημάτων.
- Στη γέννηση των προβλημάτων της ΕΕ δρα ενισχυτικά και ο ηγεμονισμός κάποιων κρατών και ιδιαίτερα της Γερμανίας.
Η ευρωπαϊκή ταυτότητα
Οι παραπάνω αντιτιθέμενες αξιολογήσεις καθιστούν επικίνδυνη κάθε απόπειρα ορισμού της έννοιας της Ευρώπης και της ΕΕ. Ακόμη δυσκολότερος είναι ο ορισμός και η ανίχνευση του πυρήνα του Ευρωπαίου πολίτη. Η ευρωπαϊκή ταυτότητα –το μεγάλο ζητούμενο– ορίζεται από παραδοσιακές παραδοχές και στερεότυπα που είχαν σημείο αναφοράς τον αρχαιοελληνικό ορθολογισμό, τη ρωμαϊκή νομοθεσία και την πνευματικότητα του Χριστιανισμού.- Τα στοιχεία, όμως, αυτά τείνουν να ανατραπούν από την πολυπολιτισμικότητα της σημερινής ΕΕ εξαιτίας και του μεταναστευτικού ρεύματος.
- Ακόμη πιο δύσκολος καθίσταται ο καθορισμός της ευρωπαϊκής ιθαγένειας, αφού ποικίλλει από κράτος σε κράτος ως απόρροια δυο μορφών δικαίων.
- Το δίκαιο του αίματος (jus sanguinis) και το δίκαιο του εδάφους (jus soli).
- Το εγχείρημα του «ορισμού» καθίσταται δυσκολότερο όταν εκλαμβάνουμε την Ε.Ε. ως μια παγιωμένη κατάσταση και όχι ως μια διαδικασία «εν τω γίγνεσθαι».
- «Θα ήθελα να συνειδητοποιήσετε καλά τούτη τη διαφορά: Η Ευρώπη είναι για σας αυτός ο τόπος που περιβάλλεται από θάλασσες και βουνά, που χωρίζεται από φράγματα, ο σκαμμένος στα έγκατά του από ορυχεία…. όπου η Γερμανία παίζει μια παρτίδα με μοναδικό διακύβευμα το ίδιο το μέλλον της. Για μας όμως είναι αυτή η γη του πνεύματος όπου εδώ και είκοσι αιώνες συνεχίζεται η πιο καταπληκτική περιπέτεια του ανθρώπου. Είναι αυτή η προνομιούχος αρένα, όπου η πάλη του ανθρώπου της Δύσης ενάντια στον κόσμο, ενάντια στους θεούς, ενάντια στον εαυτό του, φτάνει σήμερα στην πιο συγκλονιστική φάση της. Όπως βλέπετε, δεν υπάρχει κοινό μέτρο για σας και για μας».
Ο Ευρωπαίος πολίτης
Επαγωγικά βαδίζοντας, όχι μόνο ως ψηφοφόροι αλλά και ως Έλληνες πολίτες, μπορούμε να θεωρήσουμε πως η ουσία του Ευρωπαίου πολίτη –το ζωντανό κύτταρο της ΕΕ– εδράζεται πάνω στις ευκαιρίες που έχει να συμμετέχει και να διεκδικεί. Να προτείνει και να απορρίπτει. Να δρα και να σκέπτεται. Να αξιολογεί, να συνθέτει και να αναλαμβάνει ευθύνες. Να αμύνεται και να επιτίθεται. Να οραματίζεται και να δρα με ρεαλισμό. Πολίτης που να μπορεί να απελευθερωθεί από τα γρανάζια της «μάζας» και της εξουσίας των fake news. Ένας πολίτης «δημιουργός πολιτικής» και όχι «καταναλωτής» ιδεολογημάτων. Όλα αυτά συνθέτουν τον τύπο του «Homo politicus» που ακυρώνει τον τύπο του συμβιβασμένου, του άπραγου και της ιδιώτευσης, του «Homo idiot».Το μεγάλο, δηλαδή, στοίχημα της ΕΕ είναι: Ή θα ανοιχτούμε προς την «κοινωνία των πολιτών» ή θα οπισθοδρομήσουμε στην κοινωνία των «ειδικών» και των τεχνοκρατών. Αυτό ακριβώς υπονοούσε και ο Ζακ Ντελόρ όταν είχε διακηρύξει «Δεν ενοποιούμε οικονομίες, αλλά ενοποιούμε την πολιτική».
Επιπρόσθετα στην κοινωνική και πολιτική φιλοσοφία της ευρωπαϊκής ταυτότητας και του Ευρωπαίου πολίτη θα πρέπει να ενταχθεί και η έννοια άνθρωπος ως αυταξία, χωρίς προσδιορισμούς χρώματος, φυλής, θρησκείας και καταγωγής. Η δόμηση και ο σαφής προσδιορισμός της ευρωπαϊκής ταυτότητας κατέστη στις μέρες μας «κατηγορική προσταγή», γιατί βοηθά τους πολίτες να ισορροπούν με επιτυχία πάνω σε δυο αναγκαιότητες: Στην εθνική και ευρωπαϊκή συνείδηση.
- Η εθνική προσκόλληση στο «εθνικό» στοιχείο είναι τόσο επικίνδυνη όσο και η άκριτη αποκόλληση από τις εθνικές ρίζες.
- Κι αν αυτόν τον διαχωρισμό τον προεκτείνουμε σε άλλο επίπεδο, τότε θα ανακαλύψουμε το μέτρο και τον κωδικό με τα οποία θα οικοδομήσουμε σε στέρεα βάση την Ευρώπη του μέλλοντος. Το εύρημα αυτής της πορείας είναι ο άνθρωπος.
- «Τουλάχιστον όμως θα έχουμε συμβάλλει στη διάσωση της ανθρώπινης ύπαρξης από τη μοναξιά, όπου θέλατε να τη φυλακίσετε, επειδή περιφρονήσατε την πίστη στον άνθρωπο…..» («Γράμματα σ’ έναν φίλο Γερμανό» Α. Καμύ)
Το δίλημμα
Ο Έλληνας ψηφοφόρος στο δίλημμα «ευρωλατρεία» ή «ευρωσκεπτικισμός» μπορεί να αντιτάξει τη νηφαλιότητα και τη δυνατότητά του να αφομοιώνει το «ξένο» και να το μετατρέπει σε δική του κατάκτηση. Όπως «το φοινικικό εμπορικό αλφάβητο στην Ελλάδα έγινε Λόγος, οι ορφικές λατρείες Θέατρο και η αιγυπτιακή αστρολογία, Αστρονομία» έτσι και η Ευρώπη μπορεί να γίνει η αφετηρία για μια άλλη ματιά για το ρόλο της Ελλάδας στο σύγχρονο κόσμο.Ο Γ. Σεφέρης προβάλλει το δίλημμα του Έλληνα απέναντι στο δυτικό πολιτισμό και συμβουλεύει την υπέρβασή του:
- «Το δίλημμα είναι αμείλικτο: είτε θα αντικρίσουμε το δυτικό πολιτισμό που είναι κατά ένα μέρος και δικός μας, μελετώντας με λογισμό και με νηφάλιο θάρρος τις ζωντανές πηγές του – κι αυτό δε βλέπω πως μπορεί να γίνει αν δεν αντλήσουμε τη δύναμη από τις δικές μας ρίζες και χωρίς ένα συστηματικό μόχθο για τη δική μας παράδοση˙ είτε θα του γυρίσουμε τις πλάτες και θα τον αγνοήσουμε, αφήνοντάς τον να μας υπερφαλαγγίσει, με κάποιον τρόπο από κάτω, με τη βιομηχανοποιημένη, την αγοραία, τη χειρότερη μορφή της επίδρασής του».
Fischer (πρώην ΥΠΕΞ) – Το ελληνικό πείραμα απέδειξε ότι Γερμανία θέλει μια Γερμανική Ευρώπη
Πως η Γερμανία εξόντωσε την μισή Ευρώπη σε μόλις 15 χρόνια με τη ΄Συνθήκη σταθερότητας’ και το σκληρό ΕΥΡΩ
Πως κέρδισε τον οικονομικό πόλεμο η Γερμανία
Η προφητεία της Μάργκαρετ Θάτσερ: Είχε πει το 1988 για τη Γερμανία όσα λένε οι υπόλοιποι σήμερα
Η ευρωπαϊκή κυριαρχία εναντίον της γερμανικής υποταγής: Τα κράτη-μέλη δεν έχουν γνώμη
Ευρωπαϊκή Ένωση και Ελλάδα: H δολοφονία ενός έθνους
================
Ο Σίσυφος, ιδρυτής κατά τον μύθο της Εφύρας,
που στη συνέχεια ονομάστηκε Κόρινθος,
είναι μια ιδιαίτερη προσωπικότητα της ελληνικής μυθολογίας.
Ο μύθος ξεκινάει με την αποπλάνηση από τον Δία,
της Αίγινας, κόρης του ποταμού και θεού Ασωπού.
Ο Δίας μεταμορφώθηκε σε αετό, απήγαγε την Αίγινα
και την έκρυψε για τα περαιτέρω σε ένα νησί του Αιγαίου.
Ψάχνοντάς την ο αλλόφρων πατέρας της, πέρασε από Εφύρα
και ρώτησε τον Σίσυφο αν ήξερε που βρίσκεται η κόρη του
και ο Σίσυφος συμφώνησε να του αποκαλύψει ότι ήξερε,
με την προϋπόθεση
ότι ο Ασωπός θα του έφτιαχνε μια αστείρευτη πηγή,
που θα ανέβλυζε από την ακρόπολη της Εφύρας
και θα πότιζε την γη της σημερινής Κορινθίας.
Έτσι, ο Σίσυφος έδωσε τον Δία στον Ασωπό,
που πήρε στο κυνήγι τον πατέρα των θεών για να τον ευνουχίσει.
Ο Δίας φυσικά γλύτωσε, όπως γλυτώνουν όλοι οι πατέρες των θεών,
αλλά εξοργισμένος με τον Σίσυφο,
διέταξε τον Πλούτωνα να πάρει τον Σίσυφο στα τάρταρα
και να του επιβάλει αιώνια τιμωρία.
Όλα αυτά με διακριτικότητα, αφού η Ήρα δεν έπρεπε να μάθει.
Ωστόσο ο Σίσυφος, ξέροντας τι σημαίνει εκδικητικότητα Διός,
ήταν προετοιμασμένος.
Πριν κατεβεί στα Τάρταρα, ζήτησε από την σύζυγο του Μερόπη
να μην ταφεί το σώμα του.
Έτσι, όταν έφτασε στον Κάτω Κόσμο,
υπέβαλε ένσταση έλλειψης προδικασίας, με το επιχείρημα,
ότι εφόσον ήταν άταφος, δεν θα έπρεπε να βρίσκεται εκεί.
Η ένσταση έπιασε,
η Περσεφόνη, η γυναίκα του Πλούτωνα και αρμόδια επί ενστάσεων,
μάσησε και του έδωσε τριήμερη για τον πάνω κόσμο,
προκειμένου να τακτοποιήσει τις εκκρεμότητες
και να κανονίσει τα της ταφής του.
Φυσικά ο Σίσυφος δεν είχε σκοπό να επιστρέψει
και δεν επέστρεψε.
Αυτό όμως έφερε τεράστια αναστάτωση στον Κάτω Κόσμο,
αφού κανείς καινούργιος νεκρός, άνθρωπος ή ζώο,
δεν θα μπορούσαν να διαταράξουν το τυπικόν της σειράς
και να εισέλθουν στον κάτω κόσμο,
εφόσον δεν ήταν μέσα ο Σίσυφος.
Έτσι στην γη δημιουργήθηκε μια απίστευτη κατάσταση,
αφού κανείς δεν μπορούσε να πεθάνει,
ακόμη και οι βαριά άρρωστοι ή οι σακατεμένοι στις μάχες,
που περιφέρονταν κανονικά με τα εντόσθιά τους παραμάσχαλα,
ενώ καμία μάχη δεν έδινε νικητή
και όλοι ισχυρίζονταν ότι ήταν οι νικητές,
κάτι που προκαλούσε νέες μάχες.
Ακόμη και τα ζώα που προσφέρονταν για θυσίες,
μετά την θυσία σηκώνονταν κανονικά από τον βωμό τους
και κυκλοφορούσαν ακέφαλα.
Όλα αυτά, ήταν επόμενο να δημιουργήσουν
μεγάλη αναταραχή στον Όλυμπο,
συγκλήθηκε διακομματική και αποφασίστηκε
ο μεν Άρης να κάνει μπακ απ στο σύστημα του Πλούτωνα,
ο δε Ερμής να συλλάβει τον Σίσυφο, dead or alive
και να τον επιστρέψει στον κάτω κόσμο, όπερ και εγένετο.
Στον κάτω κόσμο, οι "Κριτές των νεκρών", επέβαλαν στον Σίσυφο
ως ποινή για το δούλεμα στην Περσεφόνη,
να σπρώχνει ένα βράχο ως την κορυφή ενός βουνού.
Φτάνοντας στην κορυφή, ο βράχος ξανακυλούσε κάτω
και ο Σίσυφος έπρεπε να τον ανεβάσει ξανά.
Αυτή η τιμωρία ήταν αιώνια για τον «νικητή» του Άδη,
που θα ήταν ελεύθερος μόνο κατά το χρονικό διάστημα,
που ο βράχος είχε φτάσει στην κορυφή και μέχρι να ξανακυλήσει.
Όλη η χαρά του Σισύφου βρίσκεται εδώ.
Η μοίρα του, του ανήκει.
Ο βράχος είναι ο δικός του βράχος.
Ο Σίσυφος συμβολίζει την προσπάθεια της ανθρωπότητας
σε μία χωρίς τέλος, επίπονη, ανοδική και εξελικτική πορεία.
Η ανθρωπότητα έχει τον βράχο της, το βαρύ της φορτίο
που με πολύ κόπο και συνεχή προσπάθεια το σπρώχνει προς την κορυφή.
Σπρώχνοντας το φορτίο της, μέσα από μία διαρκή πάλη των αντιθέσεων,
των τάξεων, της λογικής, των συγκρουομένων συμφερόντων,
στις οποίες ωστόσο οφείλεται η εξέλιξη του ανθρώπου,
η ανθρωπότητα, κοπιάζει, αγωνιά, βασανίζεται, ματώνει
και σπρώχνει το βράχο προς τη κορυφή.
Ο βράχος φτάνει στην κορυφή,
όμως ξεφεύγει και κυλά από την άλλη μεριά του βουνού.
Δεν θα μπορούσε ο μύθος να ισορροπήσει τον βράχο
γιατί αυτό θα σήμαινε το τέλος της προσπάθειας
αλλά ταυτόχρονα θα τελείωνε και η εξέλιξη
και τέλος στην εξέλιξη δεν υπάρχει.
Η ανθρωπότητα μπορεί και φέρνει το φορτίο της στην κορυφή.
Εκεί όμως κουράζεται,
ή ίσως και να πεθαίνει βιολογικά και πνευματικά
και ο βράχος ξεφεύγει, κατρακυλά στους πρόποδες
και ξεκινούν όλα από την αρχή,
ίσως από μία άλλη γενιά, χωρίς την πείρα και τις γνώσεις της προηγούμενης,
αφού ο πολιτισμός δεν βρίσκεται στο DNA, αλλά διδάσκεται,
η νέα γενιά είναι άγραφη, είπε ο Αριστοτέλης.
Και πάλι η ανθρωπότητα θα φτάσει τον βράχο της στην κορυφή
και πάλι ο βράχος θα κυλήσει κάτω για να τον αναλάβει μια νέα γενιά.
Το μήνυμα του μύθου είναι τελικά αισιόδοξο.
Ο βράχος δεν είναι τιμωρία, δεν είναι ματαιότητα,
είναι προσπάθεια και κίνηση και δημιουργία και κατάκτηση,
είναι φροντίδα να δώσεις κάτι καλύτερο στην επόμενη γενιά.
Αυτή είναι η μοίρα της ανθρωπότητας!
Είναι υποχρεωμένη να ζει και να μαθαίνει από την αρχή τα ίδια.
Αυτός είναι ο Μύθος του Σίσυφου.
---------------------------Εμουτουιδίου. (το βρήκα κάπου στο fb αλλά δεν κράτησα το όνομα του συγγραφέα...)
------------------------------------------------------------------------------------------------------
Στο ομότιτλο έργο του ο Καμύ αναφέρει:
Οι θεοί είχαν καταδικάσει τον Σίσυφο
να σπρώχνει ασταμάτητα ένα βράχο μέχρι την κορυφή ενός βουνού,
απ’ όπου η πέτρα κατρακυλούσε από το ίδιο της το βάρος.
Είχαν σκεφτεί, και κάπως δικαιολογημένα,
ότι δεν υπάρχει πιο φοβερή τιμωρία
από την ανώφελη και χωρίς ελπίδα εργασία.
Αν πιστέψουμε τον Όμηρο,
ο Σίσυφος ήταν ο πιο συνετός και ο πιο προνοητικός από τους θνητούς.
Μια άλλη όμως παράδοση τον παρουσίαζε ως ληστή.
Δεν βλέπω εδώ καμιά διαφορά.
Οι γνώμες διχάζονται πάνω στα αίτια
που τον ανάγκασαν να καταντήσει ο ανώφελος δουλευτής του Άδη.
Κατ’ αρχάς του προσάπτουν κάποια επιπολαιότητα προς τους θεούς.
Αποκάλυψε τα μυστικά τους.
Ο Δίας απήγαγε την Αίγινα, την κόρη του Ασωπού.
Ο πατέρας της παραξενεύτηκε με τούτη την εξαφάνιση
και παραπονέθηκε στον Σίσυφο ο οποίος, γνωρίζοντας για την αρπαγή,
προσφέρθηκε να τον βοηθήσει, με τον όρο
πως ο Ασωπός θα έδινε νερό στο κάστρο της Κορίνθου.
Από τους ουράνιους κεραυνούς, προτίμησε την ευλογία του νερού.
Τιμωρήθηκε γι’ αυτό στον Άδη.
Ο Όμηρος μας διηγείται επίσης ότι ο Σίσυφος είχε αλυσοδέσει τον Θάνατο.
Ο Πλούτων δεν μπόρεσε ν’ ανεχτεί
το θέαμα του έρημου και σιωπηλού βασιλείου του.
Έσπευσε να στείλει το θεό του πολέμου
που ελευθέρωσε τον Θάνατο από τα χέρια του νικητή του.
Λένε ακόμα πως, όταν ο Σίσυφος ήταν ετοιμοθάνατος,
θέλησε απερίσκεπτα να δοκιμάσει την αγάπη της γυναίκας του.
Της παράγγειλε να μη θάψει το πτώμα του,
αλλά να το πετάξει καταμεσής της δημόσιας πλατείας.
Ο Σίσυφος βρέθηκε στον Άδη.
Κι εκεί, εξοργισμένος εξαιτίας μιας υπακοής
τόσο αντίθετης στην ανθρώπινη αγάπη,
πήρε την άδεια από τον Πλούτωνα να επιστρέψει στη γη
για να τιμωρήσει τη γυναίκα του.
Μα όταν ξαναείδε την όψη του επάνω κόσμου,
γεύτηκε το νερό και τον ήλιο,
τις ζεστές πέτρες και τη θάλασσα,
δεν ήθελε πια να επιστρέψει στον καταχθόνιο Άδη.
Οι ανακλήσεις, η οργή και οι προειδοποιήσεις δεν απέδωσαν τίποτα.
Για πολλά χρόνια ακόμα, απόλαυσε την καμπύλη του κόλπου,
τη λαμπερή θάλασσα και τα χαμόγελα της γης.
Χρειάστηκε η επέμβαση των θεών.
Ο Ερμής ήρθε κι άρπαξε τον θρασύ από το σβέρκο
και απομακρύνοντάς τον από τις χαρές του,
τον ξανάφερε διά της βίας στον Άδη όπου τον περίμενε ο βράχος του.
Έχουμε ήδη καταλάβει ότι ο Σίσυφος είναι ο παράλογος ήρωας,
τόσο για τα πάθη του όσο και για το βασανιστήριό του.
Η περιφρόνησή του απέναντι στους θεούς,
το μίσος του για το θάνατο και το πάθος του για τη ζωή,
του στοίχισαν τούτο το ανείπωτο μαρτύριο
όπου όλο το είναι του επιδίδεται σε κάτι που δεν τελειώνει ποτέ.
Είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσει για τα γήινα πάθη του.
Δεν μας αφηγούνται τίποτα για τον Σίσυφο στον Άδη.
Οι μύθοι φτιάχτηκαν για να τους ζωντανεύει η φαντασία.
Σ’ αυτόν εδώ, βλέπουμε μόνο όλη την προσπάθεια
ενός τεντωμένου κορμιού για ν’ ανασηκώσει την τεράστια πέτρα,
να την κυλήσει και να τη σπρώξει
ν’ ανεβεί μια πλαγιά εκατοντάδες φορές ξανά και ξανά.
Βλέπουμε το συσπασμένο πρόσωπο,
το μάγουλο κολλημένο πάνω στην πέτρα,
τη βοήθεια ενός ώμου που δέχεται τον λασπωμένο όγκο,
το ένα πόδι που τη στηρίζει,
την επαναληπτική προσπάθεια με τεντωμένα μπράτσα,
την εντελώς ανθρώπινη σιγουριά των δυο χεριών γεμάτων χώμα.
Στο τέλος αυτής της τρομερής προσπάθειας,
μετρημένης μ’ ένα διάστημα δίχως ουρανό
κι ένα χρόνο δίχως τελειωμό, ο σκοπός εκπληρώνεται.
Ο Σίσυφος βλέπει τότε το βράχο
να κατρακυλά σε λίγες στιγμές προς τους πρόποδες του βουνού
απ’ όπου θα πρέπει να την ανεβάσει πάλι στην κορυφή.
Ξανακατεβαίνει στην πεδιάδα.
Ο Σίσυφος μ’ ενδιαφέρει
κατά τη διάρκεια αυτής της επιστροφής, αυτής της ανάπαυλας.
Ένας άνθρωπος που μοχθεί τόσο κοντά στις πέτρες,
πέτρα ήδη κι ο ίδιος!
Τον βλέπω να ξανακατεβαίνει, με βαρύ αλλά σταθερό βήμα,
προς το ατέλειωτο μαρτύριό του.
Τούτη η ώρα που είναι σαν μια ανάσα
και που επαναλαμβάνεται το ίδιο σίγουρη με τη δυστυχία του,
τούτη η ώρα είναι η ώρα της συνείδησης.
Σε καθεμιά απ’ αυτές τις στιγμές,
από τότε που αφήνει την κορυφή
και βουλιάζει σιγά σιγά στις φωλιές των θεών,
είναι ανώτερος της μοίρας του.
Είναι πιο δυνατός από το βράχο του.
Το τραγικό του μύθου βρίσκεται στη συνείδηση του ήρωα.
Πού θα ήταν, πράγματι, ο μόχθος του,
αν σε κάθε βήμα τον στήριζε η ελπίδα της επιτυχίας;
Σήμερα, ο εργάτης κάνει την ίδια δουλειά όλες τις μέρες της ζωής του
κι αυτή η μοίρα είναι το ίδιο παράλογη.
Είναι όμως τραγικός μόνο τις σπάνιες στιγμές που αποκτά συνείδηση.
Ο Σίσυφος, προλετάριος των θεών, ανίσχυρος κι επαναστατημένος,
γνωρίζει όλη την έκταση της άθλιας κατάστασής του:
αυτήν σκέφτεται καθώς κατεβαίνει.
Η διαύγεια του πνεύματός του, που θα ’πρεπε να ήταν το μαρτύριό του,
ολοκληρώνει ταυτόχρονα τη νίκη του.
Κανένα πεπρωμένο δεν αντέχει στην περιφρόνηση.
Αν η κατάβαση μερικές φορές είναι θλιβερή,
μπορεί να είναι και χαρούμενη.
Τούτη η λέξη δεν είναι υπερβολική.
Φαντάζομαι πάλι τον Σίσυφο
να επιστρέφει προς το βράχο του και την οδύνη ν’ αρχίζει.
Όταν οι εικόνες της γης παραμένουν πολύ έντονες στη μνήμη,
όταν το κάλεσμα της ευτυχίας γίνεται πολύ επιτακτικό,
στην καρδιά του ανθρώπου γεννιέται η θλίψη:
είναι η νίκη του βράχου, είναι ο ίδιος ο βράχος.
Η απέραντη απόγνωση είναι αβάσταχτη.
Είναι οι νύχτες μας της Γεθσημανή.
Μα οι συντριπτικές αλήθειες χάνονται όταν αναγνωρίζονται.
Έτσι, ο Οιδίπους υπακούει αρχικά στη μοίρα χωρίς να το ξέρει.
Από τη στιγμή που ξέρει, αρχίζει η τραγωδία του.
Αλλά την ίδια στιγμή που, τυφλωμένος κι απελπισμένος,
κατανοεί ότι το μόνο που τον κρατάει δεμένο μ’ αυτό τον κόσμο
είναι το δροσερό χέρι μιας κοπέλας,
αντηχεί ένας μεγάλος λόγος:
«Παρά τις τόσες δοκιμασίες,
η προχωρημένη ηλικία μου και το μεγαλείο της ψυχής μου
μού παρέχουν το δικαίωμα να κρίνω ότι όλα είναι καλά».
Ο Οιδίπους του Σοφοκλή, όπως ο Κιρίλοφ του Ντοστογιέφσκι,
δίνει έτσι τον ορισμό της παράλογης νίκης.
Η αρχαία σοφία σμίγει με τον σύγχρονο ηρωισμό.
Δεν ανακαλύπτει κανείς το παράλογο
δίχως να επιχειρήσει να γράψει κάποιο εγχειρίδιο για την ευτυχία.
«Ε! Πώς, από τόσο στενούς δρόμους…;»
Ένας όμως κόσμος υπάρχει.
Η ευτυχία και το παράλογο είναι δυο παιδιά της ίδιας γης.
Είναι αχώριστα.
Το λάθος θα ήταν αν λέγαμε ότι η ευτυχία γεννιέται
αναγκαστικά από τη γνωριμία με το παράλογο.
Συμβαίνει, ωστόσο, το συναίσθημα του παραλόγου
να γεννιέται από την ευτυχία.
«Κρίνω ότι όλα είναι καλά», λέει ο Οιδίπους,
και τούτα τα λόγια είναι ιερά.
Αντηχούν στο άγριο και πεπερασμένο σύμπαν του ανθρώπου.
Του μαθαίνουν ότι δεν εξαντλήθηκαν όλα, δεν έχουν εξαντληθεί.
Διώχνουν από τούτο τον κόσμο ένα θεό
που παρεισέφρησε ανικανοποίητος
και που αρέσκεται σε ανώφελους πόνους.
Καθιστούν τη μοίρα μια ανθρώπινη υπόθεση
που πρέπει να ρυθμίζεται από τον άνθρωπο και μόνο.
Όλη η βουβή χαρά του Σισύφου βρίσκεται εδώ.
Η μοίρα του τού ανήκει. Ο βράχος του είναι δικός του.
Το ίδιο συμβαίνει με τον παράλογο άνθρωπο:
όταν στοχάζεται μπροστά στο μαρτύριό του, όλα τα είδωλα σωπαίνουν.
Σ’ αυτό το σύμπαν, παραδομένο αίφνης στη σιωπή,
υψώνονται οι χιλιάδες μικρές, έκθαμβες φωνές της γης.
Ασυνείδητα και μυστικά καλέσματα, προσκλήσεις όλων των προσώπων,
αποτελούν την απαραίτητη ανάποδη όψη του νομίσματος
και το τίμημα της νίκης.
Δεν υπάρχει ήλιος δίχως σκιά, και πρέπει να γνωρίσουμε τη νύχτα.
Ο παράλογος άνθρωπος λέει ναι και ο αγώνας του δεν θα ’χει τελειωμό.
Αν υπάρχει μια προσωπική μοίρα,
δεν υπάρχει κανένα ανώτερο πεπρωμένο,
ή τουλάχιστον υπάρχει μόνο εκείνο
που ο άνθρωπος κρίνει μοιραίο και αξιοκαταφρόνητο.
Για όλα τ’ άλλα, ξέρει ότι είναι ο κύριος των ημερών.
Τούτη την κρίσιμη στιγμή
που ο άνθρωπος κάνει τον απολογισμό της ζωής του,
ο Σίσυφος, επιστρέφοντας προς το βράχο του,
παρατηρεί αυτή την ασύνδετη σειρά των πράξεων
που φτιάχνει το πεπρωμένο του,
δημιουργημένο από τον ίδιο,
συσπειρωμένο κάτω από το βλέμμα της μνήμης του
και σφραγισμένο σε λίγο με το θάνατό του.
Έτσι, πεπεισμένος
για την απόλυτα ανθρώπινη έλευση κάθε ανθρώπινου πράγματος,
σαν τυφλός που λαχταρά το φως του
και που γνωρίζει πως η νύχτα είναι ατέλειωτη, πορεύεται συνέχεια.
Ο βράχος κυλάει πάντα.
Αφήνω τον Σίσυφο στους πρόποδες του βουνού!
Πάντα ξαναβρίσκει κανείς το φορτίο του.
Αλλά ο Σίσυφος διδάσκει την ύψιστη πίστη που αρνείται τους θεούς
και σηκώνει τους βράχους.
Κι εκείνος επίσης κρίνει ότι όλα είναι καλά.
Τούτο το σύμπαν, αδέσποτο στο εξής,
δεν του φαίνεται άγονο ούτε ασήμαντο.
Κάθε κόκκος αυτής της πέτρας,
κάθε ορυκτό θραύσμα αυτού του πλημμυρισμένου από νύχτα βουνού,
σχηματίζει από μόνο του έναν κόσμο.
Ο αγώνας και μόνο προς την κορυφή
αρκεί για να γεμίσει μιαν ανθρώπινη καρδιά.
Πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο.
Σχόλια